Uzależnienia chemiczne (nikotyna, alkohol, narkotyki) – mechanizmy, skutki, profilaktyka Uzależnienia chemiczne to taki stan, w którym człowiek traci kontrolę nad używaniem jakiejś substancji. Mimo szkód dla zdrowia i relacji z innymi, wciąż po nią sięga, bo odczuwa silną potrzebę użycia.

Do najczęstszych substancji uzależniających należą: nikotyna, alkohol i różne narkotyki. Szczególnie niebezpieczne jest ich używanie w okresie dojrzewania, gdy mózg i ciało intensywnie się rozwijają.

Mechanizmy uzależnienia Kiedy przyjmujemy substancję uzależniającą, w mózgu uruchamia się układ nagrody, czyli system odpowiedzialny za odczuwanie przyjemności. Wydziela się wtedy więcej dopaminy – substancji, która daje poczucie zadowolenia i rozluźnienia.

Po pewnym czasie: organizm przyzwyczaja się do substancji (tolerancja) – trzeba używać jej coraz więcej, żeby poczuć ten sam efekt, pojawia się głód – silne pragnienie zażycia, kiedy substancji brakuje, występują nieprzyjemne objawy po odstawieniu (zespół abstynencyjny), np. rozdrażnienie, drżenie rąk, bóle głowy, problemy ze snem.

Uzależnienie dotyczy nie tylko ciała, ale też psychiki. Człowiek zaczyna myśleć głównie o tym, jak zdobyć i użyć substancji, zaniedbuje szkołę, obowiązki i relacje.

Przykłady substancji uzależniających Nikotyna Nikotyna znajduje się w papierosach, e-papierosach, podgrzewaczach tytoniu i niektórych innych wyrobach tytoniowych. Działa pobudzająco, może zmniejszać napięcie, ale bardzo szybko uzależnia.

Skutki: szybsza akcja serca, podwyższone ciśnienie, gorsza kondycja fizyczna, problemy z oddychaniem, zwiększone ryzyko chorób płuc, serca i nowotworów w dorosłym życiu, silne uzależnienie, trudności z zaprzestaniem palenia.

U młodzieży nikotyna szkodzi szczególnie mózgowi – utrudnia koncentrację, osłabia pamięć i może sprzyjać innym uzależnieniom.

Alkohol Alkohol występuje w piwie, winie, wódce i innych napojach procentowych. Działa na mózg, początkowo może dawać uczucie rozluźnienia i odwagi, ale zaburza ocenę sytuacji i kontrolę zachowania.

Skutki: wolniejsze myślenie, gorsza koncentracja, ryzykowne decyzje, uszkodzenie wątroby, trzustki, serca, problemy z nauką, konflikty w domu i w szkole, większe ryzyko wypadków, przemocy i zachowań seksualnych bez ochrony.

Picie alkoholu przez osoby niepełnoletnie jest niezgodne z prawem i szczególnie niszczące dla rozwijającego się organizmu.

Narkotyki Narkotyki to różne substancje działające na mózg, np. marihuana, amfetamina, kokaina, LSD, dopalacze. Dają silne, ale krótkotrwałe zmiany nastroju i postrzegania rzeczywistości.

Skutki: zaburzenia pamięci, koncentracji i myślenia, wahania nastroju, lęk, a nawet psychozy, uszkodzenie mózgu i innych narządów, duże ryzyko przedawkowania i śmierci.

Tak zwane dopalacze nie są „bezpieczną wersją narkotyków”. To często mieszanki nieznanych substancji, które mogą bardzo szybko doprowadzić do ciężkiego zatrucia.

Skutki uzależnień Uzależnienia chemiczne mają wiele konsekwencji:

zdrowotne – choroby serca, płuc, wątroby, problemy z pamięcią i koncentracją, uszkodzenie mózgu, psychiczne – stany lękowe, depresja, drażliwość, agresja, poczucie bezradności, społeczne – konflikty z rodziną, utrata zaufania, izolacja od rówieśników, szkolne – spadek ocen, wagarowanie, problemy z promocją do następnej klasy, materialne i prawne – wydawanie pieniędzy na substancje, kradzieże, łamanie prawa, konflikty z policją.

Uzależnienie jednej osoby wpływa na całą rodzinę: pojawia się napięcie, kłótnie, bezsilność i wstyd.

Profilaktyka – jak się chronić Ważne jest, aby zacząć chronić się przed uzależnieniami jak najwcześniej. Pomaga w tym:

wiedza – znajomość skutków używania substancji i mechanizmów uzależnienia, umiejętność odmawiania – jasne mówienie „nie”, gdy ktoś namawia do spróbowania, dobór towarzystwa – unikanie grup, w których używa się alkoholu, papierosów czy narkotyków, zdrowe sposoby radzenia sobie ze stresem – sport, hobby, rozmowa z zaufaną osobą, budowanie poczucia własnej wartości – wiara w siebie ułatwia przeciwstawianie się presji rówieśników.

Jeśli podejrzewasz, że ktoś z twoich bliskich ma problem z uzależnieniem, albo sam/sama zaczynasz tracić kontrolę nad używaniem substancji:

porozmawiaj z zaufaną osobą dorosłą (rodzicem, nauczycielem, pedagogiem szkolnym), skorzystaj z pomocy psychologa lub poradni uzależnień, możesz zadzwonić na telefon zaufania dla dzieci i młodzieży (np. 116 111).

Uzależnienie jest chorobą, którą można i trzeba leczyć. Im wcześniej się to zrobi, tym większa szansa na powrót do zdrowia i normalnego życia.