Himmlera komisarzem Rzeszy do spraw umacniania niemczyzny (Reichskommissar für die Festigung deutschen Volkstums), co dało SS kontrolę nad osadnictwem i przesiedleniami w okupowanej Polsce, a od 1941 r. także w okupowanym Związku Radzieckim. Organy Himmlera rozstrzygały, kto zostanie uznany za Niemca oraz które grupy ludności wysiedlić lub wymordować, by zrobić miejsce dla osadników, obejmując także germanizację „rasowo wartościowych” Polaków.
Zamierzenia ujęto w Generalnym Planie Wschodnim (Generalplan Ost), opracowywanym pod kierunkiem Konrada Meyera, który przewidywał wysiedlenie i eksterminację większości Słowian, docelowo nawet 31 mln osób, oraz niemieckie osadnictwo zaprojektowane według teorii ośrodków centralnych Waltera Christallera. Plan pozostał głównie zamierzeniem na okres po spodziewanym zwycięstwie, choć podejmowano akcje wysiedleńcze, m.in. na Zamojszczyźnie. Polityka Lebensraum przyczyniła się do Zagłady oraz śmierci milionów ludzi wskutek głodu, chorób i bezpośrednich mordów.