Мова пад пагрозай знікнення — гэта мова, якая рызыкуе выйсці з ужытку, як правіла, праз тое, што ў яе мала жывых носьбітаў. Калі мова губляе ўсіх сваіх носьбітаў, яна становіцца мёртвай. Мова можа знаходзіцца пад пагрозай знікнення ў адной мясцовасці, але дэманстраваць прыкметы адраджэння ў іншай, як у выпадку з ірландскай мовай.
Расійская Федэрацыя з’яўляецца домам для велізарнай колькасці малых моў, на многіх з якіх размаўляюць меншасці і карэнныя народы Каўказа, Урала і Сібіры. Гэтыя мовы ўсё часцей апынаюцца пад пагрозай знікнення з-за шэрагу фактараў, сярод якіх:
Русіфікацыя: Гістарычная палітыка спрыяння выкарыстанню рускай мовы коштам іншых моў.
Глабалізацыя: Узрастаючае дамінаванне глабальных моў у адукацыі, сродках масавай інфармацыі і гандлі.
Міграцыя: Перамяшчэнне людзей за межы іх традыцыйных моўных супольнасцей.
Арганізацыя ААН па пытаннях адукацыі, навукі і культуры вызначае пяць узроўняў небяспекі, пачынаючы ад «мова ў бяспецы» (не пад пагрозай знікнення) і да «вымерлай мовы»:
Уразлівыя — «большасць дзяцей размаўляюць на гэтай мове, але яна можа быць абмежаваная пэўнымі сферамі (напрыклад, размаўляюць толькі дома)».
Выразна пад пагрозай знікнення — «дзеці больш не вывучаюць мову як родную дома».
Небяспечна пад пагрозай знікнення — «на мове размаўляюць бабулі, дзядулі і старэйшыя пакаленні; хоць пакаленне бацькоў можа яе разумець, яны не размаўляюць на ёй з дзецьмі ці паміж сабой».
Крытычна пад пагрозай знікнення — «самыя малодшыя носьбіты — бабулі і дзядулі і старэйшыя, яны размаўляюць на мове часткова і рэдка».
Вымерлыя — «носьбітаў не засталося; уключаны ў Атлас, калі імаверна вымерлі з 1950-х гадоў».
Спіс ніжэй складзены паводле трэцяга выдання «Атласа моў свету, якія знаходзяцца пад пагрозай» (2010, раней выходзіў пад назвай «Чырвоная кніга моў, што знаходзяцца пад пагрозай»), а таксама онлайн-выдання гэтай публікацыі; абодва апублікаваныя ЮНЕСКА. 136 моў народаў Расіі знаходзяцца пад пагрозай. +Расійская ФедэрацыяМоваСтатусКраінаISO 639-3Абазінская моваВыразна пад пагрозай знікненняРасія, ТурцыяabqАбхазская моваУразліваяГрузія, Расія, ТурцыяabkАдыгейская мова (заходняя чаркеская)Выразна пад пагрозай знікненняІрак, Ізраіль, Іарданія, Македонія, Расія, Сірыя, ТурцыяadyАгульская моваВыразна пад пагрозай знікненняРасіяagxВыразна пад пагрозай знікненняРасіяakvВыразна пад пагрозай знікненняРасіяАлеуцкая мова (заходняя, Камандорскія астравы)Крытычна пад пагрозай знікненняРасіяaleНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяaluВыразна пад пагрозай знікненняРасіяaniВыразна пад пагрозай знікненняРасіяaqcАварская моваУразліваяРасіяavaВыразна пад пагрозай знікненняРасіяkva татарскай мовыНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяБашкірская моваУразліваяРасіяbakБеларуская моваУразліваяБеларусь, Латвія, Літва, Польшча, Расія, УкраінаbelВыразна пад пагрозай знікненняРасіяkapНебяспечна пад пагрозай знікненняГрузія, РасіяbhnВыразна пад пагрозай знікненняРасіяbphБурацкая мова (прыбайкальская)Небяспечна пад пагрозай знікненняРасіяbuaБурацкая мова (забайкальская)Выразна пад пагрозай знікненняРасіяbuaСелькупская моваКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяsel (Чукотка)Небяспечна пад пагрозай знікненняРасіяessВыразна пад пагрозай знікненняРасіяcjiЧачэнская моваУразліваяРасіяcheНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяcheЧукоцкая моваНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяcktКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяclwЧувашская моваУразліваяРасіяchvВымерлаяРасіяУразліваяРасіяdarВыразна пад пагрозай знікненняРасіяdlgКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяynkВыразна пад пагрозай знікненняРасіяkcaКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяmnsВыразна пад пагрозай знікненняРасіяmhrЭрзянская моваВыразна пад пагрозай знікненняРасіяmyv (камчацкі дыялект)Небяспечна пад пагрозай знікненняРасіяeve (сібірскі дыялект)Небяспечна пад пагрозай знікненняРасіяeveЭвенкійская мова (Паўночная Сібір)Небяспечна пад пагрозай знікненняРасіяevnЭвенкійская мова (Сахалін)Небяспечна пад пагрозай знікненняРасіяevnЭвенкійская мова (Паўднёвая Сібір)Небяспечна пад пагрозай знікненняМанголія, РасіяevnЛясная энецкая моваКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяenfЛясная ненецкая моваНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяyrkКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяyuxВыразна пад пагрозай знікненняРасіяgdoГінухская моваВыразна пад пагрозай знікненняРасіяgin армянскай мовы (Каўказ)Небяспечна пад пагрозай знікненняГрузія, РасіяВыразна пад пагрозай знікненняРасіяhuzІжорская моваНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяizhІнгушская моваУразліваяРасіяinhКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяitl, або джухуры (Каўказ)Выразна пад пагрозай знікненняАзербайджан, Ізраіль, РасіяjdtКабардзінская мова (усходняя чаркеская)УразліваяРасія, ТурцыяkbdКалмыцкая моваВыразна пад пагрозай знікненняРасіяxalКарачаева-балкарская моваУразліваяРасіяkrcВыразна пад пагрозай знікненняРасіяkptКарэльская мова (Карэлія)Выразна пад пагрозай знікненняФінляндыя, РасіяkrlКарэльская мова (Ціхвін)Небяспечна пад пагрозай знікненняРасіяkrlКарэльская мова (Цвер)Выразна пад пагрозай знікненняРасіяkrlНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяketХакаская моваВыразна пад пагрозай знікненняРасіяkjhВыразна пад пагрозай знікненняКітай, Манголія, РасіяykhВыразна пад пагрозай знікненняРасіяkhvНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяsjdКрытычна пад пагрозай знікненняКітай, РасіяНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяВымерлаяРасіяxasКомі-зыранская моваВыразна пад пагрозай знікненняРасіяkpvКарэйская моваНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяkpy Крытычна пад пагрозай знікненняРасіяУразліваяРасіяkumУразліваяРасіяlbeЛатгальская моваУразліваяЛатвія, РасіяltgЛезгінская моваУразліваяАзербайджан, РасіяlezУразліваяДанія, Германія, Нідэрланды, Польшча, РасіяndsЛюдзікоўская моваНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяludМакшанская моваВыразна пад пагрозай знікненняРасіяmdfВымерлаяРасіяmtmНебяспечна пад пагрозай знікненняКітай, РасіяgldКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяnegНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяnio (Амур)Крытычна пад пагрозай знікненняРасіяniv (Сахалін)Небяспечна пад пагрозай знікненняРасіяniv (Каўказ)Выразна пад пагрозай знікненняРасіяnogПаўночнасаамская моваВыразна пад пагрозай знікненняФінляндыя, Нарвегія, Расія, ШвецыяsmeНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяatvВыразна пад пагрозай знікненняРасіяkcaНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяmnsПаўночнаселькупская моваНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяselВыразна пад пагрозай знікненняФінляндыя, РасіяoloОрачская моваКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяoacОракская моваКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяoaaАсецінская моваУразліваяГрузія, РасіяossВыразна пад пагрозай знікненняРасіяВыразна пад пагрозай знікненняАрменія, Грузія, Грэцыя, Расія, Турцыя, УкраінаpntРомская моваВыразна пад пагрозай знікненняАлбанія, Аўстрыя, Беларусь, Боснія і Герцагавіна, Балгарыя, Харватыя, Чэхія, Эстонія, Фінляндыя, Францыя, Германія, Грэцыя, Венгрыя, Італія, Латвія, Літва, Македонія, Чарнагорыя, Нідэрланды, Польшча, Румынія, Расія, Сербія, Славакія, Славенія, Швейцарыя, Турцыя, Украіна, ВялікабрытаніяromРутульская моваВыразна пад пагрозай знікненняАзербайджан, РасіяrutНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяcjsВыразна пад пагрозай знікненняРасіяstyНебяспечна пад пагрозай знікненняФінляндыя, Нарвегія, РасіяsmsПаўднёваалтайская моваВыразна пад пагрозай знікненняРасіяaltПаўднёвая селькупская моваКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяВымерлая, часткова адноўленаРасіяУразліваяРасіяtab кітайскай мовыНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяТэлеуцкая моваКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяТайгійская моваВымерлаяРасіяКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяsjtВыразна пад пагрозай знікненняРасіяКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяkimВыразна пад пагрозай знікненняРасія, ТуркменістанЦахурская моваВыразна пад пагрозай знікненняАзербайджан, РасіяtkrВыразна пад пагрозай знікненняРасіяddoТундравая энецкая моваКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяenhТундравая ненецкая моваВыразна пад пагрозай знікненняРасіяyrk (тундравая)Крытычна пад пагрозай знікненняРасіяykgТувінская моваУразліваяКітай, Манголія, РасіяtyvКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяudeУдмурцкая моваВыразна пад пагрозай знікненняРасіяudmКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяulcУрумская моваВыразна пад пагрозай знікненняГрузія, Расія, УкраінаuumВепская моваНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяvepВыруска-сэцкая моваВыразна пад пагрозай знікненняЭстонія, РасіяvroВодская моваКрытычна пад пагрозай знікненняРасіяvotНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяmrjЯкуцкая моваУразліваяРасіяsahНебяспечна пад пагрозай знікненняРасіяІдыш (Еўропа)Выразна пад пагрозай знікненняАўстрыя, Беларусь, Бельгія, Чэхія, Данія, Эстонія, Фінляндыя, Францыя, Германія, Грэцыя, Венгрыя, Італія, Латвія, Літва, Люксембург, Малдова, Нарвегія, Нідэрланды, Польшча, Румынія, Расія, Славакія, Швецыя, Швейцарыя, Украіна, ВялікабрытаніяyddВыразна пад пагрозай знікненняРасіяnog
Катэгорыя:Мовы Расіі Катэгорыя:Спісы