Станіслаў Цывінскі (29 жніўня 1887, Магілёў — 30 сакавіка 1941, Кіраў) — польскі гісторык літаратуры, доктар філасофіі, дацэнт Універсітэта Стэфана Баторыя, журналіст і рэдактар віленскага нацыянал-дэмакратычнага выдання «Dziennik Wileński». Знаўца творчасці Цыпрыяна Каміля Норвіда.Górski Konrad. Stanisław Cywiński, Pamiętnik Literacki : czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej, 1946, 36/1-2, 90-95.

Біяграфія Сын лекара Мар’яна і Юліі, народжанай Гінтаўт. У 1906 годзе скончыў магілёўскую гімназію. У 1910 годзе скончыў філасофскі факультэт Ягелонскага ўніверсітэта. Там ён патрапіў пад уплыў ідэй Вінцэнта Лютаслаўскага, далучыўся да арганізацыі «Элеўсін» і стаў адным з піянераў польскага харцэрскага (скаўцкага) руху.

Па сканчэнні ўніверсітэта працаваў настаўнікам польскай мовы ў віленскіх школах. З 1914 года працаваў дырэктарам Першай польскай гімназіі ў Вільні.

Чэслаў Мілаш пазней згадваў:З паэзіяй Норвіда мяне пазнаёміў яшчэ ў віленскай гімназіі адзін з найвядомейшых даследчыкаў паэзіі Норвіда, паважаны эндэк старой школы Станіслаў Цывінскі. Праўда, мы смяяліся з яго, бо ён плакаў падчас дэкламацыі. Але павалока юнацкіх кпінаў і смеху часта хавае ганебную адчувальнасць. Я ўдзячны яму за тое, што ён так адкрыта прызнаўся ў сваёй любові.Cz. Miłosz. Norwid. «Kultura» (Paryz˙) 1952 nr 12 s. 38-40. У сакавіку 1924 года ён падаў заяву дэкану факультэта гуманітарных навук Універсітэта Стэфана Баторыя з просьбай аб дапушчэнні да доктарскага экзамену па філасофіі на аснове крытычнага аналізу выбранай паэзіі Цыпрыяна Каміля Норвіда. Адным з рэцэнзентаў быў прафесар Станіслаў Пігань. Арыгінальнасць і інавацыйны характар ​​доктарскай дысертацыі Цывінскага абумовілі яе высокую адзнаку. У 1928 годзе ён абараніў хабілітацыю на аснове дысертацыі пра «Самуэля Збароўскага» Юльюша Славацкага пад назвай «Таямніца Быцця пра Польшчу». З 1930/31 навучальнага года Станіслаў Цывінскі працаваў выкладчыкам польскай літаратуры XIX і XX стагоддзяў.

Быў сябрам Таварыства сяброў навук у Вільні.

Канфлікт з Тувімам Даволі гучны канфлікт з Юліянам Тувімам адлюстраваўся ў вершы, у якім Тувім заклікае шматлікіх суайчыннікаў «пацалаваць яму сраку» асабіста накіраванымі радкамі: «Item profesor Cy… wileński», дзе імя Цывінскага (даволі відавочнае для яго сучаснікаў) згадваецца амаль непасрэдна. Пасля таго, як Тувім атрымаў Лодзьскую літаратурную прэмію ў 1928 годзе, Цывінскі ў тэксце «Занадта… лаўрэат» прыпісаў Юліяну Тувіму, магчыма, па палітычных і ксенафобскіх прычынах, нянавісць да Адама Міцкевіча і «Пана Тадэвуша». Тувім доўга чакаў і толькі ў 1936 годзе ў «Wiadomości Literackie» (№ 13) апублікаваў палемічны тэкст пад назвай «Слова пра пана Станіслава Цывінскага».

Судовая справа пра абразу гонара Пілсудскага На пачатку 1938 года апублікаваў у «Дзённіку Віленскім» рэцэнзію на кнігу Мельхіёра Ваньковіча пра Цэнтральны прамысловы рэгіён (C.O.P.), у якой напісаў, што Ваньковіч «абвяргае словы нейкага блазна, які казаў пра Польшчу, што яна падобная да абаранка: варта толькі тое, што па краях, а сярэдзіна пустая», пазначаючы месца ў кнізе, дзе Ваньковіч спасылаўся на выказванне Юзафа Пілсудскага. Праз два тыдні пасля публікацыі ананімны аўтар (Ваньковіч атаясамлівае яго з Баляславам Сроцкім) напісаў у органе Саюза за аднаўленне Рэспублікі «Нацыя і дзяржава», што словы пра абаранак належаць маршалу Пілсудскаму, і асудзіў Цывінскага.

Выданне было дастаўлена вайсковаму інспектару ў Вільні, генералу Стэфану Дуб-Бярнацкаму, які загадаў падначаленым афіцэрам гарнізона абараніць гонар маршалка. Ён таксама запатрабаваў, каб кіраўнік губернскага ўпраўлення па наглядзе за цэнзурай Мар’ян Ясінскі пасадзіў Цывінскага ў турму ў Бярозе Картускай і закрыў газету. Дуб-Бярнацкі загадаў збіць Цывінскага, рэдактара газеты Аляксандра Звяжынскага і яго намесніка Зыгмунта Федаровіча. Групы афіцэраў у форме з узнагародамі, узброеныя пісталетамі і шаблямі, чакалі іх каля дамоў. Цывінскага жорстка збілі ў яго кватэры, на вачах у жонкі і дачкі-падлетка. Паколькі двух іншых журналістаў у кватэрах не было, афіцэры пайшлі ў рэдакцыю «Дзённіка». Звяржынскі і Федаровіч, а таксама супрацоўніца рэдакцыі Зоф’я Коўнацкая, вартаўнік і студэнт, які знаходзіўся ў офісе ў якасці заяўніка, таксама былі збітыя. Цывінскі, які прыйшоў у офіс з намерам падаць артыкул пра збіццё, таксама быў збіты.

Рэктар Універсітэта Стэфана Баторыя Аляксандр Вайціцкі, адхіліў Цывінскага ад выканання выкладчыцкіх абавязкаў і перадаў яго справу на разгляд дысцыплінарнай камісіі. Студэнты спрабавалі абараніць выкладчыка. У лісце ад 16 лютага Арганізацыя польскай акадэмічнай моладзі запатрабавала, «каб вінаватыя ў нападзе былі выяўлены і прыцягнуты да адказнасці»; і ў знак пратэсту абвясціла аднадзённы страйк пратэсту. Каб прадухіліць непажаданую канфрантацыю паміж студэнтамі і вайскоўцамі, рэктар дазволіў склікаць канферэнцыю акадэмічнай супольнасці. 19 лютага на пасяджэнні праўлення Асацыяцыі брацкай дапамогі польскай моладзі была выказана падтрымка студэнтам, якія страйкавалі. Прафесар Станіслаў Касцялкоўскі ў лісце да дэкана гуманітарнага факультэта ўніверсітэта, прафесара Станіслава Заянчкоўскага, абараняў Цывінскага, заявіўшы, што Сенат не разгледзеў належным чынам справу дацэнта, тым самым праігнараваўшы сур’ёзнасць фізічнага нападу на навукоўца, здзейсненага вайскоўцамі.

9 красавіка 1938 года Цывінскі разам з рэдактарам Звярхоўскім, які знаходзіўся пад закладам, быў дастаўлены ў Варшаўскі акруговы суд па абвінавачванні ў абразе польскай нацыі. На судзе над доктарам Цывінскім выступілі прафесары Станіслаў Касцялкоўскі, Станіслаў Пігань і Марыян Здзяхоўскі. Сведкі рабілі ўсё магчымае, каб падкрэсліць уклад абвінавачанага ў гуманітарную супольнасць Вільні, яго навуковыя дасягненні і поспехі ў выкладанні, а таксама яго ўклад у аднаўленне польскай адукацыі. Суд прыгаварыў Цывінскага да максімальна магчымага пакарання — трох гадоў пазбаўлення волі. Пазней Вярхоўны суд скараціў пакаранне ў два разы, і Цывінскі правёў у турме ў агульнай складанасці 5 месяцаў. Адначасова вайскоўцы, адказныя за збіццё Цывінскага і іншых, так і не былі прыцягнуты да адказнасці; пад ціскам уладаў суддзя, які старшынстваваў на працэсе, палічыў збіццё справай іншай юрысдыкцыі, а Генеральны інспектар Узброеных Сіл Эдвард Сміглы-Рыдз афіцыйна забараніў разгляд гэтай справы.

У сувязі з гэтай справай падчас судовага разбору Сейм паспешліва прыняў крымінальны закон аб абароне імя Я. Пілсудскага, які прадугледжваў пакаранне да 5 гадоў пазбаўлення волі. Урад прадставіў законапраект у Сейм 15 сакавіка, Юрыдычны камітэт Сената аднагалосна прыняў яго 17 сакавіка, а Сенат — 23 сакавіка. 7 красавіка прэзідэнт Ігнацы Мосціцкі падпісаў закон, і ён быў апублікаваны ў «Дзенніку законаў» 13 красавіка 1938 года. Нягледзячы на ціск, Дуб-Бярнацкі не змог судзіць Цывінскага паводле закона, які ўступіў у сілу толькі пасля пачатку судовага разбору.

Пасля ўварвання савецкіх войскаў у Польшчу і акупацыі Вільні Чырвонай Арміяй у кастрычніку 1939 года быў арыштаваны НКВД (разам з 350 прадстаўнікамі польскай эліты Вільні) і дэпартаваны ў працоўны лагер у комплексе Вятлаг — у Кіраўскай вобласці, дзе і памёр.

Спасылкі Спасылкі

Крыніцы

Катэгорыя:Памерлі ў 1941 годзе Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1887 годзе Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве Катэгорыя:Журналісты Польшчы

Катэгорыя:Памерлі ў Кіраве Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Польшчы Катэгорыя:Польская нацыянал-дэмакратыя