Балты́йская муро́ўка (таксама вядомая як ве́ндская муро́ўка) — тып цаглянай муроўкі, пры якой у адным гарызантальным радзе паслядоўна чаргуюцца два (радзей тры) лажкі (доўгія бакі цэглы) і адзін тычок (кароткі бок). Была характэрнай для манументальнага і абарончага будаўніцтва ў краінах Паўночнай і Усходняй Еўропы ў перыяд ранняга сярэднявечча. З сярэдзіны XIV стагоддзя была выцеснена больш дасканалай гатычнай муроўкай.

Характарыстыка Пры выкарыстанні балтыйскай муроўкі ствараецца спецыфічны геаметрычны малюнак на фасадзе будынка. Паколькі ў кожным радзе пасля двух лажкоў ідзе адзін тычок, вертыкальныя швы паміж цаглінамі ў суседніх радах зрушваюцца, што забяспечвае перавязку мура і трываласць усёй канструкцыі. Часта пры такой муроўцы выкарыстоўваліся цэглы вялікіх памераў, якія ў гістарыяграфіі называюцца «манастырскім фарматам» або «пальчаткай».

У гістарыяграфіі гэты тып муравання доўгі час называўся «вендскай муроўкай». Гэты выраз прыйшоў з нямецкай мовы і звязаны з вендамі — так немцы называлі славянскае насельніцтва Памор’я. Аднак у 1958 годзе літоўскі даследчык Стасіс Абрамаўскас прапанаваў больш дакладную назву — «балтыйская муроўка», якая з таго часу трывала замацавалася ў навуковай літаратуры.

Гісторыя і распаўсюджванне

Паходжанне Асаблівасці і тэхналогія балтыйскай муроўкі сфарміраваліся ў рэгіёне Балтыйскага мора. Самыя раннія помнікі з выкарыстаннем такога тыпу перавязкі цэглы датуюцца канцом XII стагоддзя і знаходзяцца ў Паўночнай Германіі, Баварыі і Даніі. Сярод першых вядомых пабудоў адзначаюцца царква Святой Дзевы Марыі і Святога Бенедыкта ў дацкім горадзе Рынгстэд (1186 год) і кафедральны сабор у Любеку (пачаты ў 1173 годзе).

У першай палове XIII стагоддзя разам з распаўсюджваннем тэхналогіі вытворчасці абпаленай цэглы балтыйская муроўка трапіла ў Польшчу, Прусію і Лівонію. Асабліва шырока яна ўжывалася крыжакамі Тэўтонскага ордэна пры ўзвядзенні сваіх першых замкаў: Бальга (з 1239 года), Брандэнбург (з 1272 года), Торунь, Эльблонг і іншыя. У Рызе гэты тып муроўкі выкарыстоўваўся з самага пачатку будаўніцтва горада ў 1201 годзе пры ўзвядзенні манументальных будынкаў з выкарыстаннем цэглы і даламіту.

На тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага На тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага (сучасныя Беларусь, Літва і Украіна) балтыйская муроўка пачала прымяняцца ў другой палове XIII стагоддзя. Яе з’яўленне даследчыкі звязваюць з цеснымі кантактамі, у тым ліку ваеннымі і гандлёвымі, мясцовага насельніцтва з Рыгай, Лівоніяй і Прусіяй, а таксама з магчымым удзелам палонных майстроў або перасяленцаў-бартаў з прускіх зямель.

На тэрыторыі сучаснай Беларусі найбольш вядомым помнікам з выкарыстаннем балтыйскай муроўкі з’яўляецца Камянецкая вежа, пабудаваная паміж 1276 і 1288 гадамі. Яна цалкам складзена з брусчатай цэглы ў гэтай тэхніцы. Значна пазней, у пачатку XV стагоддзя, такі ж тып муроўкі, верагодна як даніна традыцыі, быў выкарыстаны пры будаўніцтве Калодзежнай вежы Навагрудскага замка, дзе цагляная абліцоўка таксама рабілася з чаргаваннем двух лажкоў і аднаго тычка.

У Літве сляды балтыйскай муроўкі масава сустракаюцца ў самых ранніх пластах мураванага будаўніцтва на тэрыторыі Ніжняга замка ў Вільні. Падчас шматгадовых археалагічных раскопак (1963—2004 гады) рэшткі такой муроўкі былі выяўлены ў шматлікіх фрагментах абарончых сцен і падмурках, у тым ліку ў рэштках магутнага васьміграннага данжона (дыяметрам каля 10 метраў) ля падножжа Замкавай гары. Таксама рэшткі мураваных абарончых сцен з балтыйскай перавязкай цэглы былі выяўлены падчас раскопак замка ў Старых Троках.

Пачынаючы з сярэдзіны XIV стагоддзя балтыйская муроўка на землях Вялікага Княства Літоўскага паступова страчвае свае пазіцыі і цалкам выцясняецца гатычнай муроўкай (чаргаванне аднаго лажка і аднаго тычка), якая стала дамінаваць у абарончым і сакральным дойлідстве, напрыклад, пры будаўніцтве замка Любарта ў Луцку або Троцкага астраўнога замка.

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Муроўка Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага Катэгорыя:Будаўнічыя тэхналогіі