mini|desno|300px|Sjedište Američkog psihološkog udruženja u Washington, D.C. Američko psihološko udruženje (engl. American Psychological Association, APA) najveće je profesionalno udruženje psihologa u Sjedinjenim Američkim Državama i jedno od najvećih psiholoških udruženja u svijetu. Udruženje ima više od 190.000 članova, uključujući istraživače, nastavnike, kliničare, savjetnike i studente.

Američko psihološko udruženje je organizovana kroz 54 stručne sekcije, koje predstavljaju različite specijalizirane oblasti i tematska područja unutar psihologije. Sjedište udruženja nalazi se u Washingtonu, D.C.. Djelovanje APA-e obuhvata razvoj naučnih standarda, profesionalne etike, obrazovanja i stručne prakse u psihologiji.

Američko psihološko udruženje ne treba miješati s Američkim psihijatrijskim udruženjem (engl. American Psychiatric Association), koje također koristi skraćenicu APA.

Historija

mini|desno|300px|Granville Stanley Hall, prvi predsjednik Američkog psihološkog udruženja (1892) Američko psihološko udruženje (APA) osnovano je u julu 1892. kao profesionalna organizacija posvećena razvoju psihološke nauke i stručne prakse u oblasti psihologije. Osnovala ga je manja grupa stručnjaka zainteresovanih za ono što se u to vrijeme nazivalo ″novom psihologijom″, a među prvim 31 članom izabran je i prvi predsjednik udruženja, Granville Stanley Hall.

Prvi sastanak udruženja održan je u decembru 1892. na Univerzitetu u Pennsylvaniji. U početnom periodu organizacijska struktura Američkog psihološkog udruženja zasnivala se na vijeću i izvršnom odboru, što je predstavljalo osnovu kasnijeg sistema upravljanja koji se održao i u savremenom obliku kroz Vijeće predstavnika i Upravni odbor.

Tokom prvih decenija članstvo je raslo postepeno. Krajem 19. vijeka Američko psihološko udruženje je imalo 125 članova, dok je do 1940. broj redovnih članova porastao na 664. Dodatno proširenje članstva omogućeno je uvođenjem kategorije pridruženih članova 1926., što je doprinijelo većem uključivanju stručnjaka iz primijenjenih područja psihologije.

Značajna reorganizacija udruženja provedena je tokom Drugog svjetskog rata, kada je Američko psihološko udruženje proširilo svoje djelovanje spajanjem s drugim psihološkim organizacijama i uključivanjem profesionalne prakse i unapređenja ljudske dobrobiti u svoje institucionalne ciljeve. Ova reorganizacija doprinijela je transformaciji Američkog psihološkog udruženja iz pretežno akademskog udruženja u širu naučnu i profesionalnu organizaciju.

Nakon završetka Drugog svjetskog rata psihologija bilježi snažan institucionalni i profesionalni razvoj, posebno u oblastima kliničke i primijenjene psihologije. Ovaj rast bio je povezan s povećanom potrebom za psihološkim uslugama, razvojem programa stručnog osposobljavanja i širenjem istraživačke infrastrukture, uključujući osnivanje Nacionalnog instituta za mentalno zdravlje.

Organizacijska struktura Američkog psihološkog udruženja dodatno je razvijena kroz sistem stručnih sekcija (eng. divisions), uveden u okviru reorganizacije tokom 1940-ih. Prvobitno je formirano 19 sekcija, dok ih danas postoji 54, koje obuhvataju različite specijalizirane oblasti psihologije, uključujući kliničku psihologiju, edukacijsku psihologiju, psihologiju ovisnosti, psihologiju žena i historiju psihologije.

Predsjednici

Tokom historije Američkog psihološkog udruženja funkciju predsjednika obavljali su brojni istaknuti psiholozi i naučnici koji su dali značajan doprinos razvoju savremene psihologije.

Među ranijim predsjednicima bili su Granville Stanley Hall (1892), William James (1894, 1904), James McKeen Cattell (1895), John Dewey (1899), Mary Whiton Calkins (1905) i Edward Thorndike (1912).

U drugoj polovini 20. stoljeća predsjedničku funkciju obavljali su, između ostalih, Carl Rogers (1947), Abraham Maslow (1968), Albert Bandura (1974) i Martin Seligman (1998).

U savremenom periodu među predsjednicima udruženja bili su Philip Zimbardo (2002), Robert Sternberg (2003), Thema Bryant (2023) i Cynthia de las Fuentes (2024).

Djelovanje

Američko psihološko udruženje formira stručne radne grupe i odbore koji izrađuju smjernice i zauzimaju stavove o društveno značajnim pitanjima, uključujući abortus, ljudska prava, dobrobit pritvorenih ili osuđenih osoba, trgovinu ljudima, prava osoba s mentalnim poremećajima, testiranje inteligencije, postupke promjene seksualne orijentacije i rodnu ravnopravnost.

Organizacijska struktura i upravljanje

Američko psihološko udruženje je korporacija registrovana u Washington, D.C.. Njena organizacijska struktura zasniva se na sistemu upravljanja koji uključuje podjelu nadležnosti između više tijela. Osnovna upravljačka tijela Američkog psihološkog udruženja čine predsjednik, Upravni odbor, Vijeće predstavnika i mreža odbora i komisija.

Predsjednik se bira iz reda članova organizacije i predsjedava Vijećem predstavnika i Upravnim odborom, uz nadležnosti definisane statutom organizacije.

Upravni odbor odgovoran je za administrativno i finansijsko upravljanje, uključujući usvajanje budžeta i nadzor nad radom organizacije. Čine ga predsjednik, izabrani predsjednik, bivši predsjednik, blagajnik, zapisničar, predstavnici Vijeća i izvršni direktor.

Vijeće predstavnika je najviše tijelo za donošenje politika i strateških odluka, a sastavljeno je od predstavnika regionalnih udruženja, stručnih sekcija i drugih organizacijskih jedinica APA-e.

Većina operativnih aktivnosti odvija se kroz odbore i komisije koji rade na dobrovoljnoj osnovi i nadziru oblasti kao što su istraživanje, obrazovanje, izdavaštvo i međunarodna saradnja.

Inicijative u oblasti jednakosti, raznolikosti i inkluzije

Američko psihološko udruženje provodi politike usmjerene na unapređenje jednakosti, raznolikosti i inkluzije (engl. Equity, diversity and inclusion – EDI), koje su integrisane u strateške i organizacijske aktivnosti udruženja. Ove politike uključuju programe usmjerene na smanjenje nejednakosti i unapređenje profesionalne inkluzije u psihologiji i društvu u cjelini. Udruženje također, naglašava posvećenost zaštiti ljudskih prava, što je sastavni dio njegovih etičkih i profesionalnih standarda.

Projekt dobrog upravljanja

Projekt dobrog upravljanja (engl. Good Governance Project, GGP) pokrenut je 2011. s ciljem unapređenja upravljačkih struktura i procesa Američkog psihološkog udruženja. Projekt je uključivao analizu postojećeg sistema upravljanja, prikupljanje povratnih informacija i izradu prijedloga za organizacijske promjene. U završnoj fazi predložena je reorganizacija upravljačkog modela, uz jačanje korporativne strukture. Prijedlozi su razmatrani i stavljeni na glasanje tokom 2013.

Organizacijska struktura

Američko psihološko udruženje (APA) sastoji se od izvršnog ureda, izdavačke djelatnosti i ureda koji pokrivaju administrativne, poslovne, informatičke i operativne funkcije, kao i pet osnovnih direktorata.

Direktorat za obrazovanje bavi se akreditacijom doktorskih studijskih programa iz psihologije i pitanjima psihološkog obrazovanja na svim nivoima, od srednjeg do postdiplomskog obrazovanja. Direktorat za rad u praksi zastupa interese psihologa iz prakse i korisnika psiholoških usluga u zdravstvenom sistemu i široj zajednici. Direktorat za javni interes promoviše primjenu psihologije u rješavanju društvenih problema i unapređenju dobrobiti ljudi, kao i ravnopravnog i pravednog tretmana svih društvenih grupa. Direktorat za komunikacije s javnošću i članovima odgovoran je za komunikaciju Američko psihološkog udruženja sa članovima, pridruženim organizacijama i širom javnošću. Direktorat za nauku djeluje na unapređenju, promociji i primjeni psihološke nauke u istraživačkom, obrazovnom i profesionalnom kontekstu.

Članstvo i profesionalni naziv ″psiholog″

Politika Američkog psihološkog udruženja (APA) u vezi s korištenjem profesionalnog naziva psiholog zasniva se na Modelskom zakonu za državnu licencu psihologa (eng. Model Act for State Licensure of Psychologists), kojim se definišu osnovni profesionalni standardi za obavljanje psihološke djelatnosti u Sjedinjenim Američkim Državama.

Prema ovim standardima, profesionalni naziv ″psiholog″ u pravilu mogu koristiti osobe koje su završile doktorski studij iz psihologije i koje posjeduju odgovarajuću državnu licencu za pružanje psiholoških usluga javnosti, osim u slučajevima kada su zakonski izuzete od obaveze licenciranja. Zakoni o licenciranju razlikuju se među saveznim državama i propisuju posebne obrazovne, stručne i profesionalne uslove za stjecanje licence.

Od obaveze licenciranja mogu biti izuzeti istraživači, univerzitetski nastavnici i drugi stručnjaci iz primijenjene psihologije koji djeluju izvan oblasti zdravstvene zaštite.

Puno članstvo u Američkom psihološkom udruženju u Sjedinjenim Američkim Državama i Kanadi u pravilu zahtijeva završeno doktorsko obrazovanje iz psihologije, dok pridruženo članstvo zahtijeva najmanje dvije godine postdiplomskog studija iz psihologije ili srodne discipline odobrene od strane Udruženja. U posebnim slučajevima, zahtjev za doktorskom disertacijom kao uslov za puno članstvo može biti izuzet, ukoliko kandidat posjeduje značajne stručne, naučne ili profesionalne doprinose u oblasti psihologije.

Publikacije

Američko psihološko udruženje jedan je od najvećih izdavača stručne i naučne literature iz oblasti psihologije. Njegova izdavačka djelatnost obuhvata naučne časopise, stručne knjige, rječnike, enciklopedije, priručnike i digitalne baze podataka.

Službeni i vodeći naučni časopis udruženja je American Psychologist, recenzirani časopis koji objavljuje radove iz različitih oblasti psihologije i prati razvoj discipline na naučnom i profesionalnom nivou.

Američko psihološko udruženje izdaje više od 70 stručnih i naučnih časopisa koji pokrivaju različite oblasti psihologije, uključujući kliničku, razvojnu, eksperimentalnu, socijalnu, zdravstvenu i edukacijsku psihologiju. Među značajnijim publikacijama nalaze se Psychological Bulletin, Psychological Review, Journal of Applied Psychology, Developmental Psychology, Health Psychology i Journal of Personality and Social Psychology.

Udruženje objavljuje i stručne knjige, među kojima se posebno izdvajaju Priručnik APA stila (eng. Publication Manual of the American Psychological Association), koji predstavlja standard za naučno pisanje i citiranje u društvenim i bihevioralnim naukama i Rječnik psihologije APA (engl. APA Dictionary of Psychology).

Pored naučnih publikacija, Američko psihološko udruženje objavljuje stručne izvještaje, obrazovne materijale, priručnike za praksu i publikacije namijenjene široj javnosti, uključujući izdanja za djecu kroz izdavački ogranak Magination Press.

APA stil citiranja

Američko psihološko udruženje razvilo je standard za naučno pisanje i citiranje, poznat kao APA stil (engl. APA style), koji je definisan u publikaciji Publication Manual of the American Psychological Association.

APA stil predstavlja jedan od najrasprostranjenijih standarda za pisanje naučnih i stručnih radova u oblastima psihologije, obrazovanja, sociologije, komunikologije i drugih društvenih i bihevioralnih nauka. Standard obuhvata pravila za strukturiranje naučnih radova, etičke smjernice u istraživanju, način prezentacije rezultata, stil pisanja, kao i pravila za citiranje i navođenje literature.

Primjena APA stila posebno je zastupljena u kvantitativnim i kvalitativnim istraživanjima u društvenim naukama, gdje služi kao standardizirani okvir za akademsko i istraživačko izvještavanje. Tokom vremena APA stil proširen je i izvan oblasti psihologije, te je postao jedan od vodećih međunarodnih standarda za akademsko citiranje i naučnu komunikaciju.

Baze podataka

Američko psihološko udruženje razvija i održava više specijaliziranih bibliografskih i digitalnih baza podataka namijenjenih istraživanju, obrazovanju i profesionalnoj praksi u oblasti psihologije.