Urie Bronfenbrenner bio je američki psiholog ruskog porijekla, najpoznatiji po razvoju kontekstualnog pristupa razumijevanju ljudskog razvoja. Njegov teorijski okvir, poznat kao teorija ekoloških sistema, prvi put je sistematski predstavljen u članku objavljenom 1977. u časopisu American Psychologist, a potom detaljno razrađen u njegovom najpoznatijem djelu The Ecology of Human Development (1979). Kasnije je ovaj pristup dodatno proširen kroz bioekološki model ljudskog razvoja, razvijen u saradnji sa Pamelom A. Morris i objavljen u okviru djela Handbook of Child Psychology.
Bronfenbrenner je zastupao stav da prirodni eksperimenti i primijenjene razvojne intervencije predstavljaju važan izvor naučnih saznanja o ljudskom razvoju. Ovaj pristup bio je vidljiv i u njegovom učešću u razvoju američkog programa Head Start 1965, jednog od najznačajnijih programa ranog obrazovanja i podrške djeci i porodicama u Sjedinjenim Američkim Državama. Njegovi radovi, posebno oni koji ukazuju na ograničenja laboratorijskih istraživanja u proučavanju dječijeg razvoja i važnost društvenog i kulturnog konteksta za razvojne procese, značajno su utjecali na promjenu teorijskog usmjerenja razvojne psihologije u drugoj polovini 20. vijeka.
Rani život i obrazovanje
Urie Bronfenbrenner rođen je 29. aprila 1917. u Moskvi, u porodici ruskih Jevreja. Njegovi roditelji bili su patolog Alexander Bronfenbrenner i Eugenie Kamenetski. Kada je imao šest godina, njegova porodica emigrirala je u Sjedinjene Američke Države, najprije u Pittsburgh, a godinu kasnije u ruralni dio savezne države New York. Njegov otac radio je kao neuropatolog u ustanovi Letchworth Village u okrugu Rockland, New York (savezna država), specijaliziranoj za brigu o osobama s intelektualnim i razvojnim teškoćama.
Bronfenbrenner je 1938. diplomirao psihologiju i muziku na Univerzitetu Cornell. Magistrirao je obrazovanje na Univerzitetu Harvard 1940, a doktorat iz razvojne psihologije stekao je 1942. na Univerzitetu u Michiganu.
Karijera
Neposredno nakon stjecanja doktorata, Bronfenbrenner je pristupio vojsci Sjedinjenih Američkih Država, gdje je tokom Drugog svjetskog rata djelovao kao psiholog u različitim vojnim strukturama. Nakon završetka rata kratko je radio kao pomoćnik glavnog kliničkog psihologa u Programu obuke kliničkih psihologa pri novoosnovanom Ministarstvu za pitanja veterana Sjedinjenih Američkih Država u Washington, D.C.
Poslije dvogodišnjeg rada kao docent na Univerzitetu u Michiganu, 1948. prelazi na Univerzitet Cornell, gdje je imenovan za docenta na Odsjeku za razvoj djeteta i porodične odnose (danas Odsjek za humani razvoj). Ovaj odsjek bio je dio Koledž za porodične studije i imao je izraženu primijenjenu i interdisciplinarnu orijentaciju, okupljajući stručnjake iz oblasti psihologije, sociologije i historije. Tokom rada na Cornellu njegovo istraživanje bilo je usmjereno na dječiji razvoj i utjecaj društvenih i okolinskih faktora na razvojne procese, što je ostalo središte njegovog naučnog rada tokom cijele karijere. Tokom 1964. i 1965. bio je član Federalne komisije za istraživanje razvoja djece iz siromašnih porodica, čiji je rad doprinio osnivanju programa Head Start 1965.
Bronfenbrenner je objavio više od 300 naučnih radova i 14 knjiga, a na Univerzitetu Cornell stekao je zvanje profesora emeritusa humanog razvoja (Jacob Gould Schurman Professor Emeritus).
Privatni život
Bronfenbrenner je bio u braku s Liese Price, s kojom je imao šestero djece.
Prema publikaciji Univerziteta Cornell povodom 150. godišnjice osnivanja Studija humane ekologije, Bronfenbrenner je još od djetinjstva s ocem Alexanderom provodio vrijeme u prirodi, pješačeći i istražujući okolinu, najprije u okolini Moskve, a nakon preseljenja porodice u Sjedinjene Američke Države u Pittsburghu i sjevernom dijelu savezne države New York. Ova rana iskustva u interakciji s prirodnim i društvenim okruženjem kasnije su utjecala na oblikovanje njegovih teorijskih pogleda na ljudski razvoj.
Smrt
Bronfenbrenner je preminuo u svom domu u Ithaca, New York (savezna država), 25. septembra 2005. u 88. godini života, od komplikacija izazvanih dijabetesom.
Pogledi na ljudski razvoj i teorija ekoloških sistema
Bronfenbrenner je ljudski razvoj posmatrao kao proces koji nastaje kroz stalnu interakciju između pojedinca i njegovog okruženja. Smatrao je da na razvojni put pojedinca utječu različiti aspekti okoline, uključujući porodicu, vršnjake, školu, radno okruženje, kulturu i šire društvene uslove. Kritikovao je tadašnju razvojnu psihologiju zbog toga što je, prema njegovom mišljenju, proučavala razvoj u umjetnim i ograničenim uslovima, često zanemarujući stvarni kontekst u kojem dijete živi. U tom smislu je naveo da je razvojna psihologija "nauka o čudnom ponašanju djece u čudnim situacijama s čudnim odraslima u najkraćim mogućim vremenskim intervalima".
Na osnovu takvog pristupa razvio je svoju teoriju ljudskog razvoja, poznatu kao teorija ekoloških sistema. Ova teorija polazi od pretpostavke da na razvoj djeteta djeluje više nivoa okruženja — od neposrednih odnosa s porodicom i institucijama, do šireg kulturnog i društvenog konteksta. Kasnije je u teoriju uključio i vremensku dimenziju, odnosno utjecaj životnih događaja i društvenih promjena kroz vrijeme, što je označeno pojmom hronosistem.
U završnoj fazi razvoja svog teorijskog modela Bronfenbrenner je pristup proširio u pravcu bioekološkog modela ljudskog razvoja, kako bi naglasio važnost bioloških procesa u razvoju. Međutim, biološke faktore je posmatrao kao potencijal koji se ostvaruje ili ne ostvaruje u zavisnosti od uticaja okoline i društvenih faktora.
Head Start program
Godine 1964. Bronfenbrenner je svjedočio pred kongresnim odborom tokom rasprave o zakonu za borbu protiv siromaštva, ističući da se mjere trebaju usmjeriti na djecu kako bi se smanjili negativni efekti siromaštva na njihov razvoj. Ovakav stav bio je suprotan tada dominantnom shvatanju da je dječiji razvoj isključivo biološki uslovljen, bez značajnog utjecaja iskustva i okoline.
Zbog njegovog svjedočenja, pozvan je u Bijelu kuću na razgovor s Claudijom Altom ″Lady Bird″ Johnson, s kojom je razmatrao programe brige o djeci u drugim državama. Također je bio član Federalne komisije zadužene za razvoj mjera za ublažavanje posljedica dječijeg siromaštva i izjednačavanje obrazovnih mogućnosti djece iz siromašnijih i bogatijih porodica. U radu Komisije učestvovalo je 13 stručnjaka iz različitih oblasti, uključujući mentalno i fizičko zdravlje, obrazovanje, socijalni rad i razvojnu psihologiju. Bronfenbrenner je zagovarao pristup koji uključuje porodicu i zajednicu u intervencije, kao i šire poboljšanje uslova u kojima se dijete razvija. Preporuke ove komisije dovele su do osnivanja programa Head Start 1965. Njegov doprinos vjerovatno je utjecao na razvoj programskih komponenti usmjerenih na okruženje djeteta, uključujući podršku porodici, kućne posjete i edukaciju roditelja.
Naslijeđe
Prema sociologu Melvinu L. Kohnu sa Univerziteta Johns Hopkins, Bronfenbrenner je imao značajnu ulogu u tome da društveni naučnici prepoznaju kako "međuljudski odnosi, čak i na najnižem nivou odnosa roditelj–dijete, ne postoje u društvenom vakuumu, već su ugrađeni u šire društvene strukture zajednice, društva, ekonomije i politike". Njegova teorija doprinijela je usmjeravanju razvojnih istraživanja ka sistematskom posmatranju i eksperimentalnom proučavanju utjecaja različitih okolinskih faktora na ljudski razvoj. Također je imao značajan utjecaj na oblikovanje i razvoj programa Head Start (vidjeti odjeljak iznad). Tokom akademskog rada na Univerzitetu Cornell, Bronfenbrenner je obrazovao veliki broj istraživača iz oblasti razvojne psihologije, od kojih su mnogi, prema navodima Univerziteta, postali vodeći stručnjaci u toj oblasti.
Nagrade i priznanja Djelo Ekologija ljudskog razvoja () dobilo je 1980. Anisfield-Wolfovu književnu nagradu za publicistiku. Dobitnik je nagrade James McKeen Cattell od Američkog psihološkog društva. Američko psihološko udruženje je svoju nagradu "Nagrada za životno djelo u razvoju psihologije u službi nauke i društva" preimenovala u "Bronfenbrenner Award" u njegovu čast. Bio je predsjedavajući Konferencije Bijele kuće o djeci 1970.
Publikacije Dva svijeta djetinjstva: SAD i SSSR (). New York: Simon & Schuster, 1970. Utjecanje na ljudski razvoj (). New York: Holt, Rinehart & Winston, 1973. Utjecaji na ljudski razvoj (). New York: Holt, Rinehart & Winston, 1975. Ekologija ljudskog razvoja: eksperimenti prirode i dizajna (). Cambridge, MA: Harvard University Press, 1979. Stanje Amerikanaca: ova generacija i sljedeća (). New York: Free Press, 1996. Činiti ljude ljudima: bioekološke perspektive ljudskog razvoja (). Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 2005.
Također pogledajte Teorija ekoloških sistema Razvojna psihologija Jean Piaget Lev Vigotski Pedagoška psihologija
Reference
Vanjski linkovi
Vodič za Bronfenbrennerove radove Obituary: "Urie Bronfenbrenner; theories altered approach to child development; at 88", Elaine Woo, Los Angeles Times, 29. 9. 2005. Cornellovo saopćenje povodom Bronfenbrennerove smrti
Kategorija:Rođeni 1917. Kategorija:Umrli 2005. Kategorija:Američki razvojni psiholozi