Балтички Пат (; ; ) или Балтички синџир (исто така „Синџир на слободата“ ) — мирна политичка демонстрација што се случила на 23 август 1989 година. Приближно два милиони луѓе ги здружиле рацете за да формираат човечки синџир кој опфаќал 690 километри низ трите балтички држави: Естонија, Летонија и Литванија, кои во тоа време биле окупирани и анектирани од СССР. Централната влада во Москва ги сметала трите балтички земји за конститутивни републики на Советскиот Сојуз.
Демонстрациите потекнуваат од протестите на „Денот на црната лента“ одржани во западните градови во 1980-тите. Ја одбележала 50-годишнината од пактот Молотов-Рибентроп, во кој Полска, Финска, Естонија, Летонија, Литванија и Романија биле (како „сфери на влијание“) поделени меѓу Советскиот Сојуз и Нацистичка Германија. Советско-нацистичкиот пакт довел до избувнување на Втората светска војна во септември 1939 година и советска инвазија и окупација на балтичките земји во јуни 1940 година.
Настанот во 1989 година бил организиран од балтичките движења за независност: Рахварине од Естонија, Таутас фронте од Латвија и Сејудис од Литванија, за да го привлече глобалното внимание преку демонстрирање на популарната желба за независност и покажување солидарност меѓу трите нации. Опишан е како ефикасна кампања за публицитет и емотивно волшебна и визуелно зачудувачки сцена.
Настанот им дал можност на балтичките активисти да го објават советското владеење и да го позиционираат прашањето за независноста на Балтикот не само како политичко, туку и како морално прашање. Советските власти одговориле на настанот со интензивна реторика, но не успеале да преземат никакви конструктивни дејствија што би можеле да го премостат растечкиот јаз помеѓу балтичките републики и остатокот од Советскиот Сојуз. Седум месеци по протестот, Литванија станала првата советска република која прогласила независност. мини| Пактот Молотов-Рибентроп од 23 август 1939 година ги поделил „балтичките држави (Финска, Естонија, Латвија, Литванија) “ на германска и советска „сфера на влијание“ (германска копија) мини|Постер кој го осудува пактот Молотов-Рибентроп По револуциите од 1989 година, 23 август станал официјален ден за сеќавање и во балтичките земји, во Европската Унија и во други земји, познат како Ден на црната лента или како Европски ден на сеќавање на жртвите на сталинизмот и нацизмот.
Заднина
Балтички став Советскиот Сојуз го негирал постоењето на тајните протоколи на пактот Молотов-Рибентроп, иако тие биле нашироко објавени од западните научници откако се појавиле на површина за време на Нирнбершкиот процес. Советската пропаганда, исто така, тврдела дека нема окупација и дека сите три балтички држави доброволно се приклучиле на Унијата - народните парламенти ја изразиле волјата на народот кога поднеле петиција до Врховниот совет на Советскиот Сојуз да бидат примени во сојузот. Балтичките држави тврделе дека биле насилно и незаконски инкорпорирани во Советскиот Сојуз. Популарното мислење било дека тајните протоколи докажуваат дека окупацијата е нелегална.
Таквото толкување на Пактот имало големи импликации во јавната политика на Балтикот. Доколку балтичките дипломати би можеле да ги поврзат Пактот и окупацијата, тие би можеле да тврдат дека советското владеење во републиките немало правна основа и затоа сите советски закони биле ништовни и неважечки од 1940 година Таквата позиција автоматски би ја прекинала дебатата за реформирање на суверенитетот на Балтикот или за воспоставување автономија во рамките на Советскиот Сојуз - државите никогаш де јуре не и припаѓале на унијата на прво место. Ова би ја отворило можноста за враќање на правниот континуитет на независните држави што постоеле во меѓувоениот период. Тврдењето дека сите советски закони немаат правна моќ на Балтикот, исто така, би ја анулирало потребата да се следи Уставот на Советскиот Сојуз и другите формални процедури за отцепување.
Во пресрет на 50-годишнината од пактот Молотов-Рибентроп, тензиите се зголемувале меѓу Балтикот и Москва. Литванецот Ромуалдас Озолас иницирал собирање на 2 милиони потписи со барање за повлекување на Црвената армија од Литванија. Комунистичката партија на Литванија ја разгледувала можноста за одвојување од Комунистичката партија на Советскиот Сојуз. На 8 август 1989 година, Естонците се обидиле да ги изменат изборните закони за да ги ограничат гласачките права на новите имигранти (најчесто руски работници). Ова предизвикало масовни штрајкови и протести на руските работници. Москва добила можност да ги претстави настаните како „меѓуетнички конфликт“ – тогаш може да се позиционира како „миротворец“ кој го враќа редот во проблематичната република.
Зголемените тензии во пресрет на протестот поттикнале надежи дека Москва ќе реагира со најава за конструктивни реформи за решавање на барањата на балтичките луѓе. Во исто време се зголемиле стравувањата од насилни мерки. Ерих Хонекер од Источна Германија и Николае Чаушеску од Романија му понудиле на Советскиот Сојуз воена помош во случај да одлучи да употреби сила и да ги прекине демонстрациите.
Советски одговор На 15 август 1989 година, како одговор на штрајковите на работниците во Естонија, Правда, официјалниот дневен весник на Советскиот Сојуз, објавил остри критики за „хистеријата“ поттикната од „екстремистичките елементи“ кои следат себични „тесни националистички позиции“ против поголема корист од целиот Советски Сојуз. На 17 август, Централниот комитет на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз објавил проект за нова политика во однос на синдикалните републики во Правда. Сепак, овој проект понудил неколку нови идеи: го зачувал лидерството на Москва не само во надворешната политика и одбраната, туку и во економијата, науката и културата. Проектот направил неколку претпазливи отстапки: тој им предложил на републиките право да ги оспоруваат националните закони на суд (во тоа време сите три балтички држави ги измениле своите устави давајќи им на нивните Врховни совети право на вето на националните закони) и правото да ги промовираат своите национални јазици на ниво на официјалниот државен јазик (истовремено проектот ја нагласил водечката улога на рускиот јазик). Проектот, исто така, вклучувал закон за забрана на „националистичките и шовинистичките организации“, кои може да се користат за прогон на групите за независност на Балтикот, и предлог за замена на Договорот за создавање на СССР од 1922 година со нов обединувачки договор, кој би бил дел од советскиот устав.
На 18 август Правда објавила опширно интервју со Александар Николаевич Јаковлев, претседател на 26-члена комисија формирана од Конгресот на народните пратеници за да го истражи пактот Молотов-Рибентроп и неговите тајни протоколи. За време на интервјуто, Јаковлев признал дека тајните протоколи се вистински. Тој ги осудил протоколите, но тврдел дека тие немаат никакво влијание врз инкорпорацијата на балтичките држави. Така Москва ја сменила својата долгогодишна позиција дека тајните протоколи не постојат или се фалсификат, но не признала дека настаните од 1940 година претставуваат окупација. Очигледно не било доволно за да се задоволат Балтикот и на 22 август комисијата на Врховниот совет на Литванската ССР објавила дека окупацијата во 1940 година била директен резултат на пактот Молотов-Рибентроп и затоа е незаконски. Тоа било првпат официјално советско тело да ја оспори легитимноста на советската власт.
Протест
Подготовка Во светлината на Гласност и Перестројка, уличните демонстрации се повеќе растеле во популарност и поддршка. На 23 август 1986 година, Денот на црната лента, се одржале демонстрации во 21 западен град, вклучувајќи ги Њујорк, Отава, Лондон, Стокхолм, Сиетл, Лос Анџелес, Перт и Вашингтон, за да се привлече светското внимание на кршењето на човековите права од страна на Советскиот Сојуз. Во 1987 година, протестите за Денот на црната лента биле одржани во 36 градови, вклучувајќи го и Вилнус, Литванија. Протести против пактот Молотов Рибентроп биле одржани и во Талин и Рига во 1987 година. Во 1988 година, за прв пат, ваквите протести биле санкционирани од советските власти и не завршиле со апсења. Активистите планирале особено голем протест за 50-годишнината од пактот Молотов-Рибентроп во 1989 година. Не е јасно кога и од кого била изнесена идејата за човечки синџир. Изгледа дека идејата била предложена за време на трилатералниот состанок во Перну на 15 јули. Официјален договор помеѓу балтичките активисти бил потпишан во Цесис на 12 август. Властите на локалната Комунистичка партија го одобриле протестот. Во исто време неколку различни петиции, со кои се осудува советската окупација, собрале стотици илјади потписи.
Организаторите го мапирале синџирот, назначувајќи специфични локации за одредени градови и населени места за да се осигураат дека синџирот ќе биде непрекинат. Биле обезбедени бесплатни автобуски возења за оние кои немаат друг превоз. Подготовките се прошириле низ целата земја, давајќи енергија на претходно неинволвираната рурална популација. Некои работодавци не им дозволувале на работниците да земат слободен ден од работа (23 август паднал во среда), додека други ги спонзорирале возењето со автобус. На денот на настанот, специјални радио преноси помогнале да се координираат напорите. Естонија прогласила државен празник.
Балтичките движења за независност објавиле заедничка декларација до светската и европската заедница во име на протестот. Декларацијата го осудила пактот Молотов-Рибентроп, нарекувајќи го криминален чин и објавувајќи дека декларација е „неважечки од моментот на потпишување“. Во декларацијата се вели дека прашањето за Балтикот е „проблем на неотуѓиви човекови права“ и се обвинува европската заедница за „двојни стандарди“ и замижување пред „последните колонии од ерата Хитлер-Сталин“. Правда на денот на протестот објавил едиторијал со наслов „Само фактите“. Тоа било збирка цитати од активисти за независност, наменети да ја покажат неприфатливата антисоветска природа на нивната работа. мини|Демонстрација на Балтички Пат во Шјаулијаи, Литванија. Симболичните ковчези украсени со национални знамиња на трите балтички земји и ставени под знамињата на Нацистичка Германија и Советскиот Сојуз. Синџирот ги поврзувал трите балтички престолнини - Вилнус, Рига и Талин. Се движел од Вилнус по автопатот А2 преку Ширвинтос и Укмерге до Паневежис, потоа по Виа Балтика преку Пасвалис до Бауска во Латвија и преку Јекава и Ќекава до Рига ( автопат Бауска, улица Зипниеккална, улица Мукусалас, улица Кабасириџ, Камен б'рџ. улица) а потоа по патот А2, преку Вангажи, Сигулда, Лигатне, Мурниеки и Драбеши, до Цесис, оттаму, преку Лоде, до Валмиера и потоа преку Јечи, Лиздени, Ренчени, Олери, Ружиена и Кони до естонскиот град Каркси-Нуја и од таму преку Вилјанди, Тури и Рапла до Талин. Демонстрантите мирно ги поврзале рацете 15 минути во 19:00 часот по локално време (16:00 GMT). Подоцна се одржале голем број локални собири и протести. Во Вилнус, околу 5.000 луѓе се собрале на Плоштадот на катедралата, држејќи свеќи и пеејќи национални песни, меѓу кои и Tautiška giesmė. На друго место, свештениците држеле миси или биеле црковни ѕвона. Лидерите на Естонскиот и Летонскиот народен фронт се собрале на границата меѓу нивните две републики на симболична погребна церемонија, во која бил запален џиновски црн крст. Демонстрантите држеле свеќи и предвоени национални знамиња украсени со црни ленти во спомен на жртвите на советскиот терор: Шумските Браќа, депортирани во Сибир, политички затвореници и други „непријатели на народот“.