Волтер Хорацио Пејтер (4 август 1839 – 30 јули 1894) — англиски есеист, уметнички и книжевен критичар и писател на фикција, кој се смета за еден од најголемите стилисти. Неговата прва и најчесто препечатувана книга, „Студии за историјата на ренесансата“ (1873), ревидирана како „Ренесанса: Студии за уметност и поезија“ (1877), во која го изложил својот пристап кон уметноста и се залагал за еден идеал на интензивен внатрешен живот, од многумина била сфатена како манифест (без разлика дали стимулативен или субверзивен) на естетизмот.Patmore, Derek, Walter Pater: Selected Writings (London, 1949), p.11Ostermark-Johansen, L. (ed.), The Collected Works of Walter Pater: Imaginary Portraits (Oxford, 2019), p.31
Ран живот Роден во Степни во лондонскиот Ист Енд, Волтер Пејтер бил втор син на Ричард Глоуд Пејтер, лекар кој се преселил во Лондон на почетокот на 19 век за да практикува медицина меѓу сиромашните. Д-р Пејтер починал додека Волтер бил бебе и семејството се преселило во Енфилд. Волтер ја посетувал гимназијата „Енфилд“ и бил индивидуално подучуван од директорот.
Во 1853 година бил испратен во Кралското училиште во Кентербери, каде што убавината на катедралата му оставила впечаток што ќе остане со него целиот негов живот. Имал четиринаесет години кога неговата мајка, Марија Пејтер, починала во 1854 година. Како ученик, Пејтер ја прочитал книгата „Модерни сликари“ од Џон Раскин, која ја инспирирала неговата доживотна привлечност кон изучувањето на уметноста и му дала вкус за добро изработена проза. Добил училишна изложба, со која продолжил во 1858 година во Квинс колеџот во Оксфорд..
Како студент, Пејтер бил „читател“, со книжевни и филозофски интереси надвор од пропишаните текстови. Флобер, Готје, Бодлер и Свинберн биле меѓу неговите рани омилени писатели. Посетувајќи ги својата тетка и сестри во Хајделберг, Германија,Edmund Gosse, 'Walter Pater: A Portrait' (September 1894), reprinted in Gosse's Selected Essays: First Series (London, 1928), pp.27-58 за време на одморите, тој научил германски јазик и почнал да го чита Хегел и германските филозофи. Научникот Бенџамин Џовет бил воодушевен од неговиот потенцијал и му понудил да му држи приватни часови. Сепак, на часовите кај Џовет, Пејтер бил разочарување; тој добил втор степен по хуманитарна книжевност во 1862 година. Како момче, Пејтер ја негувал идејата да влезе во англиканското свештенство, но во Оксфорд неговата вера во христијанството била разнишана. И покрај неговата склоност кон ритуалните и естетските елементи на црквата, тој имал мал интерес за христијанската доктрина и не се залагал за ракополагање. По дипломирањето, Пејтер останал во Оксфорд и предавал класици и филозофија на приватни студенти. (Неговата сестра Клара Пејтер, пионерка во женското образование, подоцна предавала старогрчки и латински јазик на Сомервилскиот колеџ, и всушност била една од коосновачите).Ostermark-Johansen, L. (ed.), The Collected Works of Walter Pater: Imaginary Portraits (Oxford, 2019), p.xlii Годините поминати во учење и читање на Пејтер се исплатиле: му била понудена класична стипендија во 1864 година во Брасеноуз, врз основа на неговата способност да предава модерна германска филозофија, и тој се прилагодил на универзитетска кариера.
Кариера и дела Ренесансата лево|мини|Пејтер како млад дон во Брасеноуз. Можностите за пошироко студирање и предавање во Оксфорд, во комбинација со формативните посети на континентот - во 1865 година ги посетил Фиренца, Пиза и Равена - значело дека преокупациите на Пејтер сега се зголемиле. Тој станал остро заинтересиран за уметноста и книжевноста и почнал да пишува статии и критики. Прво нешто што го објавил било еден есеј за метафизиката на Колриџ, „Колриџовите записи“, анонимно објавен во 1866 година во Westminster Review. Неколку месеци подоцна, неговиот есеј за Винкелман (1867), ран израз на неговиот интелектуален и уметнички идеализам, се појавил во истиот преглед, проследен со „Поемите на Вилијам Морис“ (1868), во кој го изразил неговото восхитување од романтизмот. Во текот на следните години, во Fortnightly Review биле објавени неговите есеи за Леонардо да Винчи (1869), Сандро Ботичели (1870) и Микеланџело (1871). Последните три, заедно со други слични дела, биле собрани во неговите „Студии за историјата на ренесансата“ (1873), преименувани во второто и подоцнежните изданија како „Ренесанса: Студии за уметност и поезија“. Есејот за Леонардо го содржил прославениот сон на Пејтер за Мона Лиза („веројатно сè уште најпознатото дело за која било слика во светот“); есејот за Ботичели бил првиот есеј на англиски јазик за овој сликар, придонесувајќи за оживување на интересот за него; додека есејот за Винкелман го истражувал темпераментот на Винкелман со кој Пејтер чувствувал силен афинитет. Есејот за „Училиштето на Џорџоне" (Fortnightly Review, 1877), додаден во третото издание (1888), ја содржи многу цитираната максима на Пејтер „Сета уметност постојано се стреми кон состојбата на музиката“ (т.е. уметноста се стреми да ги обедини темата и формата, а музиката е единствената уметност во која темата и формата се навидум едно). Последните пасуси од есејот за Вилијам Морис од 1868 година биле преработени како „Заклучок“ на книгата.
Овој краток „Заклучок“ требало да биде највлијателната – и контроверзна – публикација на Пејтер. Во него изјавил дека нашите физички животи се составени од научни процеси и елементарни сили во постојано движење, „обновени од момент до момент, но кои порано или подоцна се разделуваат по своите патишта“. Во умот „вртлогот е уште побрз“: наплив на перцепции, чувства, мисли и сеќавања, сведени на впечатоци „нестабилни, трепкачки, неконзистентни“, „опкружени за секој од нас со тој дебел ѕид на личноста“; и „со преминот и растворањето на впечатоците... [постои] континуирано исчезнување, тоа чудно, вечно ткаење и расплетување на самите себе“. Бидејќи сè е во флуктуација, за да го извлечеме максимумот од животот, мора да научиме да правиме разлика меѓу „остро и желно набљудување“: зашто
Преку таква дискриминација можеме да „внесеме што е можно повеќе пулсирања во даденото време“: „Секогаш да гориме со овој тврд, скапоцен пламен, да ја одржиме оваа екстаза, е успех во животот“. Создавањето навики значи неуспех од наша страна, бидејќи навиката го означува стереотипното. „Додека сè ни се топи под нозете“, напишал Пејтер, „можеби ќе се нафатиме на која било извонредна страст или на кој било придонес кон знаењето што се чини дека преку подигнат хоризонт го ослободува духот за момент, или на кое било раздвижување на сетилата или на дело на рацете на уметникот. Да не се прави разлика во секој момент помеѓу некој страствен став кај оние околу нас во брилијантноста на нивните дарови е, во овој краток ден со мраз и сонце, да се спие пред вечерта“. Резултирачката „забрзана, повеќекратна свест“ се спротивставува на нашата несигурност во лицето на флуксот.. Моментите на визија можат да произлезат од едноставни природни ефекти, како што забележува Пејтер на друго место во книгата: „Ненадејна светлина ја преобразува тривијалната работа, ветерницата, прашината на вратата од шталата; момент - и работата исчезнала, бидејќи била чист ефект; но оставила зад себе задоволство, копнеж дека нешто такво може повторно да се случи.“. Или можат да произлезат од „интелектуална возбуда“, од филозофијата, науката и уметноста. Тука треба „постојано да тестираме нови мислења, никогаш да не се согласуваме со лесна ортодоксија“; а од нив, страста за уметноста, „желбата за убавина“, има (во резимето на еден од уредниците на Пејтер) in . „најголем потенцијал за одвраќање на чувството на минливост, бидејќи во уметноста перцепциите на високо чувствителните умови се веќе подредени; се соочуваме со реалност што е веќе рафинирана и сме во можност да ја достигнеме личноста зад делото“.
Ренесансата, која некои верувале дека ја поддржува аморалноста и „хедонизмот“, предизвикала критики од конзервативните кругови, вклучително и неодобрување од поранешниот тутор на Пејтер во Квинс колеџ, од капеланот во колеџот Брасеноуз и од Оксфордскиот епископ. Маргарет Олифант, оценувајќи ја книгата во Блеквудс магазин, ја отфрлила како „рококо епикурејство“,Blackwood's Magazine, Nov. 1873 додека Џорџ Елиот ја осудил како „прилично отровна во своите лажни принципи на критика и лажни концепции за животот“.George Eliot, letter to John Blackwood, 5 November 1873, quoted in Denis Donoghue's Walter Pater: Lover of Strange Souls (New York, 1995), p.58
Во 1874 година, Пејтер бил одбиен во последен момент од неговиот поранешен ментор Бенџамин Џовет, магистер на Балиол, за претходно ветеното прокторско место. Во 1980-тите години, се појавиле писма што документирале „романса“ со деветнаесетгодишниот студент на Балиол, Вилијам Мани Хардинг, кој привлекол неповолно внимание како резултат на неговата отворена хомосексуалност и богохулни стихови, а кој подоцна станал романописец. Многу од делата на Пејтер се фокусираат на машката убавина, пријателство и љубов, или на платонски начин или, индиректно, на пофизички начин. Друг студент, В. Х. Малок, ги предал писмата на Пејтер и Хардинг на Џовет, кој го опишал Пејтер:
Во 1876 година, Малок ја пародирал пораката на Пејтер во сатиричниот роман „Новата Република“, прикажувајќи го Пејтер како типично изнемоштен англиски естет. Сатирата се појавила за време на натпреварот за Оксфордската професорска позиција по поезија и одиграла улога во убедувањето на Пејтер да се повлече од конкуренцијата. Неколку месеци подоцна, Пејтер објавил нешто што можеби било суптилна реплика: „Студија за Дионис“, богот-аутсајдер, прогонуван поради неговата нова религија на екстаза, кој ги победува силите на реакцијата („The Fortnightly Review“, декември 1876 година).
Мариус Епикурејецот и имагинарните портрети мини|Валтер Пејтер живеел на улицата Брадмор бр. 2 во Норт Оксфорд (куќата на десната страна со сина плоча) помеѓу 1869 и 1885 година со своите сестри, вклучувајќи ја и Клара Пејтер, пионерка во образованието на жените. десно|мини|Плоча на улицата Брадмор Роуд бр. 2, Оксфорд. Пејтер сега бил во центарот на мал, но надарен круг во Оксфорд - тој го подучувал Џерард Менли Хопкинс во 1866 година и двајцата останале пријатели до септември 1879 година, кога Хопкинс го напуштил Оксфорд,.. тој исто така уживал почит во лондонскиот книжевен свет и пошироко. Преку Свинберн се запознал со личности како Едмунд Госе, Вилијам Бел Скот и Данте Габриел Росети. Тој бил ран пријател и поддржувач на младиот прерафаелитски сликар Симеон Соломон. Свесен за своето растечко влијание и свесен дека „Заклучокот“ на неговата Ренесанса може да биде погрешно протолкуван како аморален, тој го повлекол есејот од второто издание во 1877 година (тој го вратил со мали измени во третото во 1888 година) и сега се зафатил со разјаснување и примери за своите идеи преку фикција.Pater, Walter, explanatory footnote in reinstated 'Conclusion' to The Renaissance: Studies in Art and Poetry (3rd and subsequent editions)