мини|Јо Минг Пеј во 1980 година Јо Минг Пеј (26 април 1917 - 16 мај 2019) — кинеско-американски архитект, роден во Гуангжу во кинеско семејство. Пеј црпел инспирација уште од рана возраст од градинарските вили во Суџоу, традиционалното прибежиште на ученото благородништво, каде припаѓало неговото семејство. Во 1935 година се преселил во Соединетите Американски Држави, и се запишал на архитектонскиот факултет на Универзитетот во Пенсилванија, но брзо се префрлил на Технолошкиот институт во Масачусетс. Незадоволен од двата факултета, тој го поминувал слободното време истражувајќи ги архитектите во подем, особено Ле Корбизје.
По дипломирањето на МИТ, Пеј се запишал на Харвардската постдипломска школа за дизајн каде што се спријателил со членовите на факултетот Валтер Гропиус и Марсел Бројер, двајцата кои претходно предавале во Баухаус.
Почнувајќи од 1948 година, Пеј работел како внатрешен архитект за инвеститорот во недвижности во Њујорк , Вилијам Цекендорф. Во 1955 година тој основал независна дизајнерска фирма, која во 1966 година била реорганизирана, а во 1989 година уште еднаш реорганизирана како „Пеј Коб Фреф и партнерите“. Пеј се пензионирал од пракса со полно работно време во 1990 година. По пензионирањето, работел како архитектонски консултант првенствено во архитектонската фирма на неговите синови.
Првото големо признание на Пеј дошло со лабораторијата Меса во Националниот центар за атмосферски истражувања во Колорадо (дизајнирана во 1961 година и завршена во 1967 година). Неговиот нов углед довел до неговиот избор за главен архитект на библиотеката „Џон Ф. Кенеди“ во Масачусетс. Потоа продолжил да ги дизајнира Градското собрание во Далас и Источната зграда на Националната галерија на уметности. Се вратил во Кина за првпат во 1975 година за да дизајнира хотел во „Фрагрант Хилс“, а петнаесет години подоцна ја дизајнирал кулата „Банката на Кина“ во Хонг Конг. Во раните 1980-ти години, Пеј бил во фокусот на контроверзии кога ја дизајнирал Луврската пирамида од стакло и челик во Париз. Тој го дизајнирал Симфонискиот центар „Мортон Х. Мејерсон“ во Далас, Музејот „Михо“ во Јапонија, Шигараки, во близина на Кјото, и капелата на основното и средното училиште: Институтот за естетика МИХО, Музејот „Суџоу“ во Суџоу, Музејот на исламска уметност во Катар и Музејот за модерна уметност „Големиот војвода Жан“ во Луксембург.
Пеј освоил награди и признанија во областа на архитектурата, вклучувајќи го Златниот медал на AIA во 1979 година, и Наградата за животно дело од Националниот музеј за дизајн Купер-Хјуит во 2003 година. Во 1983 година, тој ја освоил Прицкеровата награда, која понекогаш се нарекува и Нобелова награда за архитектура.
Детство алт=The Shizilin Garden in Suzhou. Men and women stand on curving rock formations overlooking a pond containing flowery plants.|лево|мини|Како дете, Пеј ја сметал градината Шизилин во Суџоу за „идеално игралиште“. Потеклото на Ј.М. Пеј датира од династијата Минг, кога неговото семејство се преселило од Анхуи во Суџоу. Семејството се збогатило со лековити билки, а потоа се приклучило на редовите на научните благородници. Пеј бил роден на 26 април 1917 година, а семејство со пет деца се преселило во Хонг Конг една година подоцна. Како момче, Пеј бил многу близок со својата мајка, побожна будистка, која била позната по своите вештини како флејтист. Таа го поканила него, но не и неговите браќа или сестри, да ѝ се придружат на медитативни повлекувања. Со татко му не бил толку близок, иако се почитувале.
Успехот на предците на Пеј значел дека семејството живеело во горните ешалони на општеството, но Пеј рекол дека неговиот татко „не бил образован во уметноста“. Помладиот Пеј, повеќе привлечен кон музиката и другите културни форми отколку кон доменот на банкарството на неговиот татко, самостојно ја истражувал уметноста. „Се образував себеси“, рекол тој подоцна.
Пеј како дете студирал на колеџот „Св. Павле“ во Хонг Конг. Кога Пеј имал 10 години, неговиот татко добил унапредување и се преселил со семејството во Шангај. Пеј учел во училиштето „Св. Јован“, кое го воделе англикански мисионери. Академската дисциплина била строга, на учениците им било дозволено да имаат слободно време само еднаш во месецот и тоа половина ден. Пеј уживал играјќи билијард и гледајќи холивудски филмови, особено оние со Бастер Китон и Чарли Чаплин. Тој исто така научил основен англиски јазик читајќи ја Библијата и романите од Чарлс Дикенс. алт=The Bund area of Shanghai. Pedestrians walk before a row of trees and a series of tall buildings. A blue sky overhead is obscured slightly by several clouds.|мини|Пеј ја опишал архитектурата на крајбрежната област Бунд во Шангај (видена овде на фотографија од 2004 година) како „многу колонијално минато“. Многуте меѓународни елементи на Шангај му го дале името „Париз на Истокот“. Глобалните архитектонски вкусови на градот имале длабоко влијание врз Пеј, од крајбрежната област Бунд до хотелот Парк, изграден во 1934 година. Тој бил импресиониран и од многуте градини на Суџоу, каде што ги поминувал летата со поширокото семејство и редовно го посетувал блиското светилиште на претците. Градината Шизилин, изградена во 14 век од будистички монах и во сопственост на чичкото на Пеј, Беи Руншенг, била особено влијателна. Подоцна зборувал за својата склоност кон спојот на природни и човечки изградени структури во градината.
Набргу по преселбата во Шангај, мајката на Пеј добила рак. Ѝ бил препишан опиум против болки, а задачата да се подготви лулето му била доделена на Пеј. Таа починала кратко по неговиот тринаесетти роденден, а тој бил длабоко вознемирен. Децата биле испратени да живеат со поширокото семејство, бидејќи нивниот татко бил повеќе опседнат со својата работа. Пеј рекол: „Мојот татко почнал да живее свој посебен живот доста брзо после тоа.“ Неговиот татко подоцна се оженил со жена по име Ајлин, која подоцна во животот се преселила во Њујорк.
Образование Како што Пеј се приближувал кон крајот на средното образование, тој одлучил да оди на универзитет. Бил прифатен од голем број училишта, но се запишал на Универзитетот во Пенсилванија. Додека студирал во Шангај, внимателно ги испитувал каталозите за разни институции за високо образование низ целиот свет. Архитектонската програма на Универзитетот во Пенсилванија му се издвојувала. Другиот главен фактор за да се запише таму бил Холивуд. Пеј бил фасциниран од претставите на животот на колеџ во филмовите на Бинг Крозби, кои многу се разликувале од академската атмосфера во Кина. „Животот на колеџ во САД ми се чинеше претежно забава и игри“, изјавил тој во 2000 година. „Бидејќи бев премногу млад за да бидам сериозен, сакав да бидам дел од него... Можеше да се почувствува во филмовите на Бинг Крозби. Животот на колеџ во Америка ми изгледаше многу возбудливо. Не е вистински, тоа го знаеме. Сепак, во тоа време ми беше многу привлечен.“ Пеј додал дека филмовите на Крозби, особено, имале огромно влијание врз неговиот избор на Соединетите Американски Држави наместо Англија за да го продолжи своето образование.
Во 1935 година, Пеј се качил на брод и заминал за Сан Франциско, а потоа отпатувал со воз до Филаделфија. Она што го нашол откако пристигнал се разликувало многу од неговите очекувања. Професорите на Универзитетот во Пенсилванија ја темелеле својата настава во стилот на уметности, вкоренет во класичните традиции на античка Грција и Рим. Пеј бил повеќе заинтригиран од модерната архитектура, а исто така се чувствувал заплашен од високото ниво на вештина во цртањето што го покажале другите студенти. Тој решил да ја напушти архитектурата и се префрлил на инженерската програма на Технолошкиот институт во Масачусетс (МИТ). Сепак, откако пристигнал, деканот на архитектонскиот факултет го забележал неговиот талент за дизајн, и го убедил Пеј да се врати на својата оригинална насока.
Архитектонскиот факултет на МИТ исто така бил фокусиран на школата за уметности, а Пеј се нашол неинспириран од делото. Во библиотеката пронашол три книги од швајцарско-францускиот архитект Ле Корбизје. Пеј бил инспириран од иновативните дизајни на новиот меѓународен стил, карактеризиран со поедноставена форма и употреба на стакло и челик. Ле Корбизје го посетил МИТ во ноември 1935 година, пригода што силно влијаела врз Пеј: „Двата дена со Ле Корбизје, или „Корбу“, како што го нарекувавме, беа веројатно најважните денови во моето архитектонско образование.“ Пеј бил под влијание и на делото на американскиот архитект Френк Лојд Рајт. Во 1938 година тој се возел до Спринг Грин, Висконсин, за да ја посети познатата зграда Талиесин на Рајт. Сепак, откако чекал два часа, тој заминал без да се сретне со Рајт.
Пеј ја добил својата диплома по архитектонски науки во 1940 година, а неговата теза била насловена како „Стандардизирани пропагандни единици за воено и мирно време во Кина“.
Додека бил во посета на Њујорк кон крајот на 1930-ти години, Пеј се запознал со студентка од колеџот Велсли по име Ајлин Лу. Тие почнале да се забавуваат и се венчале во пролетта 1942 година. Таа се запишала на програмата за пејзажна архитектура на Универзитетот Харвард, а Пеј така бил запознат со членовите на факултетот на Харвардската постдипломска школа за дизајн. Тој бил возбуден од живата атмосфера и се приклучил на школата во декември 1942 година.
Помалку од еден месец подоцна, Пеј ја прекинал својата работа на Харвард за да се приклучи на Националниот комитет за истражување на одбраната, кој ги координирал научните истражувања за технологијата на оружје на САД за време на Втората светска војна. Искуството на Пеј во архитектурата се сметало за значителна предност, а еден член на комитетот му рече: „Ако знаеш како да градиш, треба да знаеш и како да уништуваш“. Борбата против Германија завршувала, па затоа тој се фокусирал на Пацифичката војна. САД сфатиле дека нивните бомби што ги користеле против камените згради во Европа ќе бидат неефикасни против јапонските градови, претежно изградени од дрво и хартија. Пеј бил назначен да работи на запаливи бомби. Пеј поминал две и пол години во Националниот комитет, но подоцна не откривал детали за својата работа таму.
Во 1945 година, Ајлин родила син, Т'инг Чунг, и таа се откажала од програмата за пејзажна архитектура за да се грижи за него. Пеј се вратил на Харвард есента 1945 година, и добил позиција како доцент по дизајн. Во Харвардската постдипломска школа за дизајн имало членови на Баухаус, европско архитектонско движење кое ја унапредило каузата на модернистичкиот дизајн. Нацистичкиот режим ја осудил школата Баухаус, а нејзините водачи ја напуштиле Германија. Двајца од нив, Валтер Гропиус и Марсел Бројер, зазеле позиции во Харвардската школа. Нивниот иконокластичен фокус на модерната архитектура му се допаднал на Пеј, и тој тесно соработувал со двајцата мажи.
Еден од дизајнерските проекти на Пеј во Харвардската школа бил план за уметнички музеј во Шангај. Тој сакал да создаде атмосфера на кинеска автентичност во архитектурата без употреба на традиционални материјали или стилови. Дизајнот се базирал на прави модернистички структури, организирани околу централна градина во дворот, со други слични природни средини распоредени во близина. Дизајнот бил многу добро прифатен, а Гропиус го нарекол „најдоброто нешто направено на [мојот] мастер час“. Пеј ја добил својата магистерска диплома во 1946 година, и предавал на Харвард уште две години.I.M. Pei Biography – website of Pei Cobb Freed & Partners
Кариера Во пролетта 1948 година, Пеј бил регрутиран од њујоршкиот магнат за недвижности Вилијам Цекендорф да се придружи на тимот архитекти за неговата фирма „Веб и Кнап“ за да дизајнираат згради низ целата земја. Пеј ја сметал личноста на Цекендорф за спротивна од неговата, а неговиот нов шеф бил познат по неговиот гласен говор и грубо однесување. Сепак, тие станале добри пријатели, а Пеј го сметал искуството лично за богато. Цекендорф имал добри политички врски, а Пеј уживал учејќи за општествениот свет на градските планери во Њујорк.