Bitwa o Kohimę – starcie militarne stoczone pomiędzy Cesarską Armią Japońską a wojskami Imperium Brytyjskiego (głównie indyjskimi) podczas II wojny światowej wokół miasta Kohima, stolicy stanu Nagaland w północno-wschodnich Indiach.
Bitwa toczyła się w trzech etapach pomiędzy 4 kwietnia a 22 czerwca 1944 roku. Od 4 do 16 kwietnia Japończycy próbowali zająć grzbiet Kohima, górujący nad drogą, którą zaopatrywano oblężone oddziały brytyjskie i indyjskie IV Korpusu pod Imphalem. W połowie kwietnia siły brytyjsko-indyjskie w Kohimie zostały uwolnione. Od 18 kwietnia do 13 maja posiłki brytyjskie i indyjskie przeprowadzały kontrataki, aby wyprzeć Japończyków z zajętych pozycji. Japończycy porzucili grzbiet, lecz nadal blokowali drogę Kohima – Imphal. Od 16 maja do 22 czerwca wojska brytyjskie i indyjskie ścigały wycofujących się Japończyków i ponownie otworzyły tę strategicznie ważną drogę. Bitwa zakończyła się 22 czerwca, kiedy wojska brytyjskie i indyjskie nacierające z Kohimy oraz Imphalu spotkały się w punkcie nazwanym Milestone 109.
Bitwa o Kohimę została nazwana przez autorów takich jak Martin Dougherty i Jonathan Ritter „Stalingradem Wschodu”. Wraz z toczącą się w tym samym czasie bitwą o Imphal okazała się punktem zwrotnym w kampanii birmańskiej. W 2013 roku w ankiecie przeprowadzonej przez British National Army Museum uznano bitwy o Imphal i Kohimę za jedno z największych zwycięstw w historii Wielkiej Brytanii (ang. Greatest Battle Britain).
Tło sytuacyjne Japoński plan inwazji na Indie, nazwany kryptonimem U-Go, był pierwotnie zamierzony jedynie na zniszczenie brytyjskiego IV Korpusu pod Imphalem w Manipurze, aby zakłócić plany ofensywne aliantów na 1944 rok. Dowódca japońskiej 15 Armii, gen. por. Ren’ya Mutaguchi, rozszerzył plan inwazji głęboko na terytorium Indii, nie wykluczając nawet całkowitego podbicia Indii Brytyjskich.
Gdyby Japończykom udało się zdobyć silną pozycję w Indiach, zademonstrowaliby w ten sposób słabość Imperium Brytyjskiego i dodaliby otuchy indyjskim nacjonalistom w ich wysiłkach dekolonizacyjnych. Ponadto okupacja obszaru wokół Imphalu poważnie wpłynęłaby na amerykańskie wysiłki mające na celu zaopatrywanie armii Czang Kaj-szeka w Chinach. Cele różnych sztabów zostały ostatecznie połączone, a ofensywa zatwierdzona przez Imperialną Kwaterę Główną 7 stycznia 1944 roku.
Częścią planu było wysłanie japońskiej 31 Dywizji (składającej się z 58 Pułku, 124 Pułku, 138 Pułku i 31 Pułku Artylerii Górskiej) w celu zajęcia Kohimy i odcięcia w ten sposób Imphalu. Mutaguchi chciał wykorzystać zdobycie Kohimy, pchając 31 Dywizję do Dimapur, ważnego węzła kolejowego i bazy logistycznej w dolinie rzeki Brahmaputra.
Dowódca 31 Dywizji, gen. por. Kōtoku Satō, był niezadowolony ze swojej roli. Nie był zaangażowany w planowanie ofensywy i miał poważne wątpliwości co do jej szans powodzenia. Powiedział nawet swojemu personelowi, że wszyscy mogą umrzeć z głodu. Podobnie jak wielu wyższych oficerów japońskich, Satō uważał Mutaguchiego za „głupca”. On i Mutaguchi byli również po przeciwnych stronach podczas rozłamu między frakcjami Tōsei-ha (Ugrupowanie Kontroli, 1931–1936) i Kōdō-ha (Ugrupowanie Cesarskiej Drogi, 1931–1936) w armii japońskiej w latach trzydziestych, a Satō uważał, że ma powody, by nie ufać motywom Mutaguchiego.
Preludium thumb|Mapa bitew pod Imphalem i Kohimą Począwszy od 15 marca 1944 roku japońska 31 Dywizja przekroczyła rzekę Czinduin w pobliżu Homalinu i ruszyła na północny zachód przez dżunglę na froncie o szerokości prawie 97 km. Chociaż warunki marszu były trudne, osiągnięto duży postęp. Lewe skrzydło dywizji, składające się z większości oddziałów 58 Pułku i prowadzone przez dowódcę dywizyjnej Grupy Piechoty gen. mjr. Shigesaburō Miyazakiego, wyprzedziło sąsiednią formację (japońską 15 Dywizję Piechoty), gdy ta starła się z oddziałami indyjskimi osłaniającymi północne podejście do Imphalu 20 marca.
Indyjskie wojska składały się głównie z 50 Brygady Spadochronowej pod dowództwem bryg. Maxwella Hope-Thompsona w Sangshaku. Chociaż nie była ona celem Miyazakiego, postanowił usunąć ją ze swojej linii natarcia. Bitwa o Sangshak trwała sześć dni. Żołnierzom brygady spadochronowej rozpaczliwie brakowało wody pitnej, ale siły Miyazakiego były z kolei do końca bitwy osłabione przez brak artylerii. W końcu, gdy część żołnierzy japońskiej 15 Dywizji dołączyła do bitwy, Hope-Thompson wycofał się. 50 Brygada Spadochronowa straciła 600 ludzi, podczas gdy Japończycy ponieśli straty w wysokości 400 żołnierzy. Miyazaki przechwycił część żywności i amunicji, które Royal Air Force (RAF) zrzuciła obrońcom Sangshaku. Jednak jego żołnierze, którzy mieli najkrótszą i najłatwiejszą drogę do Kohimy, zostali opóźnieni o tydzień.
W międzyczasie dowódca brytyjskiej 14 Armii, gen. por. William Slim, z opóźnieniem zdał sobie sprawę (częściowo na podstawie japońskich dokumentów zdobytych w Sangshaku), że cała japońska dywizja zmierza w kierunku Kohimy. On i jego sztab początkowo wierzyli, że z powodu trudnego terenu w tej okolicy Japończycy będą w stanie wysłać tylko pułk, aby zająć Kohimę.
Slim wiedział, że w Kohimie jest niewiele oddziałów bojowych, dużo zaś słabo wyszkolonych żołnierzy jednostek łączności i służb pomocniczych, a w głównej bazie Dimapur 48 km na północ nie ma żadnego oddziału bojowego. W Dimapurze mieściły się potężne składy zaopatrzenia, zgromadzone na obszarze o łącznej długości 18 km i szerokości 1,6 km. Ponieważ upadek Dimapuru byłby katastrofą dla aliantów, Slim poprosił swojego przełożonego, gen. George’a Giffarda (dowodzącego 11 Grupą Armii) o więcej żołnierzy, aby bronić Dimapuru i przygotować się do zorganizowania odsieczy dla wojsk alianckich pod Imphalem.
Alianci już pospiesznie wzmacniali front pod Imphalem. W ramach tego manewru piechota i artyleria indyjskiej 5 Dywizji Piechoty zostały przerzucone z Arakanu, gdzie właśnie uczestniczyły w odparciu pomocniczej japońskiej ofensywy w bitwie o Ngakyedauk. Podczas gdy główne siły dywizji trafiły do Imphalu (gdzie niektóre jednostki zostały odizolowane przez wroga i prawie wszystkie rezerwy IV Korpusu zostały już zaangażowane w walkę), indyjska 161 Brygada Piechoty dowodzona przez bryg. Dermota Warrena z dołączonym 24 Pułkiem Artylerii Górskiej wyruszyła do Dimapuru.
Na początku marca 23 Brygada Piechoty została odłączona z sił Chinditów pod dowództwem gen. mjr. Orde Wingate’a i została wysłana koleją z okolic Lalaghat do Jorhat, 80 km na północ od Dimapuru, gdzie miała zabezpieczać flankę przed japońskimi atakami na bazę. Gen. Giffard i gen. Claude Auchinleck, głównodowodzący British Indian Army, przygotowywali się również do wysłania brytyjskiej 2 Dywizji Piechoty i indyjskiego XXXIII Korpusu pod dowództwem gen. por. Montagu Stopforda z rezerwy w południowych i środkowych Indiach do Dimapuru drogą lądową oraz kolejową.
Dopóki kwatera główna XXXIII Korpusu nie dotarła jeszcze do Dimapuru, dowództwo obszaru linii komunikacyjnej 202 z gen. mjr. R.P.L. Rankinga na czele przejęło kontrolę nad obszarem.
Bitwa Geografia Strategiczne znaczenie Kohimy w generalnej ofensywie japońskiej w 1944 roku polegało na tym, że był to szczyt górujący nad przełęczą, którą biegła najlepsza dla Japończyków droga z Birmy do Indii Droga ta była głównym szlakiem zaopatrzeniowym pomiędzy bazą w Dimapurze, w dolinie rzeki Brahmaputra, a Imphalem, gdzie brytyjskie i indyjskie oddziały IV Korpusu (składające się z indyjskiej 17, 20 i 23 Dywizji Piechoty) stawiały czoła głównym siłom japońskim.
Sam grzbiet Kohima biegnie mniej więcej z północy na południe. Droga z Dimapuru do Imphalu wspina się na jego północny kraniec i biegnie wzdłuż wschodniej ściany wzniesienia. W 1944 roku miasto Kohima było centrum administracyjnym stanu Nagaland. Zastępcą komisarza stanowego był Charles Pawsey. Jego bungalow stał na zboczu wzgórza na zakręcie drogi, z ogrodami i kortem tenisowym oraz klubem na tarasach powyżej. Chociaż niektóre tarasy wokół wsi zostały oczyszczone pod uprawę, to strome zbocza grzbietu były generalnie gęsto zalesione.
Na północ od grzbietu leżała gęsto zaludniona wioska Naga, nad którą górowało wzgórze Treasury Hill i pagórek Church Knoll, nazwany tak przez baptystów i innych chrześcijańskich misjonarzy działających w Nagaland przez poprzednie półwiecze. Na południe i na zachód od grzbietu Kohima znajdowały się grzbiet GPT i porośnięta dżunglą ostroga Aradura. Różne brytyjskie i indyjskie służby wojskowe działające w okolicy nadały nowe nazwy niektórym miejscom, które miały być ważne w bitwie, np. Field Supply Depot zmieniło nazwę na wzgórze FSD, lub po prostu FSD. Japończycy nadali później tym miejscom własne kryptonimy; na przykład Garrison Hill było im znane jako Inu (pies), a Kuki Piquet jako Saru (małpa).
Oblężenie Przed przybyciem indyjskiej 161 Brygady jedynymi pododdziałami alianckimi walczącymi w rejonie Kohimy były: nowo utworzony 1. batalion Pułku Assam i kilka plutonów z 3. batalionu Naga Hills, należącego do paramilitarnych oddziałów Assam Rifles. Pod koniec marca 161 Brygada rozlokowała się w Kohimie, ale gen. mjr Slim nakazał jej powrót do Dimapuru, ponieważ początkowo wydawało się, że miasto to ma większe znaczenie strategiczne. Kohima była uważana za blokadę drogową, podczas gdy Dimapur był węzłem kolejowym i głównym magazynem, w którym przechowywano większość zaopatrzenia aliantów. Slim obawiał się również, że Japończycy mogą zostawić tylko niewielkie oddziały, aby związać walką garnizon Kohimy, podczas gdy główna część 31 Dywizji ruszy ścieżkami na wschód, aby zaatakować Dimapur.
Ku uldze Slima, Satō skoncentrował swoje siły jednak na zdobyciu Kohimy. Na początku oblężenia, 8 kwietnia, Mutaguchi osobiście nakazał Satō wysłanie oddziału do ataku na Dimapur. Satō niechętnie wysłał jeden batalion z 138 Pułku, ale kilka godzin później przełożony Mutaguchiego, gen. por. Masakazu Kawabe dowodzący Armią Obszaru Birmy, odwołał ten manewr.
Gdy prawe skrzydło i środek japońskiej 31 Dywizji zbliżyły się do wioski Jessami, 48 km na wschód od Kohimy, począwszy od 1 kwietnia elementy Pułku Assam prowadziły działania opóźniające przeciwko nim. Niemniej, żołnierze na wysuniętych pozycjach zostali wkrótce wyparci i Pułk Assam otrzymał rozkaz wycofania się. W nocy 3 kwietnia wojska Miyazakiego dotarły do wioski Naga i zaczęły rozpoznawać Kohimę od południa.
Kwatera Główna XXXIII Korpusu przejęła odpowiedzialność za ten odcinek frontu 3 kwietnia. Następnego dnia rozkazała indyjskiej 161 Brygadzie, aby ponownie ruszyła naprzód do Kohimy, lecz tylko 4. batalion Pułku Queen’s Own Royal West Kent, dowodzony przez ppłk. Johna Laverty’ego, i kompania z 4. batalionu 7 Pułku Radżputańskiego przybyły do Kohimy, zanim Japończycy przecięli drogę na zachód od grzbietu. Oprócz tych żołnierzy ze 161 Brygady, garnizon składał się z niedoświadczonego batalionu Pułku Shere Królewskiej Armii Nepalu, niektórych kompanii z Pułku Birmańskiego, niektórych z Pułku Assam, który wycofał się do Kohimy oraz różnych oddziałów tworzonych ad-hoc z lekko rannych żołnierzy i personelu jednostek łącznościowych, o niskiej wartości bojowej. Garnizon liczył łącznie około 2500 osób, z których około tysiąc nie miało przeszkolenia bojowego i był dowodzony przez płk. Hugh Richardsa, który służył wcześniej u Chinditów.