Æthelred ( /ć θ əl r ɛ d /, zm. ok. 709) – król Mercji w okresie od 675 do 704. Był synem Pendy z Mercji i wstąpił na tron w 675 roku, kiedy jego brat, Wulfhere, zmarł z powodu choroby. W ciągu roku od wstąpienia na tron najechał Kent, gdzie jego armie zniszczyły miasto Rochester. W 679 pokonał swojego szwagra, Ecgfritha z Nortumbrii, w bitwie nad rzeką Trent: bitwa była poważnym niepowodzeniem dla mieszkańców Nortumbrii i skutecznie zakończyła ich militarne zaangażowanie w sprawy angielskie na południe od Humber. Przywrócił również na stałe królestwo Lindsey w posiadanie Mercji. Jednak Æthelred nie był w stanie przywrócić dominacji swoich poprzedników w południowej Wielkiej Brytanii.
Był znany jako pobożny król chrześcijański ze względu na swoje dokonania względem kościoła. To za jego panowania Teodor, arcybiskup Canterbury, zreorganizował strukturę diecezjalną kościoła, tworząc kilka nowych biskupstw w Mercji i Nortumbrii. Æthelred zaprzyjaźnił się z biskupem Wilfrydem z Yorku, kiedy Wilfryd został wydalony ze swojej stolicy w Nortumbrii; Æthelred mianował Wilfryda biskupem Middle Angles podczas jego wygnania i wspierał go na synodzie w Austerfield około 702 roku, kiedy to Wilfryd argumentował za zwrotem ziem kościelnych, których został pozbawiony w Nortumbrii.
Żona Æthelreda, Ostryt, była córką króla Oswiu, jednego z dominujących królów Nortumbrii w VII wieku. Ostryt został zamordowany w nieznanych okolicznościach w 697, a w 704 Æthelred abdykował, pozostawiając tron synowi Wulfhere'a, Coenredowi. Æthelred został mnichem w Bardney, klasztorze, który założył wraz z żoną i tam został pochowany. Ceolred, który był synem Æthelreda (choć najwyraźniej nie przez Ostryt), został królem po Coenredzie; możliwe jest również, że Æthelred miał innego syna o imieniu Ceolwald, który przez krótki czas był królem przed panowaniem Ceolreda.
Mercja w VII wieku mały| Królestwa Anglii i Walii pod koniec VII wieku W VII wieku Anglia była prawie całkowicie podzielona na królestwa rządzone przez Anglosasów, którzy przybyli do Wielkiej Brytanii dwieście lat wcześniej. Królestwo Mercji zajmowało tereny dzisiejszej Anglii. Pochodzenie królestwa nie jest odnotowane, ale genealogie królewskie zachowane w Kronice anglosaskiej i zbiorach anglosaskich zgodnie stwierdzają, że domy królewskie wywodziły się od założyciela o imieniu Icel; ród królewski Mercjan jest stąd znany jako IclingasYorke, Barbara, "The Origins of Mercia" in Brown & Farr, Mercia, s. 15–16.. Najwcześniejszym królem Mercjan, o którym zachowały się określone informacje historyczne, jest Penda, ojciec ÆthelredaBarbara Yorke, "The Origins of Mercia" in Brown & Farr, Mercia, s. 18–19.. Większe sąsiednie królestwa obejmowały Nortumbrię na północy, niedawno zjednoczoną z jej składowych królestw Bernicji, Deiry i Wschodniej Anglii na wschodzie, a także z Wesseksu i królestwa Saksonii Zachodniej na południu.
Według Historia ecclesiastica gentis Anglorum, historii kościoła angielskiego napisanej przez mnicha Bedę z VIII wieku, było siedmiu wczesnych władców anglosaskich, którzy sprawowali imperium, czyli zwierzchnictwo nad innymi królestwamiBede, Ecclesiastical History, II, 5, s. 111.. Piątym z nich był Edwin z Nortumbrii, który zginął w bitwie pod Hatfield Chase przez połączone siły, w tym Cadwallona, brytyjskiego króla Gwynedd i PendęYorke, Kings and Kingdoms, s. 103–104.Kirby, Earliest English Kings, s. 83.. Po śmierci Edwina Nortumbria na krótko rozpadła się na dwa podkrólestwa Bernicję i Deirę. W ciągu roku Oswald, siostrzeniec Edwina, zabił Cadwallona i ponownie zjednoczył królestwa, a następnie przywrócił hegemonię Nortumbrii nad południową Anglią. W 642 Penda zabił Oswalda w bitwie pod MaserfieldKirby, Earliest English Kings, s. 88–90. i Nortumbria została ponownie podzielona. Syn Oswalda, Oswiu, wstąpił na tron Bernicji, a syn Osrica, Oswin, objął tron południowej części królestwa - DeiryYorke, Kings and Kingdoms, s. 78..
W 655 roku Oswiu pokonał i zabił Pendę w bitwie pod WinwaedamiYorke, Kings and Kingdoms, s. 103–104.. Oswiu ustanowił Peadę, syna Pendy, królem południowej Mercji i sam rządził północną połową; po zamordowaniu Peady w 656 r. Oswiu przejął bezpośrednią kontrolę nad całą Mercją. Zamach stanu w 658 r. Odrzucił zwierzchnictwo Nortumbrii i ustanowił Wulfhera królemYorke, Kings and Kingdoms, s. 96–97.. Po roku 670 Wulfhere stał się najpotężniejszym królem w południowej Brytanii, sprawując skuteczną hegemonię nad wszystkimi królestwami anglosaskimi z wyjątkiem NortumbriiKirby, Earliest English Kings, s. 115..
Głównym źródłem dla tego okresu jest Historia Bedy, ukończona około 731 roku. Pomimo skupienia się na historii kościoła, praca ta dostarcza również cennych informacji o wczesnych królestwach anglosaskich. W przypadku królestw Wessex i Kent Beda miał informatorów, którzy dostarczali mu szczegółów historii kościoła w każdej prowincji, ale wydaje się, że nie miał takiego kontaktu w Mercji, o której jest mniej poinformowanyYorke, Kings and Kingdoms, s. 100.. Kolejnym źródłem dla tego okresu jest Kronika anglosaska, sporządzona pod koniec IX wieku w Wessex. Wydaje się, że anonimowy skryba Kroniki zawarł wiele informacji zapisanych we wcześniejszych okresachSimon Keynes, "Anglo-Saxon Chronicle", in Blackwell Encyclopedia, s. 35..
Przodkowie i wczesne panowanie lewo|mały|300x300px| Przodkowie Æthelreda Æthelred był synem Pendy z Mercji. Królowa Pendy, Cynewise, została nazwana przez Bedę, która nie wspomina o swoich dzieciach; żadne inne żony Pendy nie są znane, więc jest prawdopodobne, ale nie pewne, że była ona matką ÆthelredaStafford, Pauline, "Political Women in Mercia" in Brown & Farr, Mercia, s. 36Bede, Ecclesiastical History, III, 24, s. 183–185.. Kronika anglosaska podaje, że Penda miał pięćdziesiąt lat w 626 roku i przypisuje mu panowanie przez trzydzieści lat, ale oznaczałoby to, że Penda miał osiemdziesiąt lat w chwili jego śmierci, co jest ogólnie uważane za mało prawdopodobne, ponieważ dwóch jego synów (Wulfhere i Æthelred) byli młodzi, kiedy został zabity. Co najmniej równie prawdopodobne jest to, że Penda miał pięćdziesiąt lat w chwili śmierci, a nie w chwili wstąpienia na tron.Yorke, Kings and Kingdoms, s. 103–104.Kirby, Earliest English Kings, s. 82. Data urodzenia Æthelreda jest nieznana, ale Beda opisuje Wulfhere'a jako młodzieńca w momencie jego wstąpienia na tron w 658 roku, więc jest prawdopodobne, że on i Æthelred byli w tym czasie nastolatkamiKirby, Earliest English Kings, s. 113.. Wczesne źródła nie mówią, czy Æthelred był starszy, czy młodszy od Wulfhere'a.
Nic nie wiadomo o dzieciństwie Æthelreda. Miał innego brata, Peadę, i dwie siostry, Cyneburh i CyneswithKirby, Earliest English Kings, s. 93.Swanton, Anglo-Saxon Chronicle, sub anno 656, s. 29; możliwe jest również, że Merewalh, król Magonsæte, był bratem ÆthelredaYorke, Kings and Kingdoms, s. 107, akceptuje taką wersję wydarzeń w pracy Life of St Mildburh, co sprawia, że Merewalh i Æthelred autentycznie byli braćmi. Kirby, Earliest English Kings, s. 93, wyraża wątpliwość co do tego..
W 674 roku, według Stephena z Ripon, Wulfhere „podburzył wszystkie narody południa przeciwko [Nortumbrii]”Eddius Stephanus, Life of Wilfrid, 20, in Age of Bede, s. 126–127., ale został pokonany przez syna Oswiu - Egfryta, który zmusił go do poddania Lindsey i zapłacenia daninyKirby, Earliest English Kings, s. 116; Williams, Kingship and Government, s. 23.. Wulfhere przeżył klęskę, ale zmarł w 675 r., prawdopodobnie z powodu chorobyHenry of Huntingdon, sub anno 670., a Æthelred został królemYorke, Kings and Kingdoms, s. 105.A detailed discussion of Æthelred's likely accession date can be found in Kirby, Earliest English Kings, s. 113..
Pierwszy odnotowany akt panowania Æthelreda pochodzi z 676 r., Kiedy jego armie spustoszyły Kent, niszcząc Rochester, siedzibę biskupów zachodniego KentuBede, Ecclesiastical History, IV, 12, s. 223.. Powód jego ataku nie jest odnotowany, ale jego zamiarem mogło być uniemożliwienie królowi Hlothere z Kentu odzyskanie kontroli nad Surrey, które od niedawna znajdowało się w sferze zainteresowań Mercji przez Wulfhere'a.Kirby, Earliest English Kings, s. 117. Może być również tak, że Æthelred szukał zemsty za zabójstwo synów Eormenreda z Kentu; morderstwa zostały zainicjowane przez Egberta I, brata Hlothere, i możliwe jest, że Æthelred był wujem zamordowanych książątThe suggestion is due to D.W. Rollason, and is described by Kirby, Earliest English Kings, s. 137, n. 14.. Trzecią sugestią jest to, że królowie Essex zabiegali o inwazję w odpowiedzi na niedawne próby zdobycia dominacji nad wschodnimi Sasami przez królestwo Kent.Zaluckyj, Mercia, s. 130, quoting Leonard Dutton's Anglo-Saxon Kingdoms. Bez względu na powód, Hlothere został prawdopodobnie zmuszony do zaakceptowania zwierzchnictwa Æthelreda. Zniszczenia stolicy Rochester były tak wielkie, że urzędujący biskup Putta wycofał się ze swojej diecezji; jego mianowany następca, Cwichhelm, również zrezygnował ze stolicy „z powodu jej ubóstwa”Yorke, Kings and Kingdoms, s. 106..
Na początku panowania Æthelreda Teodor, arcybiskup Canterbury, rozpoczął znaczną reorganizację kościoła w Mercji. W 675 roku usunął Winfreda ze stanowiska biskupa Lichfield iw ciągu następnych czterech lat podzielił rozległą stolicę Mercjan na pięć diecezji: Leicester, Lichfield, Worcester, Dorchester i HerefordKirby, Making of Early England, s. 49.. Æthelred był pobożnym królem, „bardziej znanym ze swojego pobożnego usposobienia niż umiejętności wojennych”Quoted in Sarah & John Zaluckyj, "The Age of Mercian Supremacy", in Zaluckyj et al., Mercia, s. 129. i przekazał kilka darów ziemi dla rozwijającego się kościoła, m.in. ziemie w Tetbury, Long Newnton i Somerford Keynes. Istnieje również tradycja, zgodnie z którą Æthelred był związany z założeniem opactwa Abingdon w południowym hrabstwie OxfordshireSarah & John Zaluckyj, "The Age of Mercian Supremacy", in Zaluckyj et al., Mercia, s. 131..
Stosunki z Nortumbrią Mercja była w konflikcie z Nortumbrią od co najmniej 633 roku, kiedy Penda z Mercji pokonał i zabił Edwina z Nortumbrii w bitwie pod Hatfield ChaseYorke, Kings and Kingdoms, s. 78.. Jednak między dwoma królestwami istniały małżeństwa dyplomatyczne: siostra Æthelreda, Cyneburh, poślubiła Alfrida, syna Oswiu z Nortumbrii, a zarówno Æthelred, jak i jego brat Peada poślubili córki Oswiu. Małżeństwo Cyneburh z Alfridem miało miejsce na krótko po roku 650, a małżeństwo Peady z Ealhflædem nastąpiło wkrótce potem; Data zawarcia małżeństwa Æthelreda z Ostryt jest nieznana, ale musiało to nastąpić przed 679 rokiem, ponieważ Beda wspomina o tym, opisując bitwę nad Trentem, która miała miejsce w tym rokuKirby, Earliest English Kings, s. 93.Kirby, Earliest English Kings, s. 117.Bede, Ecclesiastical History, IV, 21, s. 240..