thumb|Sesja Althingu, XIX wiek Althing (isl. Alþingi) – zgromadzenie ogólne Islandii, utworzone dla całej wyspy (al-þing) w 930 r. w Þingvellir (isl. Równina Zgromadzenia), położonym 45 km na wschód od Reykjavíku, na podstawie tzw. kodeksu ÚlfljóturaMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 91, 96. Uznawany jest za najstarszy dotychczas istniejący parlamentMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 91..
Althing z krótkimi przerwami obradował w Thingvellir do 1799 r., kiedy to został zniesiony na kilkadziesiąt lat. Sto lat wcześniej pozbawiono go władzy ustawodawczej, zostawiając mu tylko władzę sądownicząMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 215-216.. Jako ciało z początku o charakterze doradczym reaktywowano go w 1844 r. i przeniesiono do stolicyMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 91, 243-244., gdzie znajduje się do dziś. Obecny budynek parlamentu, Alþingishúsið, zbudowano w 1881 przy placu Austurvöllur.
Skład Althing liczy 63 deputowanych, wybieranych w sześciu okręgach wyborczych w drodze proporcjonalnej reprezentacji z otwartych list partyjnych (wyborcy mają wpływ na kolejność wybierania kandydatów partii, przeciwieństwo zamkniętych list partyjnych), na czteroletnią kadencję. 54 mandaty rozdzielane są między partie na szczeblu okręgowym bez progu wyborczego, a 9 mandatów wyrównawczych przypisanych do list partyjnych na szczeblu krajowym z progiem 5 proc. Wyborcy mają możliwość zaznaczenia głosów preferencyjnych na poszczególnych kandydatów partii.
Do 1991 wybierany był jako parlament jednoizbowy, po czym dzielono go na 2 izby w proporcji 1/3 (izba wyższa) i 2/3 (izba niższa). Obecnie jest parlamentem jednoizbowym.
Ostatnie (przedterminowe) wybory do Althingu odbyły się 30 listopada 2024. Kadencja parlamentu trwa 4 lata. Rezultaty wyborów RN RS NV NA S SVmandaty wyrównawczeRAZEM Sojusz 3 3 1 2 2 3 1 15 Partia Niepodległości 2 2 1 2 2 3 2 14 Viðreisn (Odrodzenie) 2 2 1 1 1 3 1 11 Partia Ludowa 1 1 1 1 2 1 3 10 Partia Centrum 1 1 1 2 1 2 0 8 Partia Postępu 0 0 1 1 1 0 2 5 RAZEM 9 9 6 9 9 12 9 63Źródło: mbl.is / Kosningar 3 grudnia 2024 Okręgi wyborcze: RN – Północny Reykjavík RS – Południowy Reykjavík NV – Północno-zachodni NA – Północno-wschodni S – Południowy SV – Południowo-zachodni
Historia
X-XIII w.
Alþingi (albo Alþing; ang. the Althingi lub the Althing) rozpoczął swą działalność około 930 r. Stąd można by go uważać za najstarszy parlament na świecie. Zbierał się on w porze letniej – w okolicach letniego przesilenia, najprawdopodobniej w czerwcu, między 18. a 24. dniem tego miesiąca (przed 999 r. tydzień wcześniej) – na okres dwóch tygodniMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 91..
Za pośrednictwem Rady Prawa (Lögrétty) zarówno tworzył on, jak i interpretował obowiązujące wówczas w Islandii prawoMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 91, 112-120..
Prawo głosu przysługiwało w nim dziewięciu wodzom z Kwarty Południowej, dziewięciu wodzom z Kwarty Wschodniej, dziewięciu wodzom z Kwarty Zachodniej i dwunastu wodzom z Kwarty Północnej. Ponadto prawo to miało dziewięć dodatkowych osób wyznaczanych przez wodzów z tych trzech pierwszych kwart w celu zapewnienia każdej z nich jednakowej pod względem przypadającej na nie liczby głosów reprezentacji. Po przyjęciu chrześcijaństwa prawo głosu miało w nim jeszcze dwóch islandzkich biskupówMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 92..
Każdy z takich członków – z wyjątkiem biskupów – mógł dobrać sobie po dwóch doradcówMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 92..
Przewodniczącym obrad był jedyny ówczesny urzędnik, tzw. Mówca Prawa (Lögsögumaður)Maciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 92..
Za mównicę służyła Skała Prawa (Lögberg)Maciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 95..
Żaden z jego członków z prawem głosu nie pochodził z demokratycznych wyborów. Status wodza był dziedzicznyMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 92.. Przynależność do któregoś z wodzów (goðar, l. poj. goði) była przy tym obowiązkowa, z tym że wolny farmer mógł sobie nie częściej niż raz w roku wybrać do którego z wodzów będzie przynależałMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 144-149..
Stanowił on dla X-XIII wiecznych Islandczyków najważniejsze wydarzenie polityczne, kulturalne i społeczneMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 92..
Osoby, którzy wyruszały, by przyglądać się jego obradom, otrzymywały swoistą rekompensatę na pokrycie wydatków (strat), jakie wiązały się z nieobecnością w gospodarstwie i podróżą. Koszty tej rekompensaty ponosili nieobecni, płacąc tzw. þingfararkaupMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 92..
Na czas jego sesji składano też broń, ewentualnie oznakowywano ją „paskami pokoju” (friðbönd)Maciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 93..
XII-XVIII w. W związku z wewnętrznymi niesnaskami i bataliami, jakie od 1220 r. miały miejsce w Islandii, rola Alþingi uległa znacznemu osłabieniuMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 193.. Niektórzy z islandzkich wodzów zaprzestali brania w nim udziału. Mie przysyłali też na niego swoich przedstawicieliMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 193.. W 1238 r. nie odbyło się nawet w ogóle posiedzenie AlþingiMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 193.. Wielcy wodzowie mieli też teraz w swoich rękach większą liczbę wodzostw, tworząc sobie sferę wpływów o charakterze bardziej terytorialnym niż personalnym, co czyniło prawo wolnego farmera do wybrania sobie osoby wodza fikcyjnymMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 194..
Ok. 1240 r. Alþingi zostało - postanowieniem arcybiskupa w Niðarós - odebrane prawo do powoływania islandzkich biskupów, jakich odtąd wybierać miało to arcybiskupstwo wraz ze swoją kapitułąMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 194..
W 1262 r. działająca w ramach Alþingi Rada Prawa, w niepełnym składzie, przyjęła z inicjatywy Gizurra Þorvaldssona jednostronny akt, zwany później „Przymierzem Gizurra” (Gizurarsáttmáli). Przyrzeczono w nim ziemię, ludzi i podatek po wsze czasy królowi Norwegii na takich warunkach, jakie w nim postawiono. Odbiorcą tego aktu lub jego drugą stronę był Hallvarðr Złoty But (reprezentanta norweskiego króla)Maciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 202..
Po utracie niepodległości przez Islandię w latach 1262-1264 Alþingi nie został pozbawiony funkcji sądowniczej, zachowując też w znacznej mierze kompetencje prawodawcze. Podstawą prawną dla nich był fragment Przymierza Gizurra, w jakim była mowa o zachowaniu w mocy islandzkich prawMaciej Koszowski, Historia Islandii w perspektywie polityczno-socjologiczno-prawnej ze szczególnym uwzględnieniem czasów średniowiecznej libertariańskiej islandzkiej Republiki, Instytut Naukowo-Wydawniczy „Spatium” sp. z o.o.: Inowrocaław 2026, s. 202.. Działający teraz nie pod przewodnictwem Mówcy Prawa, lecz pod przewodnictwem przedstawicieli/oficerów