Eugeniusz Niedzielin (ur. 21 sierpnia 1916 w Kolonii Izaaka, zm. 6 lutego 1973) – podoficer artylerii Wojska Polskiego w II Rzeczpospolitej, uczestnik obrony Warszawy w 1939 roku, pułkownik Ludowego Wojska Polskiego, oficer śledczy Głównego Zarządu Informacji, zbrodniarz stalinowski.

Życiorys Dzieciństwo i młodość Urodził się 21 sierpnia 1916 roku w Kolonii Izaaka w powiecie sokólskim (ob. w granicach Białorusi). Był synem Włodzimierza i Walerii z d. Szymborskiej. Miał ośmioro braci i dwie siostry. Jego ojciec był działaczem KPP, a następnie WKP(b).

W 1929 roku ukończył szkołę powszechną w Odelsku. Po ukończeniu 14. roku życia, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny, zamieszkał u siostry ojca i jej męża. Zasadniczą służbę wojskową odbył w latach 1936–1937 w Wołyńskiej Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim, a następnie w 29 pułku artylerii lekkiej (29 pal).

Zakończywszy służbę wojskową, pracował w cegielni oraz imał się dorywczych zajęć. Na początku 1939 roku został zatrudniony w Polskich Kolejach Państwowych. Był szkolony na dyżurnego ruchu.

II wojna światowa Pod koniec sierpnia 1939 roku został zmobilizowany w stopniu ogniomistrza podchorążego i przydzielony do 29 pal. Twierdził, że z chwilą wybuchu wojny został awansowany do stopnia podporucznika rezerwy, aczkolwiek brak na to potwierdzenia w oficjalnej dokumentacji.

W pierwszych dniach kampanii wrześniowej wraz ze swą jednostką znalazł się w Warszawie. Był działonowym armaty 75 mm, okopanej przy narożniku ulic Grójeckiej i Nieborowskiej na Ochocie. 9 września 1939 roku, podczas pierwszego niemieckiego szturmu na Warszawę, armata ta – której ogniem kierował dowódca 1. plutonu 1. baterii 29 pal ppor. Józef Suchocki – odegrała decydującą rolę w zatrzymaniu natarcia niemieckiej kolumny pancernej, która posuwała się wzdłuż ul. Grójeckiej. Działon, w którym służył Niedzielin, rozbił wtedy 5 niemieckich czołgów i dwa samochody pancerne. On sam odniósł rany w boju. Został odznaczony przez gen. Waleriana Czumę orderem Krzyża Walecznych.

Po kapitulacji Warszawy przebywał w niemieckich obozach przejściowych w Górze Kalwarii i Mińsku Mazowieckim. W połowie listopada 1939 roku miał zbiec z niewoli i przedostać się do rodzinnej wsi, która znajdowała się w tym czasie w sowieckiej strefie okupacyjnej. Po zakończeniu rekonwalescencji podjął współpracę z okupantem. Był kierownikiem kluboświetlicy w Odelsku. Działał również jako agitator podczas kampanii wyborczej do organów władzy sowieckiej na Zachodniej Białorusi.

Po niemieckiej inwazji na ZSRR zaczął się ukrywać. Zamieszkał w Białymstoku, gdzie znalazł zatrudnienie na kolei. Prawdopodobnie porzucił tę pracę pod koniec 1943 roku. Po wojnie twierdził, że w czasie niemieckiej okupacji Białostocczyzny służył w oddziale partyzanckim „Ojczyzna” (sowieckim lub polsko-komunistycznym), jednakże twierdzenia te nie znajdują potwierdzenia w oficjalnych dokumentach i relacjach świadków.

W sierpniu 1944 roku, niedługo po wkroczeniu Armii Czerwonej do Białegostoku, zgłosił się ochotniczo do służby w Ludowym Wojsku Polskim. Został przydzielony do 38 pułku artylerii lekkiej, wchodzącego w skład 7 Dywizji Piechoty. W październiku tego samego roku został skierowany przez dowództwo artylerii 2 Armii WP do Wyższej Szkoły Artylerii w Leningradzie, którą ukończył w kwietniu 1945 roku. Po powrocie do Polski piastował stanowisko dowódcy 6. baterii, a następnie p.o. dowódcy II dywizjonu w 35 pułku artylerii lekkiej.

Okres powojenny Po rozformowaniu 35 pal, co nastąpiło w styczniu 1946 roku, Niedzielin został przeniesiony do struktur Głównego Zarządu Informacji Wojska Polskiego. Od 27 marca 1948 roku do 25 maja 1953 roku był szefem Wydziału IV (sekcji śledczej) Okręgowego Zarządu Informacji nr 8 w Gdyni.

Niedzielin szybko dał się poznać żołnierzom Marynarki Wojennej jako bezwzględny śledczy, stosujący skrajnie brutalne metody. Nadzorował lub osobiście przeprowadzał przesłuchania, które odbywały się w areszcie Informacji Wojskowej przy ul. Świętojańskiej 9 w Gdyni. W trakcie tych przesłuchań więźniów nagminnie poddawano psychicznym i fizycznym torturom. Wśród środków, które Niedzielin i jego podwładni stosowali wobec aresztantów, były: groźby, krzyk i wulgarne przekleństwa, konwejer, pozbawienie przez wiele dni snu i żywności, zmuszanie do wielogodzinnego stania w jednej pozycji, umieszczanie w wąskiej murowanej szafie zamykanej stalowymi drzwiami i wypełnionej do wysokości kolan zimną wodą (tzw. mokry karcer), zmuszanie do siadania na postawionej na sztorc butelce, podwieszanie za ręce do sufitu, wlewanie wody przez słomkę do nosa, wprowadzanie drutu do cewki moczowej, długotrwałe świecenie lampą w oczy, brutalne bicie.

W latach 1950–1952 Niedzielin brał czynny udział w rozpracowaniu tzw. spisku komandorów, którym to mianem określano akcję represyjną wymierzoną w oficerów Marynarki Wojennej w przeszłości służących w przedwojennej flocie. Między innymi, brał osobisty udział w przesłuchaniach połączonych z torturami, którym poddano kmdr. por. Zbigniewa Przybyszewskiego, kmdr. por. Wacława Krzywca i kmdr Mariana Wojcieszka.

Od 26 maja 1953 roku do lutego 1954 roku był zastępcą szefa Okręgowego Zarządu Informacji nr 5 w Krakowie. Był pozytywnie oceniany przez przełożonych, jednakże jego kariera zachwiała się po wyjściu na jaw faktu, iż rodzina jego żony w czasie wojny podpisała volkslistę, a szwagier był żołnierzem Wehrmachtu oraz członkiem Narodowych Sił Zbrojnych. W konsekwencji Niedzielina usunięto ze struktur Głównego Zarządu Informacji.

Od marca 1954 roku do czerwca 1956 roku piastował stanowisko komendanta Wojskowej Komendy Rejonowej w Będzinie. Z powodu zatajenia przeszłości żony został usunięty z Komisji Partyjnej przy Wojskowym Komendancie Wojewódzkim w Stalinogrodzie. Od czerwca 1956 roku do stycznia 1957 roku był komendantem Wojskowej Komendy Rejonowej Będzin-miasto.

Po rozpoczęciu tzw. odwilży gomułkowskiej działalność Niedzielina znalazła się w orbicie zainteresowania komisji Mazura. W jej raporcie wskazano m.in., że wobec oficerów oskarżonych w sprawie „spisku komandorów” Niedzielin stosował „szczególnie ostry przymus fizyczny i psychiczny”. Zarzucono mu także torturowanie wielu innych oficerów i marynarzy, w tym kadm. Adama Mohuczego.

9 stycznia 1957 roku, oficjalnie z powodu reorganizacji struktur LWP, został przeniesiony do rezerwy. W kolejnych latach kilkukrotnie ubiegał się bez powodzenia o ponowne przyjęcie do czynnej służby. W latach 1957–1959 uczył się w Technikum Energetycznym w Krakowie. W kolejnych latach pracował w Krakowie, m.in. jako elektromonter i inspektor nadzoru elektrycznego. Studiował na Wydziale Ekonomicznym (1962–1964) oraz Wydziale Filozoficzno-Socjologicznym i Filozoficzno-Historycznym (1966–1968) Studium Nauk Społecznych przy Komitecie Wojewódzkim PZPR w Krakowie. W 1967 roku Ministerstwo Obrony Narodowej przywróciło mu prawo do noszenia munduru oraz przyznało mu wsparcie finansowe. W kwietniu 1970 roku otrzymał awans do rangi pułkownika.

Zmarł 6 lutego 1973 roku.

Awanse Źródło: porucznik – 1 czerwca 1944 kapitan – 1 lipca 1947 major – 22 kwietnia 1950 podpułkownik – 22 czerwca 1955 pułkownik – 22 kwietnia 1970

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci szkół średnich w Krakowie Kategoria:Ludzie związani z Gdynią Kategoria:Obrońcy Warszawy (1939) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (kampania wrześniowa) Kategoria:Oficerowie Informacji Wojskowej Kategoria:Polscy współpracownicy radzieckich władz okupacyjnych 1939–1941 Kategoria:Pułkownicy ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Urodzeni w 1916 Kategoria:Zmarli w 1973 Kategoria:Żołnierze 29 Pułku Artylerii Lekkiej