thumb|Niemiecki Panavia Tornado ECR należący do Luftwaffe – samolot wyspecjalizowany w walce elektronicznej i rozpoznaniu elektronicznym thumb|Wieża zagłuszająca z okresu radzieckiego w Mińsku

Zakłócenie radiolokacyjne – sygnały lub zjawiska utrudniające prawidłowe wykrywanie, śledzenie i identyfikację obiektów przez radar. Mogą mieć charakter naturalny, przypadkowy albo celowy. W ujęciu wojskowym szczególne znaczenie mają celowe zakłócenia radiolokacyjne, stosowane jako forma przeciwdziałania radiolokacyjnego i walki elektronicznej.

Celowe zakłócenia radiolokacyjne polegają na takim oddziaływaniu na radar przeciwnika, aby utrudnić mu odbiór użytecznych ech, ukryć rzeczywisty cel albo wprowadzić do obrazu radarowego informacje fałszywe lub mylące. Układy, które nasycają odbiornik radaru szumem i powodują, że jego wskaźnik staje się nieczytelny, określa się zwykle jako zagłuszanie, natomiast systemy wytwarzające sygnały mylące, sprzeczne lub pozorne – jako zmylanie; w praktyce oba rodzaje oddziaływania są często zbiorczo nazywane zagłuszaniem.

Zakłócenia celowe mogą mieć charakter bierny lub aktywny. Zakłócenia bierne polegają m.in. na odbijaniu energii radarowej przez rozrzucane folie, metalizowane włókna, reflektory albo sztuczne cele. Zakłócenia aktywne są związane z emisją sygnałów zakłócających lub sygnałów pozornych, które mają utrudnić wykrycie rzeczywistego celu albo zdezorientować system śledzenia.

W literaturze anglojęzycznej i materiałach technicznych spotykany jest także podział na zakłócanie mechaniczne i elektroniczne. Zakłócanie mechaniczne obejmuje środki fizycznie odbijające lub rozpraszające energię radarową, takie jak dipole odbijające, reflektory kątowe i wabiki. Zakłócanie elektroniczne polega natomiast na emisji dodatkowych sygnałów radiowych w kierunku odbiorników przeciwnika; może służyć zarówno maskowaniu rzeczywistych celów, jak i wykorzystaniu właściwości zautomatyzowanych systemów śledzenia do ich dezorientowania. Skutki takich działań mogą być częściowo ograniczane przez środki (ECCM).

Zakłócanie mechaniczne Zakłócanie mechaniczne polega na wykorzystaniu obiektów lub materiałów, które odbijają, rozpraszają albo pozornie wzmacniają energię radarową, tworząc na wskaźniku radaru fałszywe echa celów. Do takich środków należą m.in. dipole odbijające, reflektory kątowe, wabiki i pułapki radiolokacyjne; z zakłóceniami biernymi wiążą się także działania określane jako maskowanie przeciwradiolokacyjne i dezinformacja radiolokacyjna.

Dipole odbijające składają się z pasków metalu albo metalizowanych włókien o różnych długościach, które odbijają fale o różnych częstotliwościach i tworzą rozległy obszar fałszywych ech, w którym rzeczywisty kontakt może być trudny do wykrycia. Współczesne dipole odbijające są zwykle wykonywane z włókien szklanych powlekanych aluminium i dzięki bardzo małej masie mogą tworzyć gęstą, długo utrzymującą się chmurę zakłóceń. Ze względu na niewielką prędkość przemieszczania się chmury dipoli względem poruszającego się celu nowoczesne radary dopplerowskie często potrafią odróżnić dipole od rzeczywistego celu na podstawie braku istotnego przesunięcia dopplerowskiego. Reflektory kątowe dają efekt podobny do dipoli, ale mają odmienną konstrukcję. Są to wielościenne obiekty, które silnie odbijają energię radarową z powrotem w kierunku źródła emisji. Wabiki to manewrujące albo holowane obiekty latające, których zadaniem jest sprawienie, aby operator radaru uznał je za rzeczywisty statek powietrzny albo inny cel. W celu zwiększenia ich pozornej wielkości można wyposażać je w reflektory kątowe lub systemy wzmacniania sygnatury radiolokacyjnej, dzięki czemu na obrazie radarowym wydają się większe, niż są w rzeczywistości. Część wabików może również działać jako aktywne urządzenia zakłócające fale radiowe albo przenosić i uwalniać dipole odbijające.

Zakłócanie elektroniczne Zakłócanie elektroniczne jest formą walki elektronicznej, w której zakłócacz emituje sygnały w kierunku radaru przeciwnika i blokuje jego odbiornik przez nasycenie go energią zakłócającą. Dwie podstawowe grupy technik to techniki szumowe i techniki powtarzające (repeater techniques).

Zagłuszanie szumowe Do podstawowych typów zagłuszania szumowego należą zagłuszanie punktowe, omiatające i zaporowe.

Zagłuszanie punktowe () występuje wtedy, gdy zakłócacz skupia całą swoją moc na jednej częstotliwości. Taki sposób emisji może całkowicie przykryć echo celu i uniemożliwić jego rozpoznanie na wskaźniku radaru. Technika ta jest jednak skuteczna głównie przeciw radarom pracującym stale na jednej częstotliwości; można jej przeciwdziałać przez zmianę częstotliwości albo innych parametrów pracy, np. . Zagłuszanie omiatające () stanowi odmianę zagłuszania punktowego, w której pełna moc zakłócacza jest szybko przenoszona z jednej częstotliwości na drugą. Pozwala to zakłócać wiele częstotliwości w krótkim czasie, lecz nie jednocześnie, przez co skuteczność tej metody jest ograniczona. () polega na tak szybkim przeskakiwaniu między częstotliwościami, że zakłócacz sprawia wrażenie stałego emitera w całym swoim paśmie. Zaletą tej techniki jest możliwość zakłócania wielu częstotliwości jednocześnie, jednak kosztem rozproszenia całej mocy zakłócającej na szerokie pasmo i zmniejszenia skuteczności wobec każdej pojedynczej częstotliwości. Zagłuszanie bazowe () jest odmianą zagłuszania zaporowego, w której pojedynczy radar jest skutecznie zagłuszany u źródła w całym zakresie częstotliwości, podczas gdy inne radary mogą nadal działać normalnie. Zagłuszanie impulsowe () polega na wytwarzaniu impulsów szumowych zsynchronizowanych z prędkością obrotową anteny radaru, co powoduje tworzenie zablokowanych sektorów i utrudnia określenie położenia zakłócacza. Zakłócanie impulsami osłonowymi () polega na wygenerowaniu krótkiego impulsu szumowego dokładnie w chwili odbioru sygnału radaru. Pozwala to ukryć za blokiem szumu statek powietrzny lecący za zakłócaczem i może stanowić etap wstępny technik zmylania, takich jak range gate pull-off.

Techniki powtarzające i zmylające Zakłócanie z użyciem () polega na odebraniu energii radarowej, jej cyfrowym zapisaniu, przetworzeniu i retransmisji w taki sposób, aby zmienić echo widziane przez radar. Metoda ta może fałszować odległość, prędkość i kierunek celu, a także tworzyć cele pozorne. Zakłócanie z przerywanym próbkowaniem i powtarzaniem (, ISRJ) jest spójną metodą zakłócania radarów szerokopasmowych. Zakłócacz okresowo próbkuje przechwycony sygnał i retransmituje tylko jego część, tworząc w odbiorniku radaru wiele prawdopodobnych celów pozornych, z których część może na obrazie radarowym nawet wyprzedzać cel rzeczywisty. Zmylanie przez odciąganie bramki odległości (, RGPO) służy do zerwania śledzenia przez radar przez stopniowe przesuwanie pozornego echa celu w osi odległości, aż automatyczna bramka śledzenia „odejdzie” od celu rzeczywistego. Zakłócanie polaryzacyjne (cross-pol jamming) polega na emisji sygnału zakłócającego o polaryzacji prostopadłej (ortogonalnej) do polaryzacji anteny radaru (stosowana głównie przeciwko radarom monopulsowym). Wykorzystuje fakt, że antena nie odrzuca całkowicie sygnału krzyżowego, co zniekształca pomiar błędu kątowego i odchyla śledzenie od rzeczywistego kierunku. Wzmacnianie śladu () jest techniką zmylania, w której słabe echo celu jest sztucznie wzmacniane tak, aby wyglądało na radarze jak echo znacznie większego obiektu. Stosowano ją m.in. w zastosowaniach morskich, aby echa okrętów eskorty wyglądały na radarze tak duże jak echa okrętów głównych. Wzmacnianie sygnatury () oznacza tworzenie złożonych celów pozornych przypominających sygnaturę radarową innej platformy. Technika ta jest używana m.in. w powietrznych wabikach radarowych.

Zagłuszanie szumowe – stosunek J/S W analizie skuteczności zakłóceń często stosuje się stosunek mocy sygnału zakłócającego do mocy sygnału celu (J/S), np. w postaci:

.

Przepalenie zakłóceń przez radar thumb|Zasięg radaru i zasięg przepalenia zakłóceń Zasięg przepalenia zakłóceń () to odległość od radaru, przy której zakłócanie staje się nieskuteczne, a sygnał echa celu jest już wystarczająco silny, by umożliwić jego śledzenie. Zasięg ten zależy m.in. od skutecznej powierzchni odbicia radarowego celu, efektywnej mocy promieniowanej zakłócacza, mocy promieniowanej radaru i wymaganego stosunku J/S dla skuteczności zakłóceń.

Niezamierzone zakłócanie W niektórych przypadkach zakłócanie może być powodowane przez źródła własne. Niezamierzone zakłócanie mechaniczne jest stosunkowo częste, ponieważ oddziałuje bez rozróżnienia na wszystkie pobliskie radary, nie tylko nieprzyjacielskie. Zakłócanie elektroniczne może być również powodowane przez własne źródła emisji, zwłaszcza silne platformy walki elektronicznej działające w zasięgu zakłócanego radaru.

Przeciwdziałanie thumb|right|Pocisk naprowadzający się na źródło zakłóceń (home-on-jam) atakujący samolot z zasobnikiem zakłócającym thumb|right|Holowany wabik jako środek przeciwdziałania pociskom home-on-jam

Do ograniczania albo tłumienia skutków zakłócania radarowego stosuje się środki (ECCM). Przykładowe metody obejmują: ciągłą zmianę częstotliwości pracy radaru () w ramach rozpraszania widma, co ogranicza skuteczność większości zakłóceń i utrudnia ich synchronizację z sygnałem radaru; maskowanie parametrów emisji przez stosowanie bardziej złożonych przebiegów sygnałowych, co utrudnia zakłócaczowi określenie aktualnej częstotliwości pracy radaru; ograniczanie niechronionej łączności radiowej dotyczącej skuteczności zakłóceń i parametrów pracy radaru, ponieważ zakłócacz może prowadzić nasłuch i na tej podstawie dobierać skuteczniejsze techniki; szkolenie operatorów, którzy mogą rozpoznawać nienaturalne wzorce na surowym obrazie radarowym mimo prób zakłócania; używanie radarów AESA, które są z natury trudniejsze do zakłócania i mogą pracować w trybach LPI (low probability of intercept), co zmniejsza ryzyko wykrycia samego radaru; wykorzystanie pocisków przeciwradarowych, w tym trybów , gdy zakłócacz sam ujawnia własne położenie przez emisję; stosowanie wabików elektronicznych i holowanych wabików radarowych, np. , które odciągają pociski naprowadzające się na źródło zakłóceń od właściwego celu.

Stealth W przypadku zakłócania ochronnego mała skuteczna powierzchnia odbicia radarowego (RCS) chronionego statku powietrznego zwiększa stosunek zakłócenia do sygnału (J/S) i zmniejsza zasięg przepalenia zakłóceń. Technologie stealth, w tym powłoki pochłaniające promieniowanie radarowe, mogą zatem zwiększać skuteczność zakłócania i zmylania radarów.

Zakłócenia Nie każde zaburzenie obrazu radarowego jest wynikiem działania przeciwnika. Zakłócenia mogą być również powodowane przez inne radary pracujące w pobliżu na tej samej częstotliwości, przez własne urządzenia pokładowe – np. transponder – albo przez brak synchronizacji między nadajnikami i odbiornikami w tym samym środowisku elektromagnetycznym.

Zagłuszanie radarów policyjnych Zagłuszanie radarów policyjnych w celu utrudnienia działania jest technicznie prostsze niż zagłuszanie radarów wojskowych, ale jego legalność zależy od jurysdykcji. W Stanach Zjednoczonych prawo federalne zabrania używania, sprzedaży i importu wszelkiego typu zagłuszarek zakłócających autoryzowaną łączność radiową, w tym radarów policyjnych.

Zagłuszanie w przyrodzie Zjawisko podobne funkcjonalnie do zagłuszania radarowego występuje także w przyrodzie. Potwierdzono, że niektóre gatunki z podrodziny Arctiinae (tzw. tiger moths) potrafią zakłócać echolokację nietoperzy przez emisję ultradźwiękowych klików, co można uznać za naturalny odpowiednik zakłócania sonaru. Z kolei nietoperze mogą częściowo przeciwdziałać takim zakłóceniom przez zmianę długości końcowej sekwencji echolokacyjnej.

Zobacz też dipole odbijające pocisk przeciwradarowy AESA radar o niskim prawdopodobieństwie wykrycia Suppression of Enemy Air Defenses walka elektroniczna zagłuszanie radiowe