Robert Todd Carroll (ur. 18 maja 1945 w Joliet, zm. 25 sierpnia 2016 w Davis) – amerykański filozof, nauczyciel akademicki i pisarz, znany przede wszystkim jako twórca serwisu internetowego i autor książki pod tym samym tytułem; oba przedsięwzięcia poświęcone były krytycznej analizie twierdzeń paranormalnych, okultystycznych, pseudonaukowych i nadprzyrodzonych. Od 1977 do 2007 wykładał filozofię w . W 2010 został wybrany na członka () Committee for Skeptical Inquiry.
Carroll łączył pracę dydaktyczną z popularyzacją sceptycyzmu naukowego. Jego publikacje dotyczyły przede wszystkim krytycznego myślenia, rozpoznawania błędów poznawczych i oceny twierdzeń przedstawianych jako alternatywa wobec ustaleń nauki głównego nurtu.
Życiorys i edukacja Carroll urodził się w Joliet w stanie Illinois; jego ojciec pracował w zakładzie przeróbki węgla. W 1954 rodzina przeniosła się do San Diego, gdzie dorastał, a czas spędzony w dzielnicy Ocean Beach wspominał później jako idealne dzieciństwo. Był wychowywany w katolicyzmie i kształcił się w szkołach katolickich: uczęszczał do , a następnie studiował na Uniwersytecie Notre Dame. Wstąpił tam do seminarium, lecz po krótkim czasie, w 1965, opuścił je i wrócił do San Diego.
Carroll podkreślał, że odchodzenie od wiary nie było dla niego nagłym przełomem, lecz długim procesem. Wątpliwości wobec katolicyzmu pojawiły się już w czasie pobytu w seminarium, a po jego opuszczeniu interesował się także religiami Wschodu i przez pewien czas określał się jako agnostyk. Później opisywał swoje stanowisko jako naturalistyczne, ateistyczne, materialistyczne i pozytywistyczne, a zarazem deklarował wiarę w metafizyczną wolną wolę.
Doktorat z filozofii uzyskał w 1974 na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego. Jego rozprawa, przygotowana pod kierunkiem , dotyczyła filozofii religii , XVII-wiecznego teologa anglikańskiego, który bronił Kościoła anglikańskiego w sporach z katolikami, deistami i ateistami, zanim został biskupem Worcesteru. Rozprawa ukazała się w 1975 jako książka The Common-Sense Philosophy of Religion of Bishop Edward Stillingfleet 1635–1699. W tym czasie był żonaty i miał dwie córki; rodzina przeniosła się do Susanville w Kalifornii, gdzie Carroll zaczął uczyć filozofii, a później zamieszkała w Davis.
Kariera akademicka Po doktoracie Carroll uczył filozofii w niepełnym wymiarze godzin w , a następnie przez dwa lata prowadził zajęcia z filozofii religii w . Od 1977 był związany z Sacramento City College, gdzie do 2007 prowadził kursy obejmujące wprowadzenie do filozofii, logikę i krytyczne rozumowanie, zagadnienia prawa, sprawiedliwości i kary oraz krytyczną ocenę twierdzeń paranormalnych. Przez kilka lat kierował tamtejszym wydziałem filozofii.
Na podstawie doświadczeń dydaktycznych Carroll przygotował podręcznik Becoming a Critical Thinker: A Guide for the New Millennium, wydany przez Pearson Custom Publishing w 2000 roku. Krytyczne myślenie traktował nie jako zestaw chwytów retorycznych, lecz jako praktykę oceny źródeł, wychwytywania błędów argumentacji i odróżniania twierdzeń dobrze potwierdzonych od atrakcyjnych, ale słabo uzasadnionych przekonań. W późniejszych książkach rozwijał ten sam temat w odniesieniu do pseudonauki, zjawisk paranormalnych, medycyny alternatywnej i popularnych złudzeń poznawczych.
The Skeptic's Dictionary Najbardziej rozpoznawalnym przedsięwzięciem Carrolla był The Skeptic's Dictionary. Po tym, jak w 1994 wraz z żoną Leslie wziął udział w bezpłatnym szkoleniu z korzystania z Internetu i języka HTML, uruchomił serwis skepdic.com, początkowo jako zbiór około dziesięciu tekstów przygotowanych dla studentów. Z czasem projekt rozrósł się do obszernego słownika omawiającego pojęcia, osoby, ruchy i twierdzenia związane z paranormalnością, okultyzmem, pseudonauką, teoriami spiskowymi, medycyną alternatywną oraz popularnymi błędami rozumowania. Serwis liczył ostatecznie ponad 85 tysięcy hiperłączy i 5,5 tysiąca plików, a liczba jego odwiedzin przekraczała 400 tysięcy miesięcznie. Choć strona była przedsięwzięciem jednoosobowym, z czasem wolontariusze pomagali w jej redagowaniu, a treści przetłumaczono na kilkanaście języków.
W 2003 wydawnictwo John Wiley & Sons opublikowało książkową wersję projektu pod tytułem The Skeptic's Dictionary: A Collection of Strange Beliefs, Amusing Deceptions, and Dangerous Delusions. Książka nie miała charakteru neutralnego leksykonu encyklopedycznego – Carroll pisał z pozycji sceptycznej i polemicznej, na ogół zakładając, że twierdzenie jest fałszywe, dopóki nie zostanie wykazane jako prawdziwe, a hasła służyły przede wszystkim sprawdzaniu twierdzeń, które uważał za słabo udokumentowane lub sprzeczne z wiedzą naukową. Recenzje i omówienia w środowisku sceptycznym podkreślały jej użyteczność jako punktu wyjścia do nauki rozpoznawania błędów argumentacji, a zarazem wyraźnie autorski, krytyczny charakter. Książka ukazała się także w językach niderlandzkim, japońskim, koreańskim i rosyjskim. W 2011 Carroll opublikował w Internecie wersję słownika przeznaczoną dla dzieci, którą w 2012 wydano w formie książki pod tytułem Mysteries and Science: Exploring Aliens, Ghosts, Monsters, the End of the World and Other Weird Things.
Carroll wskazywał, że przy tworzeniu projektu inspirował się po części Dictionnaire historique et critique Pierre’a Bayle’a – zarówno formą słownika, jak i otwarcie krytycznym nastawieniem Bayle’a.
Działalność w ruchu sceptycznym Carroll deklarował, że kontrowersyjnymi twierdzeniami interesował się już od siódmego roku życia, gdy zaczął wątpić w istnienie Świętego Mikołaja. Teksty sceptyczne zaczął pisać w 1992 po tym, jak w ciągu jednego tygodnia zmarli jego najlepszy przyjaciel i teść; wspominał później, że obie śmierci skłoniły go do tego, by „przyglądać się wszystkiemu i niczego nie traktować jako oczywiste”.
Carroll uczestniczył w konferencjach i spotkaniach ruchu sceptycznego. W 2003 wystąpił na pierwszej konferencji oraz na konferencji Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal poświęconej oszustwom i mistyfikacjom, w 2004 przemawiał na spotkaniu irlandzkiego środowiska sceptycznego w Dublinie, w 2007 prowadził warsztaty krytycznego myślenia podczas piątej edycji The Amaz!ng Meeting, a w 2011 poprowadził dyskusję podczas SkeptiCalCon w Berkeley. Od 2012 do 2014 prowadził w podcaście cykl „Unnatural Virtue”, w którym przez 31 odcinków komentował zagadnienia krytycznego myślenia i sceptycyzmu. Udzielał też wywiadów mediom i autorom zajmującym się sceptycyzmem naukowym. W 2010 roku Committee for Skeptical Inquiry wybrał go do grona swoich członków (), obok innych osób popularyzujących naukowe podejście do nadzwyczajnych twierdzeń.
W wywiadach podkreślał, że sceptycyzm rozumie nie jako prostą negację, lecz jako postawę obejmującą wymaganie dowodów, gotowość do zmiany zdania oraz ostrożność wobec własnych intuicji. Wskazywał przy tym, że działalność sceptyczna nie była dla niego dochodowym zajęciem; motywowały go przede wszystkim reakcje czytelników, praca dydaktyczna i kontakt ze środowiskiem osób zainteresowanych krytycznym myśleniem.
Spory i polemiki Polemiczny charakter The Skeptic's Dictionary prowadził do sporów z autorami, których poglądy Carroll krytykował. Po opublikowaniu artykułu, w którym zaliczył teksty o „alternatywnej nauce” do kategorii „internetowych bzdur” (), Milton odpowiedział, zarzucając Carrollowi „pseudosceptycyzm”, fabrykowanie cytatów i zniekształcanie jego argumentów. Carroll odniósł się do tych zarzutów w uzupełnieniu swojego tekstu.
Carroll poświęcił też dwa hasła The Skeptic's Dictionary krytyce poglądów Ruperta Sheldrake’a, w tym projektu N’kisi, dotyczącego domniemanej telepatycznej więzi między papugą szarą o imieniu a jej właścicielką oraz idei rezonansu morficznego.
Choroba i śmierć W maju 2014 Carroll poinformował czytelników, że zdiagnozowano u niego zaawansowany guz neuroendokrynny trzustki z przerzutami do wątroby. W maju 2016 zapowiedział zakończenie regularnego biuletynu The Skeptic's Dictionary z powodu pogarszającego się stanu zdrowia. Zmarł 25 sierpnia 2016 w szpitalu w Davis w Kalifornii w wieku 71 lat, pozostawiając żonę, dwie córki i dwoje wnucząt. W poświęconym mu tekście w Skeptical Inquirer odnotowano jego rolę jako autora The Skeptic's Dictionary i popularyzatora krytycznego myślenia.
Wybrane publikacje The Common-Sense Philosophy of Religion of Bishop Edward Stillingfleet, 1635–1699, Springer, 1975, . Becoming a Critical Thinker: A Guide for the New Millennium, Pearson Custom Publishing, 2000, . The Skeptic's Dictionary: A Collection of Strange Beliefs, Amusing Deceptions, and Dangerous Delusions, John Wiley & Sons, 2003, . Unnatural Acts: Critical Thinking, Skepticism, and Science Exposed!, James Randi Educational Foundation, 2011, . Mysteries and Science: Exploring Aliens, Ghosts, Monsters, the End of the World and Other Weird Things, Lulu, 2012, . The Critical Thinker's Dictionary: Biases, Fallacies, and Illusions and What You Can Do About Them, Lulu, 2013, .
Przypisy
Linki zewnętrzne The Skeptic's Dictionary
Kategoria:Urodzeni w 1945 Kategoria:Zmarli w 2016 Kategoria:Amerykańscy filozofowie XX wieku Kategoria:Amerykańscy filozofowie XXI wieku Kategoria:Amerykańscy pisarze Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego Kategoria:Sceptycy naukowi