Dajakolot sumatrzański (Dyacopterus brooksi) – gatunek ssaka, nietoperza z rodziny rudawkowatych, jeden z trzech gatunków dajakolota. Długość głowy i tułowia od 116 do 120 mm, ogona od 17 do 20 mm. Ma szeroką głowę z szerokim pyskiem, tubularne, rozstawione na boki nozdrza zewnętrzne, rynienkę podnosową, krótkie uszy o ostrych końcach. Tułów brązowy z kremowym brzuchem. Błony skrzydeł są ciemnoszare. Zamieszkuje Sumatrę, być może też Borneo, zależny od lasów, narażony na wyginięcie.
Budowa Długość głowy i tułowia dajakolota sumatrzańskiego wynosi od 116 do 120 mm. Ogon mierzy od 17 do 20 mm. Długość ucha mieści się w przedziale od 19 do 21 mm. Przedramię mierzy od 81 do 83 mm. Masa ciała mieści się pomiędzy 86 a 91 g. Dajakolot sumatrzański jest wobec tego mniejszy od dajakolota filipińskiego.
Głowa dajakolota sumatrzańskiego jest szeroka. Pod skórą zaznaczają się mięśnie skroniowe. Porasta ją jedynie krótki włos w kolorze ciemnoszarego brązu.
Zwierzę to cechuje się szerokim, prawie że nagim pyskiem pokrytym brązową skórą. Widoczne są na nim tubularne, rozstawione na boki nozdrza zewnętrzne o pogrubionych brzegach. Pod nimi znajduje się rynienka podnosowa o małych brodawkach, biegnąca do wargi górnej. Rynienka podnosowa występuje też u dajakolota filipińskiego, u którego autorzy wspominają jednak o porastających ją białych wąsach. Zwracają uwagę powiększone brodawki na wardze dolnej.
Duże oczy mają ciemnobrązowe źrenice. Podobne ma dajakolot filipiński i dajakolot sundajski.
Krótkie szarobrązowe małżowiny uszne kończą się ostro.
Nie występuje zagięcie podstawy czaszki, podobnie jak u innych dajakolotów czy nietoperzy z plemienia Cynopterini, takich jak na przykład bezogoniec sundajski bądź krótkonosek sundajski. Badacze opisują czaszkę dajakolota sumatrzańskiego jako długą i dobrze zbudowaną. Oglądany z boku pysk wydaje im się głęboki i dość krótki. Autorzy opisują połączone kości przedszczękowe, znacznie wklęsłe otwory nozdrzy zewnętrznych, płaskie czoło, duże oczodoły, niezwykle wielki otwór przedoczodołowy, korzeń jarzmowy leżący powyżej górnej linii zębodołowej i kość jarzmową względnie cienką i łukowatą, jak również niską, umiarkowanie długą mózgoczaszkę o kształcie gruszkowatym. Widziana z góry wydaje się jednak szeroka. Zachyłki paranosowe są niewydatne, czym dajakolot sumatrzański różni się od bezogońców czy krótkonosków. Z kolei otwór zaoczodołowy jest niewielki, wyrostek zaoczodołowy natomiast krótki. Wyraźnie widać zwężenie zaoczodołowe. Linie skroniowe łączą się w ostry grzebień strzałkowy, występuje także grzebień karkowy.
Podniebienie od dołu jest płaskie, z lekko zbiegającymi się rzędami zębów. Za zębami jest ono krótkie, zbiegające się bez kolca podniebiennego, obserwowanego u bezogońców czy krótkonosków. Występuje od 17 do 19 grzbietów podniebiennych. Tylna ich połowa jest podzielona grzbietem pośrodkowym.
Występuje niewydatny grzebień sfenoidealny. Z kolei ectotympanicum jest bardzo szerokie, zwłaszcza w kierunku przednim.
Spojenie żuchwy opada. Jej brzeg brzuszny jest wypukły. Wyrostek dziobiasty opisują autorzy jako opadający, o zaokrąglonym szczycie. Wyrostek kłykciowy leży powyżej linii zębodołowej, a kąt ma umiarkowanie zaznaczony brzeg.
Wzór zębowy wszystkich dajakolotów obejmuje w szczęce dwa siekacze, jeden kieł, dwa przedtrzonowce i pojedynczy ząb trzonowy, którym w połówce żuchwy odpowiadają dwa siekacze, jeden kieł, trzy przedtrzonowce i dwa trzonowce. W sumie daje to 28 zębów. Autorzy opisują niewielkie górne siekacze, lekko łukowate i nieróżniące się istotnie wielkością. Za nimi leży długi, silny kieł o umiarkowanym zakrzywieniu i poziomym grzbiecie na powierzchni przednio-przyśrodkowej, z cingulum od strony języka i guzkiem postawnym na tyle. Przedtrzonowiec pierwszy zanikł, podczas gdy ostatni trzeci jest masywny, szeroki i prostokątny w obrysie. Ma on wysoką koronę i półkę przednio-przyśrodkową. Leży za nim niewielki trzonowiec pierwszy o niskiej koronie. Pierwszy z siekaczy zębowych jest mniejszy od drugiego, po którym leży długi, silny, prawie że prosty kieł z tylnym cingulum. W odróżnieniu od szczęki występuje pierwszy przedtrzonowiec, opisywany jako duży i szeroki, noszący trójkątny guzek, po którym następują masywne i bardzo szerokie, prostokątne trzonowce o coraz to niższych koronach, z których drugi opisywany jest jako kołkowaty.
Na gardle i klatce piersiowej rosną pojedyncze włosy barwy jasnego brązu, przechodzące w barwę ciemniejszą na bokach. Na brzuchu z kolei kolor jest jasny, kremowy. Po bokach szyi sterczą kępy żółtawych włosów.
Brązowy grzbiet owłosiony jest słabo. W przeciwieństwie do występujących u niektórych nietoperzy z plemienia Cynopterini kryz, przykładem czego bezogoniec sundajski czy krótkonosek sundajski, nie ma takowej dajakolot sumatrzański.
Ciało wieńczy długi ogon wyrastający znacznie poza szerokie uropatagium. Ostroga jest krótka.
Występuje pazur wskaziciela. Wszystkie pazury są białe, nie zawierają pigmentu.
Błony skrzydeł, ciemnoszare, odchodzą od boków ciała do drugiego palca stopy.
Systematyka thumb|left|Dajakolot sumatrzański należy do plemienia Balionycterini, tego samego, co widoczny wyżej skrzydłoplamek karłowaty Nowy gatunek nietoperza opisany został w 1920 roku pod obecnie obowiązującą nazwą. Autorem opisu był Oldfield Thomas. Jako miejsce typowe podał on następujące dane: Lebong Tandai, górny bieg rzeki Ketaun, około 100 mil na północ od Bencoolen na Sumatrze. Holotyp to czaszka i ciało zakonserwowane w alkoholu samca (sygnatura BMNH:Mamm:1920.1.15.1) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz typowy zebrał brytyjski kolekcjoner Cecil Joslin Brooks, najprawdopodobniej przed 1920.
Jest to jeden z trzech gatunków w rodzaju Dyacopterus, zwanym po polsku dajakolotem, obok dajakolota filipińskiego i dajakolota sundajskiego. Rodzaj ten należy wraz 10 innymi rodzajami do plemienia Balionycterini, obejmującego w sumie 17 gatunków. Balionycterini wraz z drugim plemieniem Cynopterini tworzą razem podrodzinę Cynopterinae, jedną z 8 podrodzin w rodzinie rudawkowatych (Pteropodidae), obejmującej około 200 gatunków w około 50 rodzajach. Dyacopterus wydaje się najpierwotniejszym rodzajem tej rodziny.
Nie wyróżnia się żadnych podgatunków.
Etymologia Dyacopterus: Dajakowie (Dayak), rdzenna ludność z Borneo; pteron ‘skrzydło’. brooksi: Cecil Joslin Brooks (1875–1953), brytyjski chemik, kolekcjoner z Borneo.
Tryb życia Pokolenie trwa 5 lat. Samicę karmiącą znaleziono w październiku.
Rozmieszczenie geograficzne Dajakolot sumatrzański wedle Handbook of the Mammals of the World zasiedla Sumatrę i Borneo, ograniczając się do północno-wschodniego fragmentu wyspy. Wedle IUCN zamieszkuje on wyłącznie Sumatrę, będąc endemitem tej wyspy. Prócz lokalizacji typowej w Lebong Tandai odławiano też osobniki w północno-wschodnim Kalimantanie.
Ekologia Dajakolot ten jest rzadki, a jego ekologię poznano słabo. Odławiano go w nizinnych lasach pierwotnych, ale też w lasach wtórnych. Siedliskiem dajakolota sumatrzańskiego są dojrzałe nizinne pierwotne lasy deszczowe.
Dajakolot sumatrzański jest gatunkiem głównie owocożernym, podobnie jak inne rudawkowate. Pokarmem jego są głównie figi, podobnie jak w przypadku piżmolota mniejszego czy Ptenochirus wetmori. Badania czaszki i uzębienia dajakolota sumatrzańskiego wskazują na pożywienie w postaci twardych owoców.
Zagrożenia i ochrona IUCN uznaje dajakolota sumatrzańskiego za gatunek narażony na wyginięcie (VU). Pierwszej oceny dokonano w 2008, już wtedy jako gatunek narażony na wyginięcie, co zachowano w 2020. Uzasadnienie obejmuje spadek liczebności o ponad 30% w trzech pokoleniach (tj. w ciągu 15 lat). IUCN podkreśla lasozależność tego gatunku i szybkie tempo wylesiania Sumatry.
Liczebność gatunku spada. Tymczasem gatunek już obecnie jest rzadki, należąc do najrzadszych rudawkowatych Sundy. Głównym zagrożeniem jest dla niego wylesianie związane z rozwojem rolnictwa, wyrębem lasu, pożarami i tworzeniem plantacji, szczególnie na obszarach nizinnych. Wysokie tempo wylesiania na Borneo i Sumatrze pogarsza sprawę. Natomiast nie pada on ofiarą polowań.
Zamieszkuje Park Narodowy Gunung Leuser i Park Narodowy Kayan Mentarang (wedle Handbook of the Mammals of the World, wedle IUCN w ogóle nie występuje na Borneo).
Przypisy 15. Brooks's Dayak Bat, s. 71, w:
1. Temminck’s Tailless Fruit Bat, s. 63, w: 2. Javan Tailless Fruit Bat, s. 63, w: 3. Ratanaworabhan's Tailless Fruit Bat, s. 63–64, w: 7. Hortsfield's Short-nosed Fruit Bat, s. 66, w: 9. Minute Short-nosed Fruit Bat, s. 67, w: 12. Lesser Musky Fruit Bat, s. 68, w: 16. Common Dayak Fruit Bat, s. 71, w: 17. Philippine Large-headed Fruit Bat, s. 72, w: Nazwy polskie za:
Kategoria:Rudawkowate Kategoria:Ssaki Azji Kategoria:Fauna endemiczna Indonezji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1920 roku Kategoria:Taksony opisane przez Oldfielda Thomasa