Verband nationaldeutscher Juden (VnJ, także VndJ; pol. Związek Żydów Narodowoniemieckich) – działająca w Niemczech w latach 1921–1935 prawicowa, nacjonalistyczna i skrajnie asymilacjonistyczna organizacja żydowska. Została założona w marcu 1921 roku przez berlińskiego adwokata Maxa Naumanna. Jej siedziba mieściła się w Berlinie. Organizacja odrzucała syjonizm, marksizm i liberalizm, utożsamiając interesy swoich członków z interesami państwa i narodu niemieckiego. Po objęciu władzy przez Adolfa Hitlera deklarowała lojalność wobec nowego reżimu, mimo prowadzonej przez niego polityki antyżydowskiej. W listopadzie 1935 roku została zakazana przez władze nazistowskie, a Naumann został aresztowany przez Gestapo. Powstanie i działalność Verband nationaldeutscher Juden został utworzony w marcu 1921 roku. Jego założycielem był Max Naumann, niemiecki prawnik pochodzenia żydowskiego, weteran I wojny światowej i były kapitan armii bawarskiej, odznaczony Krzyżem Żelaznym I i II klasy. Naumann przewodniczył organizacji do 1926 roku, a następnie ponownie od 1933 roku aż do jej rozwiązania w 1935 roku. Ze względu na dominujący wpływ Naumanna członków związku określano niekiedy jako „Żydów Naumanna” (niem. Naumann-Juden) albo „naumannistów” (niem. Naumannianer). Liczebność organizacji nie jest dokładnie znana. Według części szacunków liczyła ona od około 3 do 10 tysięcy członków. Klaus J. Hermann przyjmował, że liczba członków nie przekraczała 10 tysięcy. Organizacja pozostawała więc znacznie mniejsza od najważniejszych środowisk politycznych niemieckich Żydów, takich jak Zentralverein deutscher Staatsbürger jüdischen Glaubens czy Zionistische Vereinigung für Deutschland. Nigdy nie stała się reprezentatywnym przedstawicielstwem ludności żydowskiej w Niemczech, wzbudzała jednak znaczne zainteresowanie jako radykalny ideologicznie nurt niemiecko-żydowskiego nacjonalizmu. Związek uczestniczył w wyborach do władz gmin żydowskich, wystawiając własne listy przeciw ugrupowaniom liberalnym, konserwatywnym i syjonistycznym. Jego działalność oraz ostre wystąpienia przeciwko konkurencyjnym środowiskom prowadziły do konfliktów wewnątrz niemieckiej społeczności żydowskiej. Stanowisko związku było regularnie krytykowane między innymi na łamach gazety CV-Zeitung, wydawanej przez Centralverein. Organem prasowym stowarzyszenia był miesięcznik Der nationaldeutsche Jude, wydawany w latach 1922–1934 i redagowany przez Naumanna. Początkowo ukazywał się pod tytułem Mitteilungsblatt des Verbandes Nationaldeutscher Juden e.V. W czasopiśmie publikowano teksty wymierzone w syjonizm, marksizm, liberalne środowiska żydowskie i żydowskich imigrantów z Europy Wschodniej. Pismo przedstawiało związek jako środowisko bezwarunkowo lojalne wobec Niemiec. W październiku 1934 roku jego deklarowany nakład wynosił 15 tysięcy egzemplarzy. Ideologia VnJ był organizacją prawicową, antydemokratyczną i niemieckonacjonalistyczną, sprzeciwiającą się ustrojowi Republiki Weimarskiej. Jego członkowie wywodzili się przede wszystkim z antysyjonistycznej i nacjonalistycznej części niemiecko-żydowskiego mieszczaństwa, w tym ze środowisk wolnych zawodów, drobnych przedsiębiorców oraz weteranów I wojny światowej. Członkowie związku określali się przede wszystkim jako Niemcy pochodzenia żydowskiego. Odrzucali istnienie politycznej, narodowej lub kulturowej wspólnoty łączącej ich z Żydami mieszkającymi poza Niemcami. Statut organizacji głosił, że jej celem jest zrzeszenie:
W rozumieniu związku Żydzi mieszkający w Niemczech powinni porzucić odrębną żydowską tożsamość narodową i kulturową oraz całkowicie zasymilować się z narodem niemieckim. Organizacja uznawała podkreślanie żydowskiej odrębności za czynnik wzmacniający antysemityzm. Według Johna V.H. Dippela VnJ zakładał, że antysemityzm wynikał z przekonania o zasadniczej odmienności Żydów i Niemców, dlatego działalność uwydatniająca istnienie narodu żydowskiego, żydowskiego poczucia narodowego albo szczególnych wartości żydowskich miała – w ocenie związku – utrudniać asymilację. Szczególnie zdecydowanie związek zwalczał syjonizm, postrzegany przez jego działaczy jako ideologia sprzeczna z lojalnością wobec Niemiec i służąca obcym, zwłaszcza brytyjskim, interesom politycznym. Atakował również marksistów, liberalne organizacje żydowskie i członków Centralverein. VnJ przejmował część pojęć i uprzedzeń obecnych w niemieckim nacjonalizmie etnicznym. Jego działacze występowali przeciwko Żydom przybyłym z Europy Środkowo-Wschodniej, określanym jako Ostjuden, i ostrzegali przed rzekomym „zagrożeniem ze strony Żydów wschodnich” (niem. Ostjudengefahr). Przypisywali im niższość kulturową i obciążali odpowiedzialnością za utrwalanie antysemickich stereotypów. Agitację tę wykorzystywali następnie także niemieccy antysemici i narodowi socjaliści. Pod względem politycznym organizacja była najbliższa nacjonalistycznej i monarchistycznej Niemieckiej Narodowej Partii Ludowej (DNVP). Partia ta nie zgodziła się jednak na formalne przyłączenie do niej żydowskiego związku. Stosunek do narodowego socjalizmu Po objęciu władzy przez Adolfa Hitlera w styczniu 1933 roku kierownictwo VnJ składało deklaracje lojalności wobec reżimu narodowosocjalistycznego. Naumann i jego zwolennicy traktowali zwycięstwo NSDAP jako wyraz niemieckiego odrodzenia narodowego. Sądzili zarazem, że antysemityzm nazistów jest w znacznej części narzędziem mobilizowania mas, a całkowicie zasymilowani i patriotyczni Żydzi mogą zostać wyłączeni spod represji. Związek sprzeciwiał się międzynarodowemu bojkotowi niemieckich produktów, organizowanemu w reakcji na prześladowania ludności żydowskiej. Jego działacze twierdzili, że wiadomości o położeniu Żydów w Niemczech są wyolbrzymiane, a państwo niemieckie jest niesprawiedliwie atakowane za granicą. W deklaracji opublikowanej w 1934 roku stwierdzali, że dobro narodu niemieckiego i ojczyzny zawsze przedkładali nad własny interes, dlatego z zadowoleniem przyjęli przemiany polityczne ze stycznia 1933 roku, chociaż przyniosły im one osobiste trudności. Deklaracje te nie doprowadziły do uznania związku przez władze hitlerowskie. Ideologia narodowosocjalistyczna opierała kwalifikowanie ludzi jako Żydów na kryteriach rasowych, nie zaś na deklarowanej identyfikacji narodowej, wyznaniu lub stopniu asymilacji. Z punktu widzenia reżimu całkowite utożsamienie członków VnJ z Niemcami podważało właśnie rasistowskie założenie o niemożności ich integracji z narodem niemieckim. Rozwiązanie Po uchwaleniu ustaw norymberskich dalsze funkcjonowanie organizacji stało się niemożliwe. Verband nationaldeutscher Juden został zakazany w listopadzie 1935 roku – według części źródeł 18 listopada, według innych 22 listopada. Max Naumann został aresztowany przez Gestapo 23 listopada 1935 roku i osadzony w obozie koncentracyjnym Columbia-Haus w Berlinie. Zwolniono go po kilku tygodniach. Zmarł na chorobę nowotworową w maju 1939 roku. Rozwiązanie VnJ pokazało nieskuteczność przyjętej przez jego członków strategii. Związek izolował się od większości społeczności żydowskiej, lecz mimo przejmowania niemieckiej retoryki nacjonalistycznej i deklarowania lojalności wobec reżimu nie uzyskał akceptacji narodowych socjalistów. W historiografii jest opisywany jako skrajny przykład asymilacjonizmu oraz próby pogodzenia niemieckiego nacjonalizmu z żydowskim pochodzeniem w warunkach narastającego wykluczenia i prześladowań. Zobacz też Historia Żydów w Niemczech Żydzi niemieccy Antysyjonizm Asymilacja Żydów Centralverein deutscher Staatsbürger jüdischen Glaubens Der deutsche Vortrupp. Gefolgschaft deutscher Juden Bibliografia
Linki zewnętrzne Zdigitalizowane numery czasopisma Der nationaldeutsche Jude w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej we Frankfurcie nad Menem
Kategoria:Organizacje żydowskie Kategoria:Organizacje w Niemczech Kategoria:Organizacje nacjonalistyczne Kategoria:Antysyjonizm Kategoria:Republika Weimarska Kategoria:Żydzi w Niemczech Kategoria:Historia Berlina Kategoria:Organizacje założone w 1921