Stanisław Ludwik Gancarz (ur. 14 stycznia 1895 w Międzybrodziu Lipnickim, zm. wiosną 1940 w USRR) – major piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Syn Ludwika i Zofii z Zapałów urodzony 14 stycznia 1895 w Międzybrodziu Lipnickim, w ówczesnym powiecie bialskim Królestwa Galicji i Lodomerii. Był starszym bratem Stefana Władysława (1900–1974), działacza niepodległościowego, podporucznika piechoty pospolitego ruszenia, odznaczonego Krzyżem Walecznych i Medalem Niepodległości. Od sierpnia 1905 do września 1906 był uczniem klasy pierwszej w Zakładzie Salezjańskim im. Księdza Bosko w Oświęcimiu, z którego zbiegł pozostawiając dług 10.000 koron (później zwrócony). Następnie kontynuował naukę w jednym z krakowskich gimnazjów. W 1912, po ukończeniu szóstej klasy, wstąpił do Akademii Handlowej w Krakowie. Od 15 maja 1912 do 1 sierpnia 1914 był członkiem II Polskiej Drużyny Strzeleckiej.

12 września 1914 wstąpił do Legionów Polskich i został przydzielony do 3 kompanii I batalionu 2 pułku piechoty. 25 marca 1915 został przeniesiony do 4 pułku piechoty i przydzielony do oddziału karabinów maszynowych nr 3. Od 15 lipca 1915 walczył na froncie. 27 lipca 1916 został przedstawiony do odznaczenia austriackim Srebrnym Medalem Waleczności 2 klasy. Po kryzysie przysięgowym (lipiec 1917) służył w kompanii uzupełnień karabinów maszynowych Polskiego Korpusu Posiłkowego. 7 października 1917 przeniesiony do 2 pułku piechoty. Od 25 lutego do 20 kwietnia 1918 był internowany przez Austriaków w Bustyaháza i Talaborfalva. 25 kwietnia 1918 został wcielony do austriackiego 31 pułku strzelców i wysłany na front włoski do Udine.

Od 1 listopada 1918 w stopniu podchorążego służył w 3 kompanii 12 pułku piechoty na stanowisku dowódcy plutonu. 18 marca 1919 jako podoficer byłych Legionów Polskich został mianowany z dniem 1 marca 1919 podporucznikiem piechoty z jednoczesnym przeniesieniem do 1 pułku piechoty LegionówDz. Rozk. Wojsk. Nr 36 z 1 kwietnia 1919, poz. 1149.. 21 czerwca 1920 został przeniesiony do batalionu manewrowego I/142 pułku piechoty. Wyróżnił się 29 sierpnia 1920 dowodząc 4 kompanią baonu manewrowego w walce pod Miączynem. 9 grudnia 1920 dowódca baonu manewrowego I/142 pp, kapitan Władysław Rusin sporządził wniosek na jego odznaczenie Orderem Virtuti Militari, który został poparty przez dowódcę II Brygady Piechoty Legionów, pułkownika Stanisława Tessaro i dowódcę 2 Dywizji Legionów, pułkownika Michała Żymierskiego, a później zatwierdzony przez Naczelnego Wodza.

W czasie walki pod Miączynem dostał się do niewoli bolszewickiej, z której wrócił 5 września 1920 i ponownie objął dowództwo kompanii. 11 września razem z batalionem manewrowym został wcielony do 2 pułku piechoty Legionów, a dowodzona przez niego kompania została przemianowana na siódmą. 14 października 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu kapitana, w piechocie, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich. 15 listopada 1920, po ponownym usamodzielnieniu batalionu manewrowego, objął stanowisko dowódcy kompanii karabinów maszynowych.

Od 1 czerwca 1921 jego oddziałem macierzystym był 4 pułk piechoty Legionów, ale w dalszym ciągu pełnił służbę w batalionie manewrowym, który wówczas był III batalionem 13 pułku piechoty. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 933. lokatą w korpusie oficerów piechoty. 7 lutego 1923 został przeniesiony do 3 pułku strzelców podhalańskich w Bielsku. 12 kwietnia 1927 prezydent RP nadał mu stopień majora z dniem 1 stycznia 1927 i 68. lokatą w korpusie oficerów piechoty. 16 czerwca 1927 został przeniesiony do 66 pułku piechoty w Chełmnie na stanowisko dowódcy I batalionu detaszowanego w Grudziądzu. 15 kwietnia 1930 został przeniesiony do 83 pułku piechoty w Kobryniu na stanowisku dowódcy II batalionu. We wrześniu 1930 został zwolniony z zajmowanego stanowiska i oddany do dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr IX, a z dniem 31 lipca 1931 przeniesiony w stan spoczynku. W 1934, jako oficer stanu spoczynku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Wadowice. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr V. Był wówczas „przewidziany do użycia w czasie wojny”.

16 czerwca 1932 przeprowadził się z Kobrynia do Wadowic, gdzie działał w Związku Legionistów Polskich i Związku Strzeleckiego. Później do Żywca, gdzie pełnił funkcję instruktora straży pożarnej. Przed II wojną światową mieszkał w Łodzi.

W nieznanych okolicznościach, po agresji ZSRR na Polskę (17 września 1939), został aresztowany we Lwowie przez funkcjonariuszy NKWD i osadzony w więzieniu na Brygidkach. Wywieziony na podstawie listy nr 055/4 z maja 1940, wkrótce potem zamordowany na terytorium ówczesnej Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, zapewne w Kijowie. Ofiary tej części zbrodni katyńskiej zostały pochowane na otwartym w 2012 Polskim Cmentarzu Wojennym w Kijowie-Bykowni. Według Michała Siwiec-Cielebona został zamordowany we Lwowie.

Był żonaty z Marią z Polaniaków. Dzieci nie miał. Siostra Marii – Helena była żoną Rudolfa Galusa (1891–1940), kapitana administracji (piechoty) Wojska Polskiego, zamordowanego w Charkowie.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 4552 – 1921 Krzyż Niepodległości – 6 czerwca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Krzyż Walecznych czterokrotnie (po raz czwarty „za udział w b. Legionach Polskich w 4 pp Leg.”) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka „Za wierną służbę” Odznaka Pamiątkowa Więźniów Ideowych – 1931

Zobacz też jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani z Ukraińskiej Listy Katyńskiej

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Członkowie Polskich Drużyn Strzeleckich Kategoria:Członkowie Związku Legionistów Polskich Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1919–1939) Kategoria:Dowódcy batalionów 66 Kaszubskiego Pułku Piechoty Kategoria:Internowani w Bustyaháza Kategoria:Internowani w Talaborfalva Kategoria:Ludzie urodzeni w Międzybrodziu Bialskim Kategoria:Majorowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Pamiątkową Więźniów Ideowych Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Za wierną służbę” Kategoria:Oficerowie 1 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Oficerowie 3 Pułku Strzelców Podhalańskich Kategoria:Oficerowie 83 Pułku Strzelców Poleskich Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani z Ukraińskiej Listy Katyńskiej Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie Brygidek (1939–1941) Kategoria:Polacy – żołnierze cesarsko-królewskiej Obrony Krajowej w I wojnie światowej Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Żołnierze II Brygady Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze III Brygady Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze Polskiego Korpusu Posiłkowego