Reinhard Tristan Eugen Heydrich (ur. 7 marca 1904 w Halle, zm. 4 czerwca 1942 w Pradze) – niemiecki oficer wywiadu, wojskowy, działacz partyjny NSDAP, marynarz, lotnik i czołowy dygnitarz III Rzeszy, SS-Obergruppenführer, generał policji, dyrektor Służby Bezpieczeństwa (1931–1939), Gestapo (1934–1939) i Policji Bezpieczeństwa (1936–1939), komendant Einsatzgruppen (1939–1942), szef Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (1939–1942), prezydent Interpolu (1940–1942) i pełniący obowiązki protektora Czech i Moraw (1941–1942), organizator konferencji w Wannsee i zbrodniarz wojenny będący jednym z głównych współodpowiedzialnych za Holocaust.
Był synem niemieckiego śpiewaka operowego. W 1922 roku wstąpił do Reichsmarine, szybko awansował, lecz dziewięć lat później został z niej usunięty w konsekwencji skandalu obyczajowego. Wówczas, pozbawiony perspektyw i w trudnej sytuacji materialnej potęgowanej problemami finansowymi rodziny, wstąpił do NSDAP i do SS. Heinrich Himmler, będąc pod wrażeniem jego osoby i zdolności, powierzył mu zadanie organizowania wewnątrzpartyjnej służby wywiadowczej, która z biegiem czasu przekształciła się w Sicherheitsdienst (SD). Organizacja szybko się rozwijała i w niecałe trzy lata Heydrich oraz jego przełożony Himmler uzyskali kontrolę nad policją polityczną całych Niemiec. 22 kwietnia 1934 roku został mianowany kierownikiem Gestapo. Był jednym z organizatorów nocy długich noży i współtworzył listę ludzi, którzy mieli zostać skrytobójczo zamordowani.
26 czerwca 1936 roku stanął na czele Sicherheitspolizei, która była organem powstałym z połączenia Gestapo i policji kryminalnej. W dalszym ciągu pełnił funkcję kierownika Służby Bezpieczeństwa. Jako wysoki urzędnik III Rzeszy dążył do ciągłego rozszerzania definicji wrogów Rzeszy i przyjmowania na wysokie stanowiska państwowe osób na podstawie głębokiego zaangażowania ideologicznego i odpowiednich kryteriów „rasowych”. 27 września 1939 roku został kierownikiem Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy, instytucji będącej połączeniem Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa.
W 1939 roku Heydrich zorganizował prowokację gliwicką, która stanowiła pretekst do ataku III Rzeszy na II Rzeczpospolitą. Po wybuchu II wojny światowej utworzone i nadzorowane przez Heydricha Einsatzgruppen – których głównym celem miało być „neutralizowanie” ośrodków potencjalnego oporu wobec nazistów poprzez mordowanie polskich intelektualistów, ludzi nauki, wysokich urzędników i Żydów – dokonywały zbrodni wojennych i aktów terroru na nieznaną dotąd skalę. Podobne zadania oddziały SS wykonywały podczas operacji „Barbarossa”. W jej trakcie Heydrich przypuszczalnie wydał ustny rozkaz mordowania Żydów bez względu na wiek, płeć i poglądy polityczne.
24 września 1941 roku Heydrich został mianowany przez Adolfa Hitlera pełniącym obowiązki protektora Czech i Moraw, aby pogłębić eksploatację gospodarczą tego kraju – w szczególności sektora zbrojeniowego – oraz poskromić odradzający się w Czechach ruch oporu. Wprowadził stan wojenny i drastyczne środki terroru takie jak rozstrzeliwania, wysiedlenia, przymusowa rekrutacja robotników i propaganda. Dążył także do nasilenia germanizacji narodu czeskiego. Pozostał jednocześnie szefem Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA).
27 maja 1942 roku spadochroniarze rządu emigracyjnego Czechosłowacji dokonali zamachu na Heydricha. Choć sama akcja nie zakończyła się uśmierceniem Heydricha, to zmarł on osiem dni później wskutek powikłań pooperacyjnych i sepsy będącej konsekwencją ran odniesionych w trakcie zamachu.
Był najwyższym rangą niemieckim funkcjonariuszem zabitym w zamachu podczas II wojny światowejHistoria Do Rzeczy, nr 4(50)/2017 kwiecień 2017, s. 38–41.. Pogrzeb Heydricha był największą tego rodzaju uroczystością w dziejach III Rzeszy. Na fali prześladowań odwetowych aresztowano ponad trzy tysiące osób, 1327 skazano na śmierć, a kilka dalszych tysięcy zesłano do obozów koncentracyjnych. Po błędnym powiązaniu sprawców zamachu z wsią Lidice w prowadzonym przez Gestapo śledztwie, większość mieszkańców wsi została wymordowana, a jej zabudowa zrównana z ziemią. Nazwa wsi stała się symbolem zbrodni niemieckich. Zamachowcy ukrywający się w prawosławnym soborze Świętych Cyryla i Metodego w Pradze zostali zdekonspirowani wskutek zdrady i zabici przez oddziały SS w dniu 18 czerwca.
Heydrich fanatycznie nienawidził narodu żydowskiego. Jest uważany za jednego z głównych organizatorów Holocaustu. Początkowo popierał emigrację Żydów z terenów okupowanych przez nazistów, ale ostatecznie uznał, że „kwestia żydowska” wymaga „rozwiązania terytorialnego”. 31 lipca 1941 roku Göring upoważnił Heydricha do opracowania „pełnego rozwiązania kwestii żydowskiej w niemieckiej strefie wpływów w Europie”. Zdaniem niektórych historyków dokument ten wyznacza granicę między żywiołowymi pogromami a systematycznym ludobójstwem, zdaniem innych decyzja o ostatecznej eksterminacji narodu żydowskiego zapadła pod koniec 1941 roku. Heydrich zorganizował także konferencję w Wannsee i kierował jej przebiegiem. Po tym, jak zmarł w dniu 4 czerwca 1942 roku, naziści w hołdzie dla niego systematyczne mordowanie Żydów nazwali operacją „Reinhard”.
Życiorys Pochodzenie i młodość Reinhard Heydrich urodził się 7 marca 1904 roku przy Marienstraße 21 w Halle nad Soławą. Był synem Brunona Heydricha, kompozytora, śpiewaka operowego i kierownika konserwatorium muzycznego, oraz jego żony Elisabeth, z domu Krantz, nauczycielki gry na pianinie i gospodyni domowej. Bruno Heydrich jako muzyk i śpiewak operowy zdobył za życia ogólnokrajową renomę oraz rozgłos; był jedną z największych osobistości w Halle, a jego dom był odwiedzany przez liczne znakomite osoby, jak np. hrabia Felix von Luckner czy burmistrz miasta. Heydrich miał dwoje rodzeństwa: starszą o trzy lata siostrę Marię oraz młodszego o rok brata Siegfrieda Heinza. Heydrichowie byli zbyt zajęci pracą w konserwatorium, toteż wychowaniem dzieci zajmowała się głównie piastunka ze Śląska. Heydrich został ochrzczony 6 października 1904 roku w obrządku rzymskokatolickim; do Kościoła katolickiego należała jego matka, ojciec był ewangelikiem. W młodości uczył się gry na skrzypcach oraz fortepianie, jeszcze przed pójściem do szkoły potrafił czytać nuty.
Klęska Niemiec w I wojnie światowej przyniosła Heydrichom pogorszenie ich sytuacji materialnej, liczba uczniów konserwatorium znacząco spadła. Po zajęciu Halle przez komunistycznych powstańców wiosną 1919 roku, gdy już słabły walki, Heydrich zaciągnął się do Freikorpsu, choć formalnie rzecz biorąc był na to za młody. Po wywołaniu powstania w Halle przez komunistyczną partię USPD Heydrich również zaangażował się w obronę miasta przy zabezpieczaniu dostaw prądu, gazu i wody. Jego postawa polityczna ukształtowała się pod wpływem propagandy o „wbiciu noża w plecy”. Należał do nacjonalistycznej i antysemickiej organizacji pod nazwą Niemieckiego Narodowego Związku Ochrony i Obrony. Edukację średnią pobierał w latach 1914–1922 w gimnazjum reformowanym, które kładło nacisk na przedmioty ścisłe, niemiecką literaturę i kulturę, a także nowożytne języki obce. W tym czasie wykazywał duże zainteresowanie chemią i pragnął zostać chemikiem.
Służba w marynarce wojennej (1922–1931) mały|Kadet marynarki wojennej Reinhard Heydrich, 1922 rok W 1922 roku z dobrymi ocenami zdał maturę i 1 kwietnia tegoż roku wstąpił do marynarki wojennej w Kilonii. Szkolenie rozpoczęło się od 6-miesięcznej praktyki na pokładzie pancernika „Braunschweig”. Następnie odbył 3-miesięczne szkolenie na pokładzie żaglowca „Niobe”, a potem służył na krążowniku „Berlin” w okresie lipiec 1923 – marzec 1924. Na krążowniku „Berlin” zetknął się i nawiązał bliższą znajomość z Wilhelmem Canarisem, który lubił przysłuchiwać się jego grze na skrzypcach; Heydrich był regularnie zapraszany do domu Canarisa, gdy jego żona urządzała w domu koncerty kwartetu smyczkowego. Po upływie dwóch lat Heydrich otrzymał awans na chorążego marynarki i został przeniesiony na roczny kurs do szkoły marynarki w Mürwik koło Flensburga. Ostatnim etapem szkolenia oficerskiego był półroczny pobyt na pokładzie pancernika „Schleswig-Holstein”, po którym, w lecie 1926 roku, udał się na rejs szkoleniowy po Atlantyku i Morzu Śródziemnym.
1 października 1926 roku otrzymał awans na podporucznika marynarki wojennej i w pierwszym kwartale tegoż roku wziął udział w kursie oficerów łączności w obsłudze radia i telegrafii bezprzewodowej. Następnie służył jako oficer radiowy do października 1928 roku, kiedy otrzymał awans na porucznika marynarki i podjął pracę w dziale komunikacji Bałtyckiej Stacji Morskiej w Kilonii. Środowisko korpusu oficerskiego marynarki wojennej było prawicowe i nacjonalistyczne, ale w tym okresie Heydrich w ogóle nie był zainteresowany polityką, a wśród kolegów uchodził za liberała.
18 grudnia 1930 roku Heydrich zaręczył się z poznaną niespełna dwa tygodnie wcześniej Liną von Osten, córką dyrektora szkoły wywodzącego się ze zubożałej szlachty holsztyńskiej. Za sprawą przyszłej żony po raz pierwszy zetknął się z ideologią nazistowską. Wskutek skargi ojca innej dziewczyny, z którą wcześniej był związany, Heydrich trafił przed sąd honorowy, któremu przewodniczył admirał Gottfried Hansen. Heydrich nie wyrażał skruchy i zachowywał się arogancko – gdyby uznał swoje postępowanie za niewłaściwe, wówczas otrzymałby jedynie naganę – sąd więc ocenił jego postępowanie jako „niewybaczalne” i 30 kwietnia 1931 roku admirał Erich Raeder podjął decyzję o usunięciu go z marynarki.
Rodzina Heydrichów znalazła się w trudnej sytuacji, gdyż jednocześnie konserwatorium było na skraju bankructwa, Bruno Heydrich po przebytej apopleksji był niezdolny do pracy, brat Heydricha rzucił studia i był bezrobotny, pracę w konserwatorium utraciła jego siostra, niezatrudniony był też mąż siostry; jedyną żywicielką rodziny stała się matka Reinharda Heydricha, Elisabeth. Dodatkowo sytuacja gospodarcza Niemiec po krachu nowojorskiej giełdy była bardzo zła, liczba bezrobotnych szybko rosła, trudno było znaleźć pracę. Wówczas, za radą swej matki chrzestnej, baronowej von Eberstein, i przy pomocy jej syna Karla von Ebersteina, który wtedy był SA-Standartenführerem, Heydrich postanowił szukać zatrudnienia w partii nazistowskiej.
Lata 1931–1939 Tworzenie Służby Bezpieczeństwa 1 czerwca 1931 roku Heydrich wstąpił do NSDAP. Karl von Eberstein umówił Heydricha i Himmlera na spotkanie oraz napisał temu pierwszemu list polecający. 14 czerwca Heydrich odbył spotkanie z Heinrichem Himmlerem w jego posiadłości w Waldtrudering. Ten poprosił go o scharakteryzowanie, jak wyobraża sobie działanie służb wywiadowczych, być może dlatego, że von Eberstein zamieścił w liście polecającym nieprawdziwą informację, iż Heydrich jest ekspertem od spraw wywiadu. Możliwe też, że Himmler nie rozróżniał stanowisk Nachrichtenoffizier (oficer łączności) i Nachrichtendienst-Offizier (oficer wywiadu). Tak czy inaczej, Heydrich wywarł duże wrażenie na Himmlerze i ten powierzył mu zorganizowanie wewnątrzpartyjnej służby wywiadowczej. Miesiąc później Heydrich wstąpił do SS, być może również po to, by przypodobać się przyszłym teściom, którzy w Hitlerze upatrywali „nadziei Niemiec”.
Jednym z jego pierwszych zadań było sortowanie wycinków prasowych. Pod koniec 1931 roku otrzymał do pomocy trzech podwładnych. Przed wyborami komunalnymi z 27 września w Hamburgu, w których naziści zwiększyli swoje przedstawicielstwo w radzie miasta z 3 do 43 radnych, Heydrich brał udział w walkach ulicznych z działaczami Komunistycznej Partii Niemiec. Stopniowo rozszerzał sieć informatorów donoszących o wypowiedziach i działaniach osób wrogich wobec partii nazistowskiej. W sierpniu powrócił do Monachium i objął ważne stanowisko w Brunatnym Domu – siedzibie partii nazistowskiej.