Henryk Benedykt Stuart (Henry Benedict Maria Clement Thomas Francis Xavier Stuart; ur. 6 marca 1725 w Rzymie, zm. 13 lipca 1807 we Frascati) – brytyjski kardynał. Pretendent do tronu brytyjskiego jako Henryk IX (w Anglii) i Henryk I (w Szkocji).
Życiorys Henryk urodził się na wygnaniu 6 marca 1725 roku w Palazzo Muti w Rzymie. Tego samego dnia został ochrzczony osobiście przez papieża Benedykta XIII, 37 lat po utracie tronu przez jego dziadka, Jakuba II Stuarta, oraz 10 lat po nieudanej próbie odzyskania korony podjętej przez jego ojca. Był synem Jakuba Franciszka Stuarta i Marii Klementyny Sobieskiej (wnuczki Jana III). Według współczesnych był inteligentnym dzieckiem, które lepiej od starszego brata Karola radziło sobie z czytaniem i pisaniem. W przeciwieństwie do bardziej żywiołowego brata był człowiekiem introwertycznym i ostrożnym, a także uchodził za osobę pobożną i łagodną.
W 1745 roku Henryk udał się do Francji, aby pomóc swojemu bratu, Karolowi Edwardowi Stuartowi, w przygotowaniach do powstania jakobickiego. Przydzielono go do francuskiej armii królewskiej i powierzono mu nominalne dowództwo nad siłami liczącymi około 10 000 żołnierzy, przeznaczonymi do inwazji na Anglię. Wyprawa ta ostatecznie nie opuściła portu w Dunkierce. Następnie służył pod dowództwem Maurycego Saskiego podczas oblężenia Antwerpii. Po klęsce jakobitów w bitwie pod Culloden w 1746 roku 21-letni Henryk Stuart powrócił do Włoch.
Kariera kościelna 30 czerwca 1747 roku papież Benedykt XIV udzielił Henrykowi tonsury (włączenia do duchowieństwa), a podczas specjalnego konsystorza, który odbył się 3 lipca tego samego roku, mianował go kardynałem diakonem kościoła Santa Maria in Campitelli. 27 sierpnia 1747 roku Benedykt XIV udzielił mu również czterech niższych święceń. Święcenia subdiakonatu Henryk otrzymał 18 sierpnia 1748 roku, a diakonatu – 25 sierpnia 1748 roku. Jego starszy brat Karol, przebywający wówczas we Francji, nie pochwalał tych godności kościelnych, uważając, że jedynie pogłębią religijne uprzedzenia wobec dynastii Stuartów.
Ponieważ godność kardynalska była urzędem, a nie święceniem kapłańskim, Karol wciąż miał nadzieję, że Henryk zawrze korzystne politycznie małżeństwo. Był więc rozczarowany, gdy dowiedział się, że 1 września 1748 roku jego brat przyjął święcenia kapłańskie. Jeszcze w tym samym miesiącu Henryk został mianowany kardynałem prezbiterem, zachowując swój kościół tytularny, Santa Maria in Campitelli. W 1751 roku objął urząd archiprezbitera Bazyliki św. Piotra.
Dochody Henryka z licznych godności i beneficjów kościelnych były ogromne. Przychody z opactw oraz innych beneficjów we Flandrii, Hiszpanii, Neapolu i Francji wynosiły około 40 000 funtów brytyjskich rocznie, co wówczas stanowiło ogromną sumę. Czerpał również dochody z beneficjów niewymagających wykonywania obowiązków (tzw. synekur), położonych w hiszpańskich koloniach w Ameryce. Był także właścicielem posiadłości w Meksyku, które w znacznym stopniu zasilały jego majątek.
W ramach rekompensaty za przymusowe wydalenie jego brata z Francji, wynikające z postanowień pokoju w Akwizgranie, król Francji Ludwik XV nadał kardynałowi opactwa Auchin i Saint-Amand.
W grudniu 1752 roku jego kościół tytularny został zmieniony na Bazylika Świętych Dwunastu Apostołów w Rzymie. W 1758 roku papież mianował go kamerlingiem Świętego Kolegium Kardynałów. Do obowiązków sprawowanych na tym stanowisku należało zarządzanie majątkiem, funduszami, dochodami i opłatami należącymi do Kolegium Kardynalskiego, organizacja mszy żałobnej po śmierci kardynała oraz prowadzenie rejestru Acta Consistorialia. W tym samym roku Henryk wziął udział w konklawe, które wybrało papieża Klemensa XIII. W październiku 1758 roku otrzymał tytularną stolicę arcybiskupią Koryntu. Rok później zrzekł się tytułu kardynała prezbitera kościoła Santa Maria in Campitelli, obejmując tytuł przy kościele Santa Maria in Trastevere, zachowując jednocześnie kościół Santi Apostoli in commendam.
13 lipca 1761 roku Henryk został mianowany kardynałem-biskupem diecezji Frascati. 26 września 1803 roku objął urząd dziekana Kolegium Kardynalskiego, a wraz z nim diecezję Ostii i Velletri, tradycyjnie przysługującą dziekanowi Kolegium. Przez wiele lat mieszkał i pełnił swoją posługę we Frascati, skąd każdego popołudnia udawał się powozem do Rzymu. Jako wicekanclerz Kościoła przysługiwała mu rezydencja w Palazzo della Cancelleria.
Henryka opisywano jako człowieka pobożnego, powściągliwego, zamożnego i żyjącego w celibacie, a zarazem miłośnika sztuki. Dożył sędziwego wieku, pozostając do końca życia osobą „nienaganną i godną szacunku”.
Rewolucja francuska i późniejsze życie W czasie rewolucji francuskiej Henryk utracił swoje francuskie beneficja królewskie, a także poświęcił wiele innych źródeł dochodu, aby wesprzeć papieża Piusa VI. W połączeniu z konfiskatą jego posiadłości we Frascati przez Francuzów, spowodowało, że popadł w ubóstwo, co zmusiło go do sprzedaży szafiru Stuartów. Brytyjski ambasador w Wenecji zorganizował dla Henryka wypłatę rocznej pensji w wysokości 4000 funtów od króla Jerzego III. Choć rząd brytyjski przedstawiał tę pomoc jako akt dobroczynności, Henryk oraz jakobici uważali ją za pierwszą ratę pieniędzy, które prawnie mu się należały. (Przez wiele lat rząd brytyjski obiecywał zwrot posagu jego babki, Marii z Modeny, jednak nigdy tego nie uczynił).
Watykan uznawał Jakuba Franciszka Edwarda Stuarta za Jakuba III i VIII, króla Wielkiej Brytanii i Irlandii. Po jego śmierci w 1766 roku nie uznał jednak jego syna (brata Henryka), Karola Edwarda Stuarta, który w 1750 roku przeszedł na anglikanizm. Jednocześnie Stolica Apostolska nie uznawała oficjalnie monarchów z dynastii hanowerskiej. W listopadzie 1792 roku Watykan po raz pierwszy określił jednak Jerzego III mianem króla Wielkiej Brytanii i Irlandii, a nie – jak wcześniej – elektora Hanoweru. Wywołało to protest Henryka, który stwierdził, że takie upokorzenie może sprawić, iż nigdy więcej nie odwiedzi Rzymu.
Mimo ogólnie antyklerykalnego nastawienia i wrogości wobec monarchii Burbonów, w 1798 roku francuski Dyrektoriat zaproponował Zjednoczonym Irlandczykom wyniesienie Henryka na tron Irlandii jako Henryka IX. Miało to miejsce w czasie, gdy generał Jean Joseph Amable Humbert wylądował ze swoimi wojskami w hrabstwie Mayo, wspierając irlandzkie powstanie i próbując zdobyć poparcie katolickiej ludności. Wielu irlandzkich duchownych popierało powstanie, mimo że armia Humberta składała się z weteranów antyklerykalnych kampanii prowadzonych wcześniej we Włoszech. Francuzi liczyli, że Henryk mógłby stanąć na czele zależnego od Francji państwa irlandzkiego, jednak Theobald Wolfe Tone, protestancki przywódca republikanów, sprzeciwił się temu pomysłowi. W 1803 roku Henryk powrócił do Frascati.
Śmierć Zmarł 13 lipca 1807 roku w wieku 82 lat, po 60 latach godności kardynalskiej. Po śmierci został pochowany w bazylice św. Piotra na Watykanie. Wraz ze śmiercią Henryka Stuarta wygasła męska linia Stuartów. Prawa do korony brytyjskiej, zgodnie z popieranymi przez jakobitów legitymistycznymi zasadami sukcesji, przeszły na byłego króla Sardynii Karola Emanuela IV (praprawnuka siostry Karola II i Jakuba II i VII – Henrietty Anny).
Był ostatnim żyjącym kardynałem z nominacji Benedykta XIV. Posiadał tytuł kardynała od chwili nominacji do śmierci przez 60 lat i 10 dni – najdłużej w historii Kościoła katolickiego.
Zgodnie ze swoim testamentem, który podpisał jako „Henryk R” (czyli Rex – król), przekazał wszystkie swoje roszczenia do tronu brytyjskiego najbliższemu krewnemu i przyjacielowi, Karolowi Emanuelowi IV. Podobnie jak jego następcy, Karol Emanuel IV ani nie wysuwał roszczeń jakobickich, ani formalnie się ich nie zrzekł.
W testamencie Henryk przekazał również klejnoty koronne Wielkiej Brytanii księciu Walii, późniejszemu królowi Jerzemu IV.
Zobacz też
Jakobiccy pretendenci do tronu Anglii i Szkocji Przypisy
Bibliografia The Cardinals of the Holy Roman Church
Henryk Benedykt Stuart Kategoria:Szkoccy kardynałowie Kategoria:Jakobiccy pretendenci do tronu Anglii i Szkocji Kategoria:Urodzeni w 1725 Kategoria:Zmarli w 1807 Kategoria:Kardynałowie z nominacji Benedykta XIV Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzymie