Młody Las (także: Związek Polaków w Prusach Wschodnich „Młody Las”, Związek Polaków „Młody Las”) – polska organizacja konspiracyjna, działająca od 5 maja 1941 do 26 sierpnia 1945 na Pomorzu Gdańskim.

Założycielami organizacji byli: Aleksander Wiśniewski ps. „Ali”, „Illa”, „Inżynier”, Narcyz Kozłowski ps. „Szary”, „Ogrodnik”, „Student Warszawski” i Antoni Janowicz ps. „Ksiądz”, komendantami odpowiednio: Aleksander Wiśniewski, Narcyz Kozłowski, Antoni Janowicz, Roman Dzierzbicki ps. „Kłos” i Leon Szablewski ps. „Orlik”.

Organizacja stawiała sobie za cel podtrzymanie ducha polskości, zapobieganie germanizacji młodzieży przywiezionej na roboty przymusowe oraz działanie na szkodę Niemców.

Historia Pełna działalność Młodego Lasu jest nieznana na skutek niesporządzania dokumentacji dotyczącej działalności konspiracyjnej, która mogła być przechwycona przez Niemców i posłużyć jako dowód obciążający. Większość informacji na temat organizacji pochodzi z powojennych wspomnień współzałożyciela organizacji Narcyza Kozłowskiego.

Organizacja została założona 5 maja 1941 roku w ogrodzie Ernersta Rudlafa przy ul. Mikołaja Kopernika 27 w Malborku, z inicjatywy Aleksandra Wiśniewskiego ps. „Ali”, „Illa”, „Inżynier”, Narcyza Kozłowskiego ps. „Szary”, „Ogrodnik”, „Student Warszawski” i Antoniego Janowicza ps. „Ksiądz”. Aleksander Wiśniewski objął stanowisko dowódcy Młodego Lasu, Narcyz Kozłowski i Antoni Janowicz zaś sprawowali funkcję zastępców. Sztab organizacji ulokowano w mieszkaniu Moniki Izdebskiej przy ul. Solskiego 3 w Malborku. Założyciele Młodego Lasu złożyli uroczyste przysięgi w Wielkim Refektarzu w zamku malborskim. Treść przysięgi brzmiała: Na sztandary zdobyte pod Grunwaldem przez wojska polskie, przysięgam Ojczyźnie, Polsce, że będę o jej wolność walczył wszędzie, abyś Ojczyzno wolną była. Będę przestrzegał zarządzeń Młodego Lasu według rygoru wojskowego. Zwyczaj składania przysięgi w zamku był w miarę możliwości kontynuowany przez kolejnych członków.

Kozłowski miał wcześniej doświadczenie w pracy konspiracyjnej, zakładając i kierując Tajnym Związkiem Młodzieży Wiejskiej „Młody Las”. Grupa ta została założona w Rojewie koło Rypina w październiku 1939 roku. Organizacja została rozbita na przełomie lat 1939/1940.

Początkowo organizacja nazywała się Związek Polaków w Prusach Wschodnich „Młody Las”, w 1942 roku przyjęła nazwę Związek Polaków „Młody Las”, a w 1944 roku została skrócona do nazwy Młody Las. Kierując się nazwą, przez lata błędnie identyfikowano organizację jako harcerską. Według powojennej relacji Narcyza Kozłowskiego, Młody Las działał na obszarze trzech późniejszych województw: gdańskiego, bydgoskiego i olsztyńskiego. Rozszerzanie się zasięgu Młodego Lasu było możliwe za sprawą korzystania przez jej członków z urlopów i przepustek, wystawiany przez pracodawców za zgodą policji. Struktury organizacji powstawały wśród Polaków przymusowo zatrudnionych w zakładach przemysłowych i gospodarstwach rolnych. Ogółem Młody Las liczył co najmniej 102 członków.

Głównymi celami Młodego Lasu były: podtrzymania ducha polskości, zapobieganie germanizacji młodzieży przywiezionej na roboty przymusowe i działanie na szkodę Niemców. Początkowo walka z Niemcami ograniczała się do hasła pomagać tym, którzy zwalczają naszego wroga. Na skutek niepowodzeń wojsk niemieckich na froncie wschodnim działalność organizacji rozszerzono o konkretne zadania wymierzone przeciwko Niemcom: druk odezw i ulotek na zdobytych maszynach do pisania, sabotaż gospodarczy, niszczenie infrastruktury używanej przez Niemców, udzielanie pomocy osadzonym i uciekinierom niemieckiego obozu jenieckiego i więźniom niemieckiego obozu koncentracyjnego Stutthof. Program Młodego Lasu początkowo był kierowany wyłącznie do Polaków na Pomorzu, lecz wraz ze wzrostem zasięgu terytorialnego adresatami programu stawali się wszyscy Polacy. Organizacja nie posiadała jasno zdefiniowanej orientacji politycznej, przyjmowała do swoich szeregów wszystkich zainteresowanych, niezależnie od ich pochodzenia, poglądów politycznych i wyznania religijnego. W 1942 roku powstała Rada Naczelna Młodego Lasu, która miała kompetencje decyzyjne. Członkami Rady byli: Roman Dzierzbicki ps. „Kłos”, Bernard Czołba ps. „Topór” i Wacław Michalski ps. „Ułan”. W tym samym roku poszczególne komórki Młodego Lasu nawiązały współpracę z Okręgiem Pomorze Armii Krajowej. Malborscy członkowie Młodego Lasu brali udział m.in. w akcji „N”, prowadzonej przez ZWZ-AK. Ponadto kierownictwo nawiązało ścisłą współpracę z Polską Armią Powstania.

Pierwsze aresztowania członków Młodego Lasu miały miejsce w I połowie 1942 roku. W tym okresie został zatrzymany i zamordowany Aleksander Wiśniewski ps. „Ali”, który zdaniem Kozłowskiego miał być stracony w Dolinie Śmierci w Fordonie 9 maja 1942 roku. Po aresztowaniu Wiśniewskiego kierownictwo nad organizacją objął Narcyz Kozłowski.

W maju 1942 roku aresztowano Narcyza Kozłowskiego. Na skutek interwencji jego pracodawcy Ernsta Rudlafa został wypuszczony. Pozostał jednak pod obserwacją Gestapo. Po raz drugi został aresztowany 4 marca 1943 roku. Przebywał w więzieniach w Malborku, Brodnicy, Grudziądzu i Bydgoszczy. 26 kwietnia 1944 roku został osadzony w obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen, a w późniejszym okresie przebywał również w podobozach w Melku i Linzu, gdzie doczekał się wyzwolenia przez wojska amerykańskie. Po aresztowaniu Kozłowskiego kolejnym dowódcą Młodego Lasu został Antoni Janowicz ps. „Ksiądz”.

Rozbicie przez Gestapo struktur Młodego Lasu stało się możliwe dzięki współpracy z agentami, którzy rozpracowywali organizację od środka. Największe szkody organizacji przynieśli kurier, adiutant i zastępca Kozłowskiego Bernard Czołba oraz Zygmunt Skąpiński, działający odpowiednio w Brodnicy i Jabłonowie Pomorskim. Czołba na początku 1943 roku dołączył do organizacji, gdzie przyjął pseudonim „Topór”. 24 lub 25 stycznia 1943 roku w Brodnicy został aresztowany przez Gestapo. Podczas przesłuchania zdecydował się na zostanie agentem Gestapo, rozpracowującym działalność konspiracyjną na Pomorzu. Zdaniem Andrzeja Gąsiorowskiego Czołba wszedł do Młodego Lasu już jako agent. Skąpiński nawiązał współpracę z grudziądzkim Gestapo pod koniec lutego 1942 roku. Po latach przyznał, że zdecydował się współpracować z Gestapo na skutek wielokrotnych tortur podczas przesłuchania oraz z obawy o rodzinę.

W 1943 lub zimą 1944 roku Antoni Janowicz zdołał uniknąć aresztowania przez Gestapo, chowając się w lodowni. Wkrótce został ukryty w domu rodziców Bolesława Marczaka, gdzie spędził resztę wojny.

Po ucieczce Janowicza czwartym dowódcą Młodego Lasu został Roman Dzierzbicki ps. „Kłos” Zginął on w Malborku 25 stycznia 1945 roku. Według relacji miał zostać zamordowany przez żołnierzy Armii Czerwonej, po tym jak wstawił się za niemiecką rodziną Olsenów, u których pracował podczas wojny (według innego przekazu żołnierze radzieccy zastrzelili go, gdy próbował zapobiec zgwałceniu swej dziewczyny).

Ostatnim dowódcą Młodego Lasu został Leon Szablewski ps. „Orlik”. Organizacja została rozwiązana 26 sierpnia 1945 roku przez Narcyza Kozłowskiego, który swoją decyzję ogłosił nad grobem Romana Dzierzbickiego na Cmentarzu Komunalnym w Malborku. Kozłowskiemu towarzyszyli Leon Szablewski i Henryk Urbański.

Po wojnie Bernard Czołba i Zygmunt Skąpiński zostali aresztowani i sądzeni za kolaborację z Niemcami. Czołba został skazany na karę śmierci i stracony 6 kwietnia 1949 roku. Skąpiński także został skazany na karę śmierci, jednak 25 maja 1950 roku Prezydent Bolesław Bierut skorzystał z prawa łaski i zamienił karę śmierci na karę 15 lat więzienia. Skąpiński odbywał wyrok do 1959 roku.

Narcyz Kozłowski do swojej śmierci w 2000 roku prowadził archiwum, zbierające dokumentację na temat organizacji. Inne dokumenty związane z Młodym Lasem trafiły po 1990 roku do archiwum Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej w Toruniu.

Z inicjatywy Narcyza Kozłowskiego w 1991 roku zarejestrowano Stowarzyszenie Społeczno-Kombatanckiego Związek Polaków „Młody Las”. W 2012 roku jedno z rond w Malborku otrzymało im. Związku Polaków „Młody Las”. 2 marca 2020 roku zmarła Regina Krzos, ostatnia członkini „Młodego Lasu”. 20 czerwca 2022 roku Młody Las otrzymał tytuł „Zasłużony dla Miasta Malborka”. 6 listopada 2025 roku powołano Stowarzyszenie Społeczno-Historyczne Związek Polaków „Młody Las”.

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne Oficjalna strona Stowarzyszenia Społeczno-Historycznego Związek Polaków „Młody Las”

Kategoria:Polskie organizacje podziemne II wojny światowej Kategoria:Historia Malborka