thumb|upright=1.3|Strefy okupacyjne Po zwycięstwie nad III Rzeszą alianci podzielili jej część (teren dzisiejszych Niemiec, bez obszarów przekazanych Polsce, Związkowi Radzieckiemu i Francji) na cztery strefy okupacyjne, kontrolowane przez zwycięskie mocarstwa: ZSRR, Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię i Francję. Istniały one w latach 1945–1949.

Historia Celem mocarstw alianckich, potwierdzonym na konferencji poczdamskiej, było zbudowanie nowej niemieckiej władzy państwowej na wszystkich szczeblach zarządzania. Najwcześniej powołanie władz niemieckich nastąpiło na szczeblu gmin i powiatów, co było niezbędne dla administrowania sprawami bieżącymi. Kolejnym etapem rozwoju ustroju politycznego było utworzenie w poszczególnych strefach krajów jako jednostek nowego podziału terytorialnego.

Przeprowadzony podział w większości nie pokrywał się z granicami dotychczas istniejących krajów niemieckich. We wszystkich trzech strefach zachodnich tworzenie krajów zostało zakończone w 1947 r. Najwcześniej nastąpiło to w strefie amerykańskiej, bo już w 1945 r. W sumie na terenie stref zachodnich utworzono 12 krajów, w tym dwa miasta–kraje: Brema i Hamburg po 4 kraje w każdej strefie. W strefie amerykańskiej utworzono następujące kraje: Bawaria, Hesja, Wirtembergia-Badenia i Brema, która kilkakrotnie zmieniała przynależność strefową. W strefie brytyjskiej były to: Północna Nadrenia–Westfalia, Dolna Saksonia, Szlezwik-Holsztyn i Hamburg, natomiast w strefie francuskiej: Nadrenia-Palatynat, Południowa Badenia, Wirtembergia-Hohenzollern oraz Saara, która w 1948 r. została przyłączona do Francji, jednakże z dniem 1 stycznia 1957 r. stała się ponownie częścią terytorium RFN.

Podział ten, jak również wcześniejszy podział na strefy, został dokonany przez aliantów w sposób arbitralny, bez uwzględniania tradycji historycznych i stanowiska samych Niemców. We wszystkich tych krajach zostały przeprowadzone demokratyczne wybory, począwszy od szczebla gminnego do krajowego. Na szczeblu krajów zostały powołane parlamenty w postaci Landtagów. Parlamenty te uchwaliły konstytucje krajowe, które następnie zostały zatwierdzone w drodze referendum.

Utworzone w latach 1945–1947 przez władze okupacyjne kraje stały się głównymi ośrodkami, w których koncentrował się rozwój polityczny i konstytucyjny Niemiec. Alianci nie chcieli tworzyć początkowo żadnej silnej władzy centralnej w Niemczech. Jednakże dalszy rozwój sytuacji politycznej i stosunków między aliantami spowodował odejście od koncepcji jednego państwa niemieckiego, wyrażonej w uchwałach poczdamskich i doprowadził do podziału Niemiec na dwa państwa: Republikę Federalną Niemiec i Niemiecką Republikę Demokratyczną.

Działania ze strony zachodnich mocarstw okupacyjnych, zmierzające do utworzenia separatystycznego państwa niemieckiego, składającego się tylko ze stref zachodnich, zostały podjęte już na przełomie lat 1946–1947. Rozwój ten, zapoczątkowany najpierw połączeniem dwóch stref: amerykańskiej i brytyjskiej i utworzeniem niemieckich organów dwustrefowych, doprowadził przez realizację uchwał konferencji londyńskiej sześciu państw zachodnich (1948 r.) do powstania w 1949 r. odrębnego państwa niemieckiego, ograniczonego do trzech stref zachodnich. Wszystkie utworzone wcześniej kraje niemieckie (z wyjątkiem Saary, która została zespolona z Francją) stały się częściami składowymi federalnego państwa zachodnioniemieckiego.

Równolegle z organizowaniem krajów i tworzeniem niemieckich organów krajowych zachodnie mocarstwa okupacyjne przystąpiły do tworzenia pierwszych niemieckich organów o zasięgu ogólnostrefowym. Pozycja i kompetencje krajów w poszczególnych strefach różniły się odpowiednio do zróżnicowanego pojmowania przez aliantów problemów ustrojowych oraz formy państwowości powojennych Niemiec.

Amerykanie przekazali w największym zakresie zadania państwowe organom niemieckim.

Brytyjczycy zastrzegli sobie wyłącznie kompetencje ustawodawcze i przekazali znaczną część administracji, która dotychczas należała do Rzeszy, niemieckim centralnym urzędom strefowym. Były one organami pomocniczymi i wykonawczymi brytyjskiego zarządu wojskowego.

Natomiast Francuzi kierowali aż do połowy 1948 r. najważniejszymi zadaniami państwowymi poprzez własne instytucje właściwe dla całej strefy, a w niektórych sprawach aż do czasu utworzenia RFN.

Powstanie Bizonii Po przejęciu władzy najwyższej i wprowadzeniu stanu okupacji nad Niemcami mocarstwa alianckie postanowiły w umowie poczdamskiej, że Niemcy powinny być traktowane jako jedność gospodarcza, a w przyszłości zostanie odbudowane jedno państwo niemieckie na nowych demokratycznych zasadach. Na stanowisku jedności państwowej Niemiec stały również, w początkowym okresie okupacji, wszystkie dopuszczone do działalności niemieckie partie polityczne. Jednakże realizacja założeń umowy poczdamskiej w tym zakresie napotykała trudności od samego początku i okazała się w praktyce niemożliwa.

Pomimo ustalenia wspólnych zasad traktowania okupowanych Niemiec każde z czterech mocarstw interpretowało i realizowało program poczdamski w odmienny sposób, co wynikało z ogólnych założeń polityki danego mocarstwa i odmiennych interesów. Przykładem odmiennego podejścia do spraw niemieckich jest m.in. problematyka powołania i funkcjonowania administracji w poszczególnych strefach. Różnice te występowały nie tylko pomiędzy strefą radziecką a strefami zachodnimi, lecz również pomiędzy strefą amerykańską, brytyjską i francuską. Zróżnicowanie niemieckich instytucji administracyjnych zwiększyło się jeszcze bardziej z chwilą przystąpienia przez USA i Wielką Brytanię do kolejnego etapu tworzenia niemieckiej administracji poprzez połączenie obydwu stref i utworzenie instytucji dwustrefowych. Rozwój ten, zapoczątkowany już pod koniec 1946 r., był wyrazem odejścia od koncepcji jednego państwa niemieckiego i doprowadził ostatecznie poprzez przyłączenie trzeciej strefy, francuskiej, do utworzenia w 1949 r. odrębnego państwa niemieckiego, obejmującego trzy strefy zachodnie – Republiki Federalnej Niemiec.

Spośród mocarstw zachodnich Amerykanie pierwsi wystąpili z inicjatywą, aby doprowadzić do nowego porządku politycznego w zachodnich Niemczech. W miarę coraz bardziej zarysowującego się konfliktu w stosunkach między Wschodem i Zachodem, alianci zachodni podjęli działania zmierzające do odchodzenia od wspólnej czterostronnej polityki wobec Niemiec. Amerykański zarząd wojskowy otrzymał już w grudniu 1945 r. od rządu USA pełnomocnictwa do zawierania dwustronnych porozumień z innymi mocarstwami okupacyjnymi w zakresie tworzenia centralnej administracji niemieckiej, jeżeli niemożliwe będzie osiągnięcie porozumienia czterostronnego. Kiedy kolejna konferencja ministrów spraw zagranicznych czterech mocarstw na przełomie lipca i sierpnia 1946 r. w Paryżu nie doprowadziła do uzgodnienia wspólnego stanowiska na temat przywrócenia jedności Niemiec, Stany Zjednoczone wystąpiły na posiedzeniu Sojuszniczej Rady Kontroli z wnioskiem o połączenie stref okupacyjnych pod względem gospodarczym w następujących dziedzinach: wyżywienia i rolnictwa, przemysłu, finansów, komunikacji oraz poczty. Inicjatywa ta spotkała się jedynie z akceptacją ze strony brytyjskiej, co oznaczało w efekcie podjęcie działań w kierunku utworzenia Bizonii. Od tej pory następuje zbliżenie organizacyjne między obydwiema strefami w zakresie wymienionych działów gospodarki. Pozostałe dwa mocarstwa okupacyjne nie podjęły inicjatywy amerykańskiej; ZSRR wypowiedział się przeciwko połączeniu stref amerykańskiej i brytyjskiej, bowiem było to sprzeczne z porozumieniem poczdamskim.

Powstanie Trizonii Francuska strefa okupacyjna pozostawała aż do 1948 r. na uboczu dokonywanych zmian politycznych i ustrojowych w Niemczech zachodnich. Francuzi początkowo protestowali przeciwko połączeniu stref anglosaskich i utworzeniu pierwszych organów dwustrefowych, a następnie przeciwko rozbudowie i rozszerzaniu kompetencji tych organów. Protesty Francji, zgłaszane zarówno na forum Sojuszniczej Rady Kontroli, jak i podczas czterostronnych konferencji ministrów spraw zagranicznych, kierowane były przede wszystkim przeciwko występującym tendencjom centralistycznym na obszarze Bizonii oraz przeciwko tworzeniu namiastki centralnego rządu niemieckiego przez dwa mocarstwa okupacyjne.

Zmiana stanowiska francuskiego nastąpiła dopiero na początku 1948 r. Porozumienie w tym zakresie i wzajemne ustępstwa pomiędzy trzema zachodnimi mocarstwami okupacyjnymi zostało osiągnięte na konferencji londyńskiej, trwającej od lutego do czerwca 1948 r., poświęconej przyszłości Niemiec, w której uczestniczyły również delegacje państw Beneluksu. Mocarstwa anglosaskie starały się włączyć Francję do swoich działań oraz uzyskać jej zgodę na dokonanie gospodarczej i politycznej odbudowy Niemiec w ramach trzech zachodnich stref okupacyjnych. Obrady konferencji, chociaż z wielkim trudem z powodu zastrzeżeń Francji, doprowadziły ostatecznie do uzgodnienia stanowiska co do potrzeby utworzenia państwa zachodnioniemieckiego, składającego się z trzech stref, z wyłączeniem kraju Saary, opartego na zasadzie federalizmu.

W wyniku uzgodnionego w Londynie porozumienia nastąpiło stopniowe integrowanie, pozostającej do tej pory na uboczu – strefy francuskiej z Bizonią. Powstał w ten sposób nowy organizm quasi-państwowy pod nazwą Trizonia.

Widocznym przejawem procesu integracji pod względem ekonomicznym było przeprowadzenie 20 czerwca 1948 r. we wszystkich trzech strefach zachodnich reformy walutowej, co doprowadziło do powstania jednolitego systemu bankowo-finansowego na obszarze całej Trizonii. Dalszymi przejawami integracji trzech stref było m.in. otwarcie granic i zniesienie wszelkich ograniczeń w ruchu osobowym pomiędzy strefami zachodnimi, koordynacja handlu zagranicznego oraz podejmowanie różnego rodzaju działań mających na celu ujednolicenie polityki gospodarczej w skali trójstrefowej.

Strefy okupacyjne istniejące do 1949 (teren dzisiejszych Niemiec) Strefa brytyjska Szlezwik-Holsztyn, Hanower, Westfalia, północna część Nadrenii, Wolne Miasto Hamburg, Wolne Państwo Lippe, Brunszwik, Oldenburg i Schaumburg-Lippe.

Dane za 1946Cziomer Erhard: Historia Niemiec Współczesnych 1945-2005, Warszawa 2006.: powierzchnia – 97 698 km² populacja – 22 303 504 gęstość zaludnienia – 228 osób/km² Brytyjska administracja przeprowadziła szeroką denazyfikację, usuwając z administracji i urzędów zwolenników nazizmu. Śledztwami objęto 2 mln ludzi, około 45% podejrzanych oczyszczano z zarzutów.

W obrębie strefy utworzono niewielkie strefy okupacyjne: belgijską, w południowym pasie brytyjskiej strefy od granicy z Belgią do granicy ze strefą radzieckąhttps://www.cegesoma.be/docs/media/chtp_beg/chtp_23/chtp23_003_Brull.pdf., polską, zlokalizowaną w północno-zachodnim zakątku brytyjskiej strefy, przy granicy z Holandią.

Strefa francuska Nadrenia, byłe księstwa Hohenzollernów, południowa część Wirtembergii, południowa część Wolnego Państwa Badenia, bawarski Palatynat i miasto Lindau (Bodensee) nad Jeziorem Bodeńskim.

Dane za 1946: powierzchnia – 42 713 km² populacja – 5 932 586 gęstość zaludnienia – 139 osób/km² Wybory do parlamentów krajowych odbyły się 18 maja 1947 roku i zakończyły się wygraną chadecji.

W obrębie strefy utworzono niewielką luksemburską strefę okupacyjną, zlokalizowaną przy granicy z Luksemburgiem.

Strefa amerykańska Hesja-Nassau, państwo ludowe Hesja (z wyłączeniem m.in. Frankfurtu n. Menem), północna część Wolnego Państwa Badenia, północna część Wirtembergii i Wolne Państwo Bawaria oraz Brema jako enklawa na terenie brytyjskiej strefy.

Dane za 1946: powierzchnia – 107 459 km² populacja – 17 254 954 gęstość zaludnienia – 160 osób/km²