Sokół – nazwa polskich motocykli produkowanych w latach 1934–1939 w Państwowych Zakładach Inżynierii (PZInż) w Warszawie przy ul. Terespolskiej 36, oraz w latach 1947–1950 w Państwowych Zakładach Samochodowych nr 2 w Warszawie – tylko Sokół 125. Silniki były produkowane w „Ursusie”, a montaż w PZInż. Bezpośrednim poprzednikiem Sokoła 1000 był CWS M55, którego przedseryjne egzemplarze zbudowano w 1929 roku jako pierwszy polski motocykl wojskowy z wózkiem bocznym; doświadczenia z tej konstrukcji wykorzystano później przy opracowaniu modelu CWS M111. Prototyp motocykla CWS M111, późniejszego Sokoła 1000, powstał w 1932 roku, a produkcja seryjna rozpoczęła się na początku 1933 roku.
Sokół 1000 thumb|left |Sokół 1000 z wózkiem bocznym – eksponat w Muzeum Techniki w Warszawie Nazwa ta pojawiła się po raz pierwszy dla oznaczenia motocykla turystycznego Sokół 600 RT, następnie w 1936 w nawiązaniu do popularnego Sokoła 600, nazwano tak produkowany już ciężki motocykl CWS M111, skonstruowany pod kierownictwem inż. Zygmunta Okołowahttps://swiatmotocykli.pl/motocykle/zasluzenie-legendarny-historia-polskiego-motocykla-cws-m-111-sokol-1000/ | data dostępu 2021-03-15, język polski.. Silnik Sokoła 1000 miał układ V2 o kącie rozwarcia cylindrów 45°, pojemność 995,4 cm³ oraz wymiary cylindra 83 × 92 mm; moc trwała wynosiła 18 KM przy 3000 obr./min. Wszystkie egzemplarze Sokoła 1000 posiadały wózki boczne usytuowane z prawej strony, których gama była dość urozmaicona, także konstrukcji PZInż. wg projektu inż. Stanisława Panczakiewiczahttp://motocykle.svasti.org/index.html?strona=http://motocykle.svasti.org/cws11.html | data dostępu 2021-03-15, język polski.. Główną klientelę stanowiło wojsko, wykorzystując motocykle jako sprzęt łącznikowy, rozpoznawczy, a nawet jako stanowiska ogniowe (wózki z karabinem maszynowym)https://www.auto-swiat.pl/wiadomosci/motocykle/sokol-1000-polski-harley/f1tmjz6 | data dostępu 2021-03-15, język polski.. Przygotowano także gondole towarowe dla Poczty Polskiej, a dla nielicznych odbiorców cywilnych standardowe wózki osobowe. W ręce cywilnych użytkowników trafiła jednak niewielka część produkcji. Szacuje się, że było to najwyżej 15–20% z ok. 3300–3400 wyprodukowanych motocykli. W skład dodatkowego wyposażenia motocykla wchodziło koło zapasowe umieszczone na wózku, szybkościomierz z licznikiem kilometrów, zegar, pokrowce na wózek i koło zapasowe, pneumatyczny sygnał dźwiękowy oraz reflektor typu „szperacz”.
Z powodu różnego przeznaczenia Sokoły malowane były w kilku kolorach. Najbardziej rozpowszechnione to oczywiście wojskowa zieleń, ale były też czarne i ciemnoczerwone.
CWS M 111 i Sokoły 1000 nie były motocyklami o awangardowych rozwiązaniach konstrukcyjnych, jednakże ze względu na swoją niebywałą trwałość i terenowe przełożenia skrzyni biegów spisywały się znakomicie w ówczesnych ciężkich warunkach drogowych, a właściwie braku dróg o twardej nawierzchni.
Motocykle Sokół 1000 i 600 były najbardziej znanymi polskimi motocyklami przed wojną, stanowiły etatowe wyposażenie wojska. Kolejny model, Sokół 500 z silnikiem górnozaworowym powstał w 1938 roku. Tuż przed wojną wprowadzono jeszcze model Sokół 200, wyprodukowany w nielicznej serii. Motocykle Sokół 600 były używane również przez Policję Państwową; Narodowe Archiwum Cyfrowe przechowuje fotografię z uroczystości poświęcenia motocykli Sokół 600 Klubu Szeregowych Policji Państwowej w Warszawie z 20 sierpnia 1939 roku.
Wersje wojskowe Sokoła 1000 z wózkiem bocznym mogły być przystosowane do przewozu uzbrojenia; znane są fotografie egzemplarzy z platformą pod ciężki karabin maszynowy wz. 30 w pozycji do strzelania przeciwlotniczego.
Oprócz najbardziej znanych modeli Sokół 1000 i Sokół 600 opracowano także mniejsze konstrukcje, m.in. Sokół 500 oraz Sokół 200, które przed wybuchem II wojny światowej nie zdążyły wejść do produkcji masowej.
Sokół 125 Sokół 125 był pierwszym motocyklem skonstruowanym w Polsce po II wojnie światowej, a jego produkcję uruchomiono w 1947 w Państwowych Zakładach Samochodowych nr 2 w Warszawie. Nazwa Sokół nawiązywała do przedwojennych konstrukcji Państwowych Zakładów Inżynierii (PZInż). thumb|left|Sokół 125 w Muzeum Techniki w Warszawie Opracowanie projektu rozpoczęło Centralne Biuro Techniczne, gdzie w warszawskim Wydziale Motocyklowym pod kierunkiem inż. Stefana Porazińskiego opracowano podwozie oparte na ramie z ciągnionych rur stalowych wzorowanej na motocyklu DKW RT125, ze sztywnym zawieszeniem tylnego koła i widelcem trapezowym w zawieszeniu przednim. W oddziale CBT w Bielsku zespół inż. Fryderyka Bluemke zaprojektował silnik S01 pojemności skokowej 125 cm³, wzorowany również na silniku DKW. Podwozia dla prototypowych motocykli wykonano w Czechowicach-Dziedzicach a silniki w Ustroniu. Początkowo zamierzano także produkcję Sokoła 125 zlokalizować na Górnym Śląsku, ostatecznie jednak ulokowano ją w PZS w Warszawie, zaś silniki S01 jako produkcję rozruchową wytwarzano przez kilka lat w Zakładach Metalowych we Wrocławiu-Zakrzowie.
W 1950 zapadła decyzja o zakończeniu produkcji na rzecz rozwoju ilościowego i jakościowego modelu SHL M04. thumb|Rekonstruktorzy 10 Brygady Kawalerii na Sokole 600
Zobacz też Sokół 1000 M111 Sokół 600 RT M211 Sokół 200 M411
Przypisy
Bibliografia Zbigniew Otoczyński, Sokół 600 i 1000, WKiŁ, Warszawa 1999, . Jan Tarczyński, Polskie motocykle 1918–1945, The Polish motorcycle industry 1918-1945, Wyd. 3 rozsz., WKiŁ, Warszawa 2005, s. 268+12. . Adam Jońca, Rajmund Szubański, Jan Tarczyński, Wrzesień 39 – Pojazdy Wojska Polskiego – barwa i broń, WKiŁ, Warszawa 1990, s. 272. . Adam Jońca, Jan Tarczyński, Krzysztof Barbarski, Pojazdy w Wojsku Polskim 1918–1939, Polish Army Vehicles – 1918–1939, Wyd. AJaKS, Komisja Historyczna byłego Sztabu Głównego Polskich Sił Zbrojnych, Pruszków, Londyn 1995, s. 403. .
Kategoria:Motocykle PZInż Kategoria:Polskie pojazdy wojskowe Kategoria:Motocykle z lat 30. Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii