thumb|240px|right|Grób Ryszarda Przybylskiego na cmentarzu Komunalnym Północnym w Warszawie Ryszard Przybylski (ur. 1 czerwca 1928 w Równem, zm. 10 maja 2016 w Warszawie) – polski eseista, tłumacz, historyk literatury polskiej i rosyjskiej, profesor Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk; badacz tradycji klasycystycznej w literaturze polskiej.
Życiorys Urodził się na Wołyniu w rodzinie Józefa, zawodowego wojskowego, i Heleny z domu KulisiewiczJoanna Zawadzka, Barbara Marzęcka, Katarzyna Gędas, Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI wieku - Przybylski Ryszard pisarzeibadacze.ibl.edu.pl [dostęp 2025-07-07]..
Po wybuchu II wojny światowej, do 1941 uczęszczał do dziesięcioletniej szkoły radzieckiej w Równem. W czasie okupacji niemieckiej pracował w latach 1941–1943 jako robotnik rolny, a później pomocnik buchaltera w majątku Tynne. W 1943 przedostał się wraz z rodzicami do Generalnej Guberni i zamieszkał w Józefowie pod Warszawą. Uczył się na tajnych kompletach gimnazjalnych sióstr urszulanek w Ożarowie.
Po wojnie zamieszkał w Gdańsku-Wrzeszczu, gdzie w 1948 ukończył Liceum Humanistyczne im. Władysława Pniewskiego. W latach 1948–1952 studiował filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim. Od 1950 był zatrudniony w Instytucie Badań Literackich PAN; najpierw współpracował z komitetem redakcyjnym Słownika pojęć teoretycznoliterackich (niewydany), a następnie jako starszy asystent (od 1952) i aspirant (od 1955) z Działem Historii Literatury Epoki Romantyzmu. W latach 1957–1960 pracował jako starszy asystent w Pracowni Literatur Wschodniosłowiańskich Komitetu Słowianoznawstwa PAN. Od 1960 ponownie w IBL PAN, początkowo w Pracowni Literatury Okresu od 1918 roku, a później w Pracowni Historii Literatury Romantyzmu (w 1983 kierownik pracowni). W 1963 na podstawie rozprawy pt. Proza Fiodora Dostojewskiego (promotor prof. Samuel Fiszman) uzyskał na UW stopień naukowy doktora, w 1970 habilitował się w IBL PAN na podstawie rozprawy pt. Proza Jarosława Iwaszkiewicza 1916–1938, w 1971 otrzymał w IBL PAN stanowisko docenta. W latach 70. był kierownikiem literackim Teatru Narodowego. W latach 1984–1985 przebywał w Rzymie na stypendium Włoskiego Instytutu Kultury Chrześcijańskiej i Fundacji Jana Pawła II. W 1988 otrzymał tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego. W latach 1989–1992 kierował Studium Doktoranckim IBL PAN. W 1990 był członkiem redakcji „Tygodnika Literackiego”. W 1994 został mianowany profesorem zwyczajnym w IBL PAN. Wchodził w skład Rady Naukowej Instytutu. W 1998 przeszedł na emeryturę.
Debiutował w 1950 recenzją powieści Jurija Tynianowa Küchla pt. Powieść o dekabrystach, opublikowaną w tygodniku „Wieś” nr 26. W 1970 esej Śmierć Stawrogina, ogłoszony w „Tekstach Drugich”, spowodował interwencję Ambasady ZSRR i przyczynił się do obłożenia Ryszarda Przybylskiego zakazem druku.
Zajmował się m.in. klasycyzmem, twórczością Słowackiego, Chopina, Mickiewicza, Różewicza i Iwaszkiewicza, a także hermeneutyką biblijną i doświadczeniem wewnętrznym ojców pustyni. Tłumacz i edytor prozy Osipa i Nadieżdy Mandelsztamów, Anny Achmatowej, Fiodora Dostojewskiego.
Był pięciokrotnie nominowany do Nagrody Literackiej „Nike” (w tym trzykrotny finalista). Od 1988 należał do Polskiego PEN Clubu.
Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Komunalnym Północnym (kwatera S-XI-4-10-1).
Wybrane publikacje Dostojewski i „przeklęte problemy” (1964, 2010, Wdzięczny gość Boga. Esej o poezji Osipa Mandelsztama (Libela, Paris 1980) Podróż Juliusza Słowackiego na Wschód (1982, ) Klasycyzm, czyli Prawdziwy koniec Królestwa Polskiego (1983, ) Pustelnicy i demony (1994, ) Cień jaskółki: esej o myślach Chopina (1995, ) Sprawa Stawrogina (1996, wspólnie z Marią Janion, ) Romantyzm (1997, wspólnie z Aliną Witkowską, ) Baśń zimowa: esej o starości (wyd. I 1998, wyd. II 2008 ) – finał Nagrody Literackiej Nike 1999 Rozhukany koń. Esej o myśleniu Juliusza Słowackiego (1999, ) – finał Nagrody Literackiej Nike 2000 Mityczna przestrzeń naszych uczuć (2002, ) Krzemieniec: opowieść o rozsądku zwyciężonych (2003, ) – finał Nagrody Literackiej Nike 2004 Ogrom zła i odrobina dobra: cztery lektury biblijne (2006, ) – nominacja do Nagrody Literackiej Nike 2007 Homilie na Ewangelię dzieciństwa (2007, Uśmiech Demokryta. Un presque rien Sic! 2009 – nominacja do Nagrody Literackiej Nike 2010 Odwieczna Rosja. Mandelsztam w roku 1917 (2012,
Nagrody i odznaczenia
Nagroda Fundacji im. Kościelskich w Genewie za całokształt twórczości (1968) Nagroda Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki (1972) Nagroda Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie (1980) Nagroda „Odry” za twórczość eseistyczną (1984) Nagroda im. Stanisława Vincenza (1985) Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku w dziedzinie historii literatury (1991) Nagroda Wielka Fundacji Kultury za eseje Pustelnicy i demony (1994) Nagroda PEN Clubu za twórczość eseistyczną (1994) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2007) Nagroda Literacka im. Władysława Reymonta za twórczość całego życia (2007) Nagroda Literacka m.st. Warszawy w kategorii „Literatura piękna” za Cień jaskółki. Esej o myślach Chopina (Wydawnictwo Znak) (2010)
Źródło:.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji im. Kościelskich Kategoria:Laureaci Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta Kategoria:Laureaci Nagrody Literackiej m.st. Warszawy Kategoria:Ludzie urodzeni w Równem Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Pochowani na cmentarzu komunalnym Północnym w Warszawie Kategoria:Polscy eseiści Kategoria:Polscy historycy literatury Kategoria:Polscy tłumacze literatury rosyjskojęzycznej Kategoria:Pracownicy instytutów naukowych PAN Kategoria:Urodzeni w 1928 Kategoria:Zmarli w 2016