Apolonia Michalska, z domu Koziarska (ur. 2 listopada 1894 w Sierzchowach koło Rawy Mazowieckiej, zm. 27 lutego 1981 w Łodzi), zasłużona bibliotekarka polska, wieloletni pracownik bibliotek łódzkich.
Życiorys
W 1914 ukończyła w Łodzi szkołę średnią (pensję Zofii Pętkowskiej), po czym uzupełniała wykształcenie na kursach handlowych J. Mantenbauma. 15 lipca 1916 podjęła pracę zawodową w wypożyczalni książek, działającej przy księgarni nakładowej pod firmą "Ludwik Fiszer"; księgarnię prowadziła w tym czasie wdowa po założyciela firmy Melania Fiszer, a od 1920 ich syn Kazimierz Fiszer. Już po pół roku pracy w 1917 Apolonia Koziarska została kierowniczką wypożyczalni i zarządzała księgozbiorem liczącym kilkadziesiąt tysięcy dzieł w kilku językach; w 1925 opracowała Katalog książek polskich wypożyczalni Ludwika Fiszera, stanowiący kontynuację analogicznych wydawnictw z lat wcześniejszych. Dobrze obeznana z literaturą współczesną, uczestniczyła w polityce wydawniczej firmy; darzący ją wielkim zaufaniem Kazimierz Fiszer konsultował z Koziarską (od 1923, po zawarciu małżeństwa – Michalską) przesyłane debiuty młodych pisarzy. Jedna z takich konsultacji, która okazała się zupełnie nietrafiona, przeszła do anegdoty: Michalska zdecydowanie skrytykowała zgłoszoną powieść, a odrzucona praca trafiła do innego wydawcy i niebawem stała się sukcesem wydawniczym; doczekała się nawet adaptacji filmowej. Była to Dzikuska Ireny Zarzyckiej.
Apolonia Michalska prowadziła wypożyczalnię przy księgarni Fiszera do 1932, kiedy wskutek kryzysu gospodarczego właściciel sprzedał przedsiębiorstwo i przeniósł się do Warszawy. Dotychczasowa kierowniczka wypożyczalni nie podjęła pracy u nowej właścicielki Szarlotty Seipelt; przeniosła się do znanej Łódzkiej Wypożyczalni Książek, prowadzonej przez siostry Felicję i Halinę Pieńkowskie. Kierowała tą wypożyczalnią, liczącą około 30 tysięcy tomów w pięciu językach i stanowiącą ważny element sieci bibliotek publicznych Łodzi, od 1 lutego 1932 do 1 października 1937.
Jesienią 1937 przeniosła się do Warszawy w celu ułatwienia nauki synowi i pasierbowi. Nabyła wypożyczalnię przy ulicy Marszałkowskiej 68, założoną i prowadzoną wcześniej przez Kaspra Wojnara, i prowadziła ją przez niemal siedem lat (do wybuchu powstania warszawskiego); większa część pracy Michalskiej w stolicy przypadła na lata okupacji niemieckiej, w czasie której bibliotekarka, poprzez dostarczanie zakazanych książek, brała udział w procesie tajnego nauczania (zarazem wypożyczalnię prowadziła jawnie, za zgodą władz okupacyjnych).
Zaraz po zakończeniu wojny na początku 1945 powróciła do Łodzi. Zatrudniona została (w charakterze młodszego asystenta, mimo braku studiów) w tworzonej Bibliotece Uniwersyteckiej w Łodzi, gdzie prowadziła początkowo kancelarię i administrację. Do jej zadań należały m.in. starania o materiały i sprzęt biblioteczny, ale także udział w gromadzeniu księgozbioru oraz katalogowaniu dubletów. W lutym 1952 przeszła oficjalnie do Oddziału Gromadzenia i Uzupełniania Zbiorów (na stanowisko konserwatora naukowo-technicznego), gdzie prowadziła referaty darów i dubletów; objęła ewidencją lub przygotowała do wymiany z innymi bibliotekami około 80 tysięcy wydawnictw. Była postrzegana jako "autentyczny strażnik coraz bogatszych i coraz liczniejszych zasobów rozwijającej się Biblioteki", jako "jedyna osoba spośród setek, które przewinęły się przez BUŁ, dla której nie istniało pojęcie zbędnej książki – makulatury" (Pani Apolonia, czyli całe życie...). W 1956 otrzymała stanowisko bibliotekarza, w 1963 – starszego bibliotekarza. Na emeryturę przeszła prawie dokładnie w pięćdziesięciolecie podjęcia pracy zawodowej, w lipcu 1966; niemal do końca życia kontynuowała jednak wcześniejsze zajęcia w Bibliotece Uniwersytetu, przez pewien czas jako tzw. prace zlecone, potem w charakterze wolontariuszki.
Dwukrotnie uczestniczyła w kursach dokształcających dla bibliotekarzy. U progu kariery zawodowej w 1919 była słuchaczką kursu zorganizowanego w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Łodzi przez Jana Augustyniaka. W 1948 uczestniczyła w Kursie Bibliotekarstwa Naukowego, prowadzonym przez Państwowy Instytut Książki. Jako doświadczony praktyk była współautorką artykułu W sprawie reformy wydawnictw naukowych ("Przegląd Biblioteczny", 1947, zeszyt 1/2, z Anielą Szwejcerową). Z Anielą i Aleksandrem Szwejcerami brała udział w zbieraniu materiałów do Spisu zagranicznych bibliologicznych czasopism i wydawnictw ciągłych znajdujących się w bibliotekach polskich (1951).
Apolonia Michalska znana była także z pasji społecznikowskiej. Należała do Związku Bibliotekarzy i Archiwistów Polskich (członek zarządu Oddziału Łódzkiego), następnie do Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich (Okręg Łódź-Miasto, była skarbnikiem koła w Bibliotece Uniwersytetu). Kierowała składnicą druków bibliotecznych przy zarządzie okręgu, rozprowadzając je wśród bibliotek Łodzi. Działała także w Kole Emerytów Uniwersytetu Łódzkiego. Propagowała książkę wśród niewidomych, przez wiele lat (od 1945) służąc jako lektorka w siedzibie Związku Niewidomych w Łodzi, gdzie czytała słuchaczom dzieła z literatury klasycznej, książki historyczne i biograficzne. Odznaczona została m.in. Medalem 10-lecia Polski Ludowej (1955), Złotym Krzyżem Zasługi (1959), odznaką "Zasłużonego Działacza Kultury" (1966). W 1980 łódzcy bibliofile i bibliotekarze uhonorowali ją druczkiem bibliofilskim Pani Apolonia, czyli całe życie wśród książek.
Od 1923 była żoną Stanisława Edmunda Michalskiego (zm. 1934); z małżeństwa tego urodził się syn Antoni Leszek (1924-1944), Apolonia Michalska zajmowała się także wychowaniem pasierba Jerzego (ur. 1918). Syn Antoni poległ w powstaniu warszawskim.
Bibliografia Hanna Tadeusiewicz, Apolonia Michalska, w: Słownik pracowników książki polskiej, Suplement II (pod redakcją Hanny Tadeusiewicz, z udziałem Bogumiła Karkowskiego), Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, Warszawa 2000, s. 108-109 Pani Apolonia, czyli całe życie wśród książek (opracowali Krystyna Pieńkowska, Michał Kuna), Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, Okręg Łódź, Łódzkie Towarzystwo Przyjaciół Książki, Łódź 1980 (z fotografią) Cecylia Dunin, Janusz Dunin, Ekslibrisy, książki, ludzie, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1974, s. 14
Michalska, Apolonia Michalska, Apolonia Michalska, Apolonia Michalska, Apolonia