Kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Bydgoszczy

thumb|240px|W panoramie nadwiślańskiej Kościół św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Bydgoszczy – kościół położony w Bydgoszczy, którego patronem jest św. Jan Apostoł i Ewangelista.

Położenie Kościół znajduje się przy ul. gen. W. Sikorskiego w Starym Fordonie we wschodniej części Bydgoszczy.

Historia Budowa kościoła odbyła się w kontekście rozwoju ewangelickiej architektury sakralnej w Bydgoszczy i na jej przedmieściach w XIX wieku.

Ewangelicy w Fordonie zjawili się po 1772 r. Byli to osadnicy niemieccy zachęceni polityką protekcyjną królów pruskichhttp://www.mikolaj-bydgoszcz.home.pl/historia_par/przed_rozb.htm dostęp 4-06-2009. Początkowo należeli oni do gminy w Bydgoszczy, utworzonej w 1773 r. Projekt powołania odrębnej gminy w Fordonie uzyskał poparcie samego króla Fryderyka Wilhelma III, ale jego realizacji przeszkodziły wydarzenia z 1806 r.klęska Prus w wojnie z Napoleonem i powołanie Księstwa Warszawskiego. Dopiero w 1822 r. doszło do utworzenia gminy ewangelicko-unijnej z siedzibą w Fordonie, do której zaliczonych zostało blisko 2 tys. ewangelików z 36 pobliskich miejscowościoraz 30 po prawej stronie Wisły, które w 1855 r. utworzyły własną gminę w Ostromecku (w samym 1822 r, gmina liczyła 1896 wiernych).Ks. Paweł Rybka, Kościół św. Jana w Fordonie, Bydgoszcz-Fordon 2020, ISBN 978-83-944045-2-9 (s. 27, 44, 46-47, 50-53, 65). Kościół miejscowy miał charakter unijny, nad którym nadzór sprawował Generalny Superintendent w Poznaniu.

Dzieje gminy ewangelickiej (1822–1945) W 1822 r. wybudowano niewielki budynek, pełniący funkcję domu modlitwy oraz szkoły (tzw. schulhaus). W budynku tym mieściła się główna sala modlitwy przed wybudowaniem murowanego kościoła. Zaś w związku z problemem gminy dotyczącym spłaty kredytu pod budowę kościoła, wspólnota ewangelicka w 1886 roku zdecydowała się zrzec prawa do budynków szkolnych, które po dziś dzień mieszczą się przy ulicy Wyzwolenia 4. Cmentarz ewangelicki w pobliżu dzisiejszej ul. Cechowej, przylegający do cmentarza katolickiego, oddano do pochówków już w pierwszym kwartale XIX wieku (uwzględniają go mapy z lat 1854-1855). Z kolei zachowaną do dziś nową pastorówkę wzniesiono obok kościoła w latach 1894-1895, po wyburzeniu starszego budynku.

Budowę kościoła rozpoczęto dnia 16 października 1878 roku, a nie jak podają starsze przewodniki turystyczne w 1877 roku. Budowę świątyni zakończono w 1879 roku. 27 listopada 1879 r. świątynia została uroczyście poświęcona przez Konsystorialnego Superintendenta Taube z Bromberga (Bydgoszczy) i otrzymała wezwanie św. Jana (Johannis). Jednakże wyposażanie i wykańczanie świątyni trwało jeszcze do 1892 roku. Architekturę kościoła utrzymano w stylu neogotyckim, z elewacją z czerwonej klinkierowej cegły. Wbrew powielanym w literaturze mitom, wieża oraz zakrystia nie zostały dobudowane w XX wieku, lecz wzniesiono je od razu, w tym samym czasie co główną bryłę świątyni (potwierdzają to pruskie dokumenty urzędowe). Prawdopodobnie na początku XX wieku dobudowano jedynie klatki schodowe od strony zachodniej. Kościół wyposażono w dwa dzwony z brązu (za 2,4 tys. marek) oraz organy Wilhelma Sauera z Frankfurtu pozyskane za cenę 4 tys. marek. Na budowę kościoła gmina fordońska uzyskała pożyczkę 21 tys. marek, która później została częściowo pokryta przez skarb państwa.

Rozkwit parafii ewangelickiej w Fordonie przypadł na lata 1850–1914. Niemcy wyznania ewangelickiego stanowili wówczas większość społeczeństwa Fordonu i okolicich liczba sięgnęła ok. 3 tys. osób przed wybuchem I wojny światowej. Po I wojnie światowej gmina skurczyła się do 900 osób, a przed samą II wojną światową do zaledwie ok. 300w tym 11 Polaków, na terenie miasta Fordonu w latach 1927-1939 mieszkało około 60 osób wyznania ewangelickiego.

W latach międzywojennych parafia ewangelicka obejmowała miejscowości: Strzelce Dolne, Strzelce Górne, Jarużyn, Miedzyń, Mariampol, Zofin, Łoskoń, Pałcz, Czarnówko, Siernieczek i Brdyujście. W 1929 r. w 50-lecie kościoła świątynię wyremontowano dzięki pomocy Gustav Adolf Verein we Wrocławiu. Wykonano m.in. wielki dywan ołtarzowy z czystej wełny oraz pomalowano prezbiterium farbą w kolorze błękitu. Sprowadzono również dwa dzwony stalowe z giserni Schellinga w Apolda (Niemcy)w zamian za dzwon odstawiony w czasie I wojny światowej. W 1933 r. kościołowi ewangelickiemu w Fordonie przyznano te same przywileje i prawa jakie miał kościół katolicki.

Losy powojenne i parafia rzymskokatolicka (od 1945) Celom sakralnym obiekt służył do 1945 r., do czasu gdy członkowie niemieckiej parafii ewangelickiej opuścili Polskę. Świątynia została przejęta przez starostwo Bydgoszczy i oddana katolikom podobnie jak 16 innych kościołów ewangelickich w Bydgoszczy i powiecie. Niestety, kilkuletnia zwłoka ze strony władzy duchownej w wyegzekwowaniu tego postanowienia doprowadziła do przeszło trzydziestoletniej zwłoki w przejęciu kościoła. Władze pod koniec lat 40. nie były już skłonne oddać obiektu i urządziły w nim magazyn zboża, a w latach 50. magazyn odzieży ochronnej.

W latach 70. XX w. zdewastowany budynek został przeznaczony przez władze do rozbiórki. Miał on zniszczony dach, pęknięcia ścian, zniszczony filar wieży, ubytki w fundamentach i ścianach, brak drzwi oraz jakichkolwiek ruchomości wewnątrz, braki w balustradach na balkonach, zdewastowaną stolarkę okienną.

W tym samym czasie starania o odzyskanie budynku dla celów kultu religijnego podejmował proboszcz parafii św. Mikołaja, ks. Stanisław Grunt. Starania te przyniosły skutek dopiero w 1983 r., kiedy oficjalnie świątynię przekazano parafii św. Mikołaja. W latach 1983–1985 przeprowadzono kapitalny remont. 1 listopada 1985 r. ks. bp Marian Przykucki dokonał ponownego poświęcenia świątyni, przeznaczając ją dla ośrodka Duszpasterstwa Akademickiego “Emaus”. W tym czasie w pastorówce urządzono żłobek.

W 1990 r. została erygowana parafia pw. św. Jana Apostoła i Ewangelisty. Wezwanie kościoła dało początek pomysłowi, aby nowo budowane świątynie Fordonu otrzymały wezwania pozostałych ewangelistów, co też się stało.

W latach 90. XX w. świątynię wyposażono w sprzęt sakralny (ławki, konfesjonały, tabernakulum, kielichy, puszki, bieliznę kościelną) i przystosowano ostatecznie do sprawowania liturgii katolickiej. W 2001 r. kościół uzyskał zewnętrzną iluminację świetlnąRemonty w czterech kościołach. W latach 2012-2014 przeprowadzono gruntowne prace konserwatorskie wnętrza przywracające historyczną kompozycję kolorystyczną, a w latach 2014-2018 oczyszczono ceglaną elewację głównej bryły kościoła i wieży.

Duszpasterze

Pastorzy ewangeliccy Zgodnie ze źródłami historycznymi pieczę nad gminą ewangelicką sprawowali kolejno:  

Friedrich Ewald (1822-1848)   Stephan Samuel Benno Bötticher (1848-1869) Bruno Erich Rudolf Stahr (1869-1882) Georg Fuss (1883-1914) Philippus Fuss-Hippel (1914-1915)   Johann Diestelkamp (1915-1920)   Otto Rutzen (1920-1945)  

Proboszczowie katoliccy   Od momentu erygowania parafii rzymskokatolickiej obowiązki proboszcza pełnili:

ks. Stanisław Pozorski (1990-1992)   ks. Przemysław Książek (1992-2003)   ks. Andrzej Jasiński (2003-2010)   ks. Janusz Tomczak (od 2010)

Grupy parafialne i duszpasterstwa   Przy parafii rzymskokatolickiej funkcjonuje zróżnicowane duszpasterstwo, obejmujące liczne wspólnoty i grupy modlitewne:

Ruch Światło-Życie (Oaza Dzieci Bożych, Oaza Młodzieżowa, Domowy Kościół) Liturgiczna Służba Ołtarza (ministranci, lektorzy, nadzwyczajni szafarze Komunii Świętej), Zespoły muzyczne (schola dziecięca „Czas Jezusa”, zespoły młodzieżowe „Przymierze” i „Paradiso”), Odnowa w Duchu Świętym („Emmanuel”), Stowarzyszenie Wspierania Powołań (koło parafialne), Apostolstwo Dobrej Śmierci (Stowarzyszenie Matki Bożej Patronki Dobrej Śmierci), Żywy Różaniec, Duszpasterstwo wdów i wdowców, Towarzystwo św. Wojciecha, Towarzystwo Dobroczynności, Szkoła Nowej Ewangelizacji (wraz ze wspólnotą „Źródło Życia”), Wspólnota „Wiara i Światło” (wsparcie dla osób z niepełnosprawnością intelektualną), Punkt konsultacyjny (bezpłatne porady prawnicze, psychologiczne i pedagogiczne), Sejmik Parafialny (organ doradczy proboszcza)

Architektura Kościół zbudowany został w stylu neogotyku, popularnie stosowanym w Bydgoszczy w architekturze sakralnej w II połowie XIX wiekuParucka Krystyna. Zabytki Bydgoszczy – minikatalog. „Tifen” Krystyna Parucka. Bydgoszcz 2008.

Świątynia jest trójnawowa, o układzie bazylikowym (nawa główna jest wyższa od naw bocznych), z prezbiterium skierowanym na wschód. Jest ono zamknięte trójboczną apsydą oraz zakrystią. Nawa główna ma wysokość 11,2 m, a nawy boczne i absyda 8,6 m. Na osi elewacji południowej znajduje się wysoka wieża o łącznej wysokości 31 metrów (19,2 m wieży i 11,8 m iglicy).Na osi elewacji południowej znajduje się wysoka wieża z iglicą. W przyziemiu znajduje się kruchta, która pierwotnie stanowiła wejście główne. Kościół na zewnątrz jest oszkarpowany. Część otworów okiennych wykonano w formie rozet, inne zamknięto łukiem ostrym.

Wnętrze Wnętrze kościoła jest bardzo surowe, z zachowaniem stylu neogotyckiego. Tradycyjny wystrój wyróżnia się potężnymi emporami, charakterystycznymi dla kościołów ewangelickich. Nawy boczne pokryte są stropami płaskimi, a nawa główna stropem załamanym pośrodku.

Dzięki przeprowadzonym w latach 2012-2014 pracom konserwatorskim odtworzono historyczną polichromię, wzbogacając ściany o ozdobne ornamenty ze złoceniami (m.in. motyw winorośli wokół krzyża i w nawie głównej). W oknach znajdują się witraże (zamontowane w 1985 r.) przedstawiające m.in. Jezusa Chrystusa, Matkę Bożą, św. Jana Apostoła, św. Maksymiliana Kolbego, św. Jana Pawła II oraz - umieszczony w wieży - witraż z motywem Księgi Apokalipsy.

Współczesne umeblowanie oraz wystrój kościoła (w tym posoborowy, marmurowo-granitowy ołtarz z monogramem „XP”) zaprojektowali w latach 90. XX wieku artyści plastycy: Halina i Włodzimierz Krzemkowscy z Bydgoszczy. Świątynię zdobi szereg obrazów. Autorem obrazu: Matki Bożej Nieustającej Pomocy i św. Jana, patrona kościoła, spoczywającego na piersiach Pana Jezusa podczas Ostatniej Wieczerzyoraz obrazów stacji Drogi Krzyżowej jest artysta plastyk Władysław Burchardt. Z kolei Aneta Marczuk jest autorką obrazów nawiązujących do dzieł wielkich mistrzów: Wieczerza w Emaus, Święta Cecylia z Aniołem, Święty Tomasz oraz Święta Rodzina z Nazaretu. W kościele znajduje się również kopia obrazu Jezusa Miłosiernego.

Od 1995 roku na wieży kościoła zawieszone są trzy dzwony o wadze 450, 250 i 170 kg i imionach: Maryja, Jan Apostoł i Tomasz Apostołwykonane w ludwisarni braci Kruszyńskich z Węgrowa odlane w ludwisarni braci Kruszyńskich w Węgrowie. W 1996 roku parafia otrzymała w darze 36-głosowe elektroniczne organy włoskiej firmy Viscount.

Galeria

Zobacz też Parafia św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Bydgoszczy Cmentarz katolicki św. Jana w Bydgoszczy Obiekty sakralne w Bydgoszczy Struktury wyznaniowe w Bydgoszczy Historia Bydgoszczy

Przypisy

Bibliografia Biegański Zdzisław red: Dzieje Fordonu i okolic: Bydgoszcz: Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne, 1997 Biskup Marian red.: Historia Bydgoszczy. Tom I do roku 1920. Warszawa-Poznań: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, 1991 Derenda Jerzy. Piękna stara Bydgoszcz – tom I z serii Bydgoszcz miasto na Kujawach. Praca zbiorowa. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006 Książek Przemysław. Historia kościoła pw. św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Fordonie. In. Kalendarz Bydgoski 1998 Parucka Krystyna. Zabytki Bydgoszczy – minikatalog. „Tifen” Krystyna Parucka. Bydgoszcz 2008 Rybka Paweł. Kościół św. Jana w Fordonie. Bydgoszcz-Fordon 2020 Historia na stronie parafii św. Jana Apostoła i Ewangelisty https://web.archive.org/web/20080919085424/http://www.mikolaj-bydgoszcz.home.pl/historia/hist10.htm dostęp 9-06-2009

Linki zewnętrzne Strona internetowa kościoła i parafii