thumb|Mer siarczan chondroityny

Siarczan chondroityny (ang. chondroitin sulfate) – siarczanowany glikozaminoglikan, czyli ujemnie naładowany polisacharyd zbudowany z powtarzających się jednostek dwucukrowych. W organizmach kręgowców występuje głównie jako część proteoglikanów macierzy zewnątrzkomórkowej, zwłaszcza w tkance chrzęstnej. W lecznictwie sól sodowa siarczanu chondroityny jest stosowana jako składnik niektórych produktów leczniczych z grupy wolno działających leków objawowych w chorobie zwyrodnieniowej stawów.

Budowa chemiczna Siarczan chondroityny nie jest pojedynczą cząsteczką o stałej długości, lecz rodziną pokrewnych łańcuchów polisacharydowych. Jego disacharydowe mery składają się z reszt kwasu glukuronowego i N-acetylogalaktozoaminy, połączonych naprzemiennie wiązaniami glikozydowymi β-1,3 i β-1,4. Grupa siarczanowa znajduje się najczęściej w pozycji 4-O albo 6-O reszty N-acetylogalaktozaminy. Położenie i liczba grup siarczanowych w łańcuchu, długość łańcucha oraz inne modyfikacje chemiczne wpływają na właściwości biologiczne siarczanu chondroityny.

Rola biologiczna Glikozaminoglikany, w tym siarczan chondroityny, mają duży ujemny ładunek, co sprzyja wiązaniu wody i jonów oraz wpływa na właściwości mechaniczne macierzy zewnątrzkomórkowej. W chrząstce stawowej siarczan chondroityny występuje głównie jako składnik proteoglikanów, zwłaszcza , i współtworzy uwodnioną strukturę nadającą chrząstce sprężystość oraz odporność na ściskanie. Zmiany ilościowe i jakościowe proteoglikanów macierzy chrzęstnej są jednym z elementów procesów zachodzących w chorobie zwyrodnieniowej stawów.

Zastosowanie medyczne

Doustny siarczan chondroityny był badany przede wszystkim w leczeniu objawów choroby zwyrodnieniowej stawów. W charakterystyce produktu leczniczego Cartexan wskazaniem do stosowania jest objawowe leczenie choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego i biodrowego. Przykładowa charakterystyka produktu leczniczego podaje zwykle 800 mg siarczanu chondroityny sodu na dobę przez co najmniej trzy miesiące, a u części chorych z nasilonymi objawami dopuszcza początkowo większą dawkę; dawkowanie i czas stosowania zależą jednak od konkretnego produktu leczniczego i jego dokumentacji rejestracyjnej.

Siarczan chondroityny nie jest lekiem przeznaczonym do doraźnego znoszenia ostrego bólu. Według charakterystyki jednego z produktów leczniczych początek działania występuje z opóźnieniem, zwykle po 6–8 tygodniach leczenia, a efekt może utrzymywać się przez 2–3 miesiące po zakończeniu terapii.

Preparaty zawierające chondroitynę różnią się statusem prawnym i jakością farmaceutyczną. Wyników uzyskanych dla określonych preparatów farmaceutycznych nie należy automatycznie przenosić na wszystkie produkty zawierające chondroitynę, w tym preparaty sprzedawane jako suplementy diety. mały|Lek z siarczanem chondroityny

Skuteczność kliniczna W przeglądzie Cochrane z 2015 roku oceniono 43 badania randomizowane z udziałem 9110 osób, głównie z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego. Autorzy stwierdzili, że chondroityna może nieznacznie zmniejszać ból w krótkim okresie, nieznacznie poprawiać wynik oraz spowalniać zwężanie szpary stawowej, ale jakość części badań była ograniczona, a niektóre badania wyższej jakości nie potwierdzały istotnej poprawy objawów. W tym samym przeglądzie nie wykazano wyraźnego zwiększenia częstości działań niepożądanych w porównaniu z placebo.

Metaanaliza z 2019 roku dotycząca choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego wskazała na korzystny wpływ siarczanu chondroityny na ból i sprawność, ale jednocześnie podkreśliła dużą niespójność wyników badań, związaną między innymi z ryzykiem błędu systematycznego, wielkością badań oraz rodzajem stosowanego preparatu. Podsumowanie również wskazuje, że wyniki badań nad chondroityną w chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego są niespójne, a różnice między preparatami mogą mieć znaczenie dla interpretacji wyników.

Wpływ chondroityny na strukturę stawu, oceniany między innymi przez zmiany szerokości szpary stawowej, pozostaje niepewny. Badania długoterminowe dawały sprzeczne wyniki: część z nich wskazywała na mniejsze zwężanie szpary stawowej, natomiast inne nie potwierdzały takiego efektu.

Zalecenia kliniczne Zalecenia kliniczne dotyczące siarczanu chondroityny są rozbieżne. Wytyczne American College of Rheumatology i z 2019 roku silnie odradzają stosowanie siarczanu chondroityny w chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego i biodrowego, natomiast warunkowo dopuszczają jego stosowanie w chorobie zwyrodnieniowej stawów rąk. W porównaniu wytycznych i z 2019 roku wskazano, że ESCEO zaleca farmaceutycznej jakości siarczan chondroityny jako leczenie podstawowe u części chorych z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego, podczas gdy OARSI odradza stosowanie preparatów z glukozaminą i chondroityną.

Podsumowanie NCCIH wskazuje także na odmienną ocenę w wytycznych AAOS z 2021 roku, które umieszczają chondroitynę wśród suplementów mogących pomagać w zmniejszaniu bólu i poprawie funkcji u pacjentów z łagodną do umiarkowanej chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego, z zastrzeżeniem niespójności dowodów. Rozbieżności między zaleceniami wynikają między innymi z różnej oceny jakości badań, różnic między preparatami oraz odmiennego ważenia potencjalnych korzyści i niepewności dowodów.

Bezpieczeństwo W przeglądzie Cochrane nie wykazano wyraźnego zwiększenia częstości działań niepożądanych u osób przyjmujących chondroitynę w porównaniu z placebo. Podsumowanie NCCIH stwierdza, że w dużych badaniach nad glukozaminą i chondroityną nie zidentyfikowano poważnych problemów bezpieczeństwa, ale wskazuje na możliwość zwiększonego ryzyka krwawienia u osób leczonych warfaryną oraz niewystarczającą ilość danych dotyczących stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią.

W charakterystyce produktu leczniczego zawierającego siarczan chondroityny jako przeciwwskazanie wymieniono nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze. Ostrożność zaleca się u osób z niewydolnością serca albo niewydolnością nerek, ponieważ bardzo rzadko opisywano obrzęki lub zatrzymanie wody w organizmie. Ze względu na brak doświadczenia klinicznego nie zaleca się stosowania u dzieci, a u osób z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby zalecana jest ostrożność.

Siarczan chondroityny może nasilać działanie leków przeciwpłytkowych i przeciwzakrzepowych. W charakterystyce produktu leczniczego wymieniono konieczność ostrożności między innymi przy jednoczesnym stosowaniu kwasu acetylosalicylowego, dipirydamolu, klopidogrelu, oraz warfaryny; w przypadku leczenia warfaryną zaleca się kontrolę INR. Z powodu braku danych nie zaleca się stosowania produktu w okresie ciąży i karmienia piersią.

Do działań niepożądanych opisywanych w charakterystyce produktu leczniczego należą między innymi zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, biegunka, niestrawność, zaparcie, ból brzucha i wzdęcia, a także reakcje skórne, obrzęki i zawroty głowy.

Farmakokinetyka Dane farmakokinetyczne zależą od badanego preparatu, jego jakości farmaceutycznej i zastosowanej metody analitycznej. Według charakterystyki jednego z doustnych produktów leczniczych zawierających sól sodową siarczanu chondroityny biodostępność siarczanu chondroityny i jego pochodnych wynosi około 15–24%. Maksymalne stężenie w osoczu występuje po około 4 godzinach, a w mazi stawowej po około 5 godzinach. Około 85% siarczanu chondroityny i jego zdepolimeryzowanych pochodnych wiąże się z białkami osocza.

W tej samej charakterystyce produktu leczniczego podano, że metabolizm zachodzi głównie z udziałem sulfataz lizosomalnych i depolimeryzacji, bez istotnego udziału układu cytochromu P450, a wydalanie odbywa się przede wszystkim przez nerki. Okres półtrwania mieści się w zakresie około 5–15 godzin.

Klasyfikacja W klasyfikacji ATC siarczan chondroityny posiada kod M01AX25, w grupie innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych i przeciwreumatycznych.

Przypisy

Kategoria:Glikozoaminoglikany