W mechanice ośrodków ciągłych podstawowe równania ruchu wynikają z trzech globalnych zasad: zachowania masy, zachowania pędu, zachowania momentu pędu.
W tej sekcji wyprowadzimy ich lokalne postacie, które są równaniami różniczkowymi obowiązującymi w każdym punkcie ośrodka.
Lokalna zasada zachowania masy Będziemy liczyli ilość wypływającej masy w jednostce czasu. Ilość masy opuszczającej daną objętość przedstawiamy przy pomocy infinitezymalnego wektora powierzchni oraz wektora prędkości , które określają strumień masy przez powierzchnię zamkniętą:
Znak minus oznacza, że masa ubywa z objętości ograniczonej powierzchnią zamkniętą.
Całkowita masa znajdująca się w objętości :
Podstawiamy do i korzystamy z twierdzenia Ostrogradskiego–Gaussa:
Ponieważ całkowanie odbywa się po dowolnej objętości , jedyną możliwością jest, że funkcja podcałkowa musi być równa zero:
Równość nazywamy lokalną zasadą zachowania masy lub równaniem ciągłości.
Tensor naprężeń a druga zasada dynamiki w dynamice materiałów Wprowadzimy wektor naprężeń, który pojawia się w drugiej zasadzie dynamiki Newtona jako siła powierzchniowa działająca na element materiału:
gdzie: — tensor naprężeń Cauchy’ego, — składowe wersora normalnego do powierzchni.
Całkowita siła powierzchniowa
Całkowita siła działająca na ciało w objętości wynika z całkowania naprężeń po powierzchni. Wektor siły powierzchniowej jest zdefiniowany jako rzut tensora naprężeń na kierunek normalny do powierzchni. Wykorzystujemy infinitezymalny wektor powierzchni :
W ostatnim przejściu zastosowaliśmy twierdzenie Ostrogradskiego–Gaussa, które pozwala zamienić całkę powierzchniową na objętościową. Równość jest kluczowa w wyprowadzeniu lokalnej postaci, ponieważ pokazuje, że całkowita siła powierzchniowa działająca na objętość może być wyrażona przez dywergencję tensora naprężeń w każdym punkcie ośrodka.
Siły masowe
Siły działające na całą objętość opisujemy przez wektor sił masowych . Wektor ten określa siłę przypadającą na jednostkę masy, dlatego całkowitą siłę działającą na element objętościowy wyrażamy jako:
W polu grawitacyjnym wektor sił masowych jest po prostu przyspieszeniem ziemskim, czyli . Wynik jest kluczowy przy formułowaniu, ponieważ pokazuje, że siły masowe działają na każdy punkt ośrodka proporcjonalnie do jego gęstości.
Druga zasada dynamiki dla elementu materiału
Masa infinitezymalnego elementu materiału wynosi: .
Druga zasada dynamiki Newtona dla tego elementu przyjmuje postać:
Siła całkowita działająca na objętość składa się z sił masowych oraz sił powierzchniowych, które wcześniej zapisaliśmy jako dywergencję tensora naprężeń:
Podstawiamy to do równania :
Ponieważ całka jest po dowolnej objętości, funkcja podcałkowa musi być równa zero:
Równość jest lokalną postacią drugiej zasady dynamiki Newtona dla ośrodków ciągłych i stanowi podstawę lokalnej zasady zachowania pędu.
Przekształcenie pochodnej substancjalnej
Pochodną substancjalną rozwijamy według definicji pochodnej zupełnej wzdłuż trajektorii cząstki płynu:
Po przekształceniach, wykorzystując równanie ciągłości oraz własności operatora dywergencji, otrzymujemy:
Podstawiamy to do równania :
Równość jest lokalną postacią i stanowi fundament hydrodynamiki oraz mechaniki ośrodków ciągłych.
Rozkład tensora naprężeń
Tensor naprężeń rozkładamy na część izotropową (ciśnienie) oraz część deviatorową (odpowiedzialną za tarcie wewnętrzne). Część izotropowa jest proporcjonalna do delty Kroneckera, natomiast część deviatorowa opisuje odkształcenia postaciowe:
Jeśli nie ma tarcia wewnętrznego, czyli , tensor naprężeń jest czysto izotropowy i sprowadza się do ciśnienia. W takim przypadku równanie ruchu przyjmuje postać równania Eulera dla płynu idealnego:
Równość jest lokalną postacią drugiej zasady dynamiki Newtona dla płynu idealnego i stanowi podstawę równania Eulera.
Moment sił w dynamice materiałów
Wzór , zapisany dla współrzędnej , charakteryzuje pewien wektor o trzech składowych. Mnożymy ten wektor lewostronnie przez wektor wodzący danego punktu w przestrzeni, z użyciem symbolu Leviego–Civity:
Korzystając z definicji momentu sił oraz prawa o pochodnej iloczynu, przekształcamy :
Rozważmy teraz trzeci wyraz, korzystając z własności symbolu Leviego–Civity i symetrii tensora naprężeń :
Wyrażenie jest tożsamościowo równe zero, ponieważ tensor jest symetryczny. Wobec tego równanie upraszcza się do:
Równość jest lokalną postacią zasady zachowania momentu pędu w mechanice ośrodków ciągłych zasada zachowania momentu pędu.
Całkowita energia mechaniczna w dynamice materiałów
W dynamice ośrodków ciągłych jednym z najważniejszych zagadnień jest bilans energii mechanicznej. Pozwala on zrozumieć, jak energia kinetyczna, potencjalna oraz energia sprężysta zmieniają się w czasie w wyniku działania sił masowych, naprężeń oraz deformacji. Punktem wyjścia jest równanie ruchu , które mnożymy przez współrzędną prędkości . Otrzymujemy równanie wejściowe:
Równanie to jest podstawą do wyprowadzenia pełnego bilansu energii mechanicznej.
Przekształcenie członu kinetycznego
Korzystamy z równania ciągłości oraz twierdzenia o pochodnej iloczynu. Po podstawieniu definicji pochodnej całkowitej otrzymujemy:
Z twierdzenia o pochodnej iloczynu oraz równania ciągłości otrzymujemy:
co oznacza, że człon kinetyczny można zapisać jako sumę zmiany energii kinetycznej oraz jej strumienia. Równość jest kluczowa przy wyprowadzaniu bilansu energii mechanicznej.
Przekształcenie członu naprężeniowego
Z twierdzenia o pochodnej iloczynu otrzymujemy:
Pierwszy człon jest strumieniem pracy naprężeń, drugi — pracą wewnętrzną wykonywaną przez naprężenia. Równość jest kluczowa przy wyprowadzaniu bilansu energii mechanicznej, ponieważ oddziela część transportową energii od części odpowiedzialnej za jej konwersję na energię sprężystą lub cieplną.
Złożenie wyników
Podstawiamy i do :
Wektor pod znakiem dywergencji:
nazywamy wektorem Poyntinga, który opisuje strumień energii mechanicznej. Wynik jest kluczowym krokiem w wyprowadzaniu pełnego równania energii mechanicznej, ponieważ łączy część kinetyczną i naprężeniową w jedną spójną strukturę bilansową.
Siły potencjalne
Siłę masową zapisujemy przez potencjał objętościowy:
Wtedy:
Podstawiamy do i grupujemy wyrazy:
Równość jest kluczowym krokiem w budowie pełnego równania energii mechanicznej, ponieważ wprowadza energię potencjalną pola sił do bilansu energii ośrodka ciągłego.
Praca sił naprężeń
Przesunięcie:
Praca sił naprężeń:
Korzystając z symetrii tensora naprężeń i definicji tensora deformacji:
Praca:
Równość jest podstawą do wprowadzenia funkcji energii odkształcenia, która pozwala zapisać pracę naprężeń w postaci zmiany energii sprężystej ośrodka.
Funkcja energii odkształcenia Wprowadzamy funkcję :
Podstawiamy do równania energii:
Po uproszczeniach (małe deformacje):
Całkujemy po objętości:
Energia kinetyczna i potencjalna
Całkowita energia:
Funkcja ciśnienia
Wprowadzenie funkcji pozwala przepisać część ciśnieniową tensora naprężeń w formie zgodnej z równaniem ciągłości. Dzięki temu człon może zostać zastąpiony wyrażeniem bilansowym, zawierającym zarówno strumień energii, jak i jej lokalną zmianę. To przekształcenie jest niezbędne przy budowie ostatecznego równania energii mechanicznej.
Związek z równaniem ciągłości
Równości – pokazują, że część ciśnieniowa tensora naprężeń może zostać przepisana w formie zgodnej z równaniem ciągłości . Wprowadzenie funkcji ciśnienia pozwala na zamianę członu na wyrażenie, które ma strukturę bilansową — z członem strumieniowym oraz członem lokalnej zmiany energii. To przekształcenie jest niezbędne, aby otrzymać spójną postać ostatecznego równania energii mechanicznej.
Część ciśnieniowa tensora naprężeń
Równość przedstawia wkład izotropowej części tensora naprężeń — tej związanej z ciśnieniem — do bilansu energii mechanicznej. Wprowadzenie funkcji pozwala przepisać człon ciśnieniowy w formie zgodnej z równaniem ciągłości, co jest kluczowe przy budowie równania energii mechanicznej.
Ostateczne równanie energii mechanicznej
Lewa strona opisuje zmianę energii mechanicznej, prawa — dyssypację energii na ciepło. Równanie jest pełnym bilansem energii mechanicznej w mechanice ośrodków ciągłych i stanowi fundament równania Naviera–Stokesa.