Ustawa z 4 lutego 1921 roku o ustanowieniu orderu „Odrodzenia Polski” i wskrzeszeniu Orderu Orła Białego Wprowadzenie Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku Rzeczpospolita Polska stanęła przed koniecznością stworzenia własnego systemu odznaczeń państwowych, który legitymowałby suwerenność nowego państwa oraz nawiązywał do tradycji narodowych. Kluczowym krokiem w tym procesie było uchwalenie przez Sejm Ustawodawczy w dniu 4 lutego 1921 roku ustawy o ustanowieniu orderu „Odrodzenia Polski” i wskrzeszeniu Orderu Orła Białego. Akt ten miał wymiar symboliczny i prawny, kończąc okres zawłaszczenia polskich insygniów przez zaborców i przywracając je jako najwyższe honory republikańskiej Polski.

Podstawy prawne i restytucja Orderu Orła Białego Ustawa z 1921 roku oficjalnie przywróciła Order Orła Białego jako „najwyższą odznakę zasługi cywilnej i wojskowej”. Dokument ten precyzował, że order jest odznaczeniem jednoklasowym, co podtrzymywało jego elitarny charakter z czasów przedrozbiorowych.

Wielki Mistrz: Zgodnie z ustawą, Wielkim Mistrzem Orderu został każdorazowy Naczelnik Państwa (później Prezydent RP), który z urzędu stawał się Kawalerem Orderu Orła Białego. Kapituła: Powołano Kapitułę Orderu, składającą się z Wielkiego Mistrza i ośmiu członków, której zadaniem było strzeżenie honoru odznaczenia i opiniowanie wniosków o nadanie.

Zmiany w symbolice i insygniach Restytucja orderu w duchu republikańskim wymagała usunięcia z niego wszelkich elementów wprowadzonych przez rosyjskiego zaborcę po 1831 roku.

Krzyż: Przywrócono postać krzyża maltańskiego emaliowanego na czerwono, ze złotymi promieniami między ramionami. Z centrum krzyża usunięto czarnego dwugłowego orła rosyjskiego, przywracając wizerunek Orła Białego w koronie na awersie. Dewiza: Najistotniejszą zmianą ideową była modyfikacja hasła orderowego. Dotychczasową dewizę Pro Fide, Rege et Lege zastąpiono nowym, republikańskim mottem: „Za Ojczyznę i Naród”. Zmiana ta odzwierciedlała przejście od lojalności wobec monarchy do służby państwu i narodowi. Wstęga: Utrzymano tradycyjną błękitną wstęgę, noszoną przez lewe ramię do prawego boku.

Ustanowienie Orderu Odrodzenia Polski (Polonia Restituta) Równolegle z wskrzeszeniem Orła Białego, ustawa powołała do życia Order Odrodzenia Polski. Został on pomyślany jako odznaczenie wieloklasowe (pięciostopniowe), wzorowane na francuskiej Legii Honorowej.

Rola w systemie: Podczas gdy Order Orła Białego pozostawał wyróżnieniem o charakterze wyjątkowym i dyplomatycznym, Polonia Restituta stała się głównym instrumentem nagradzania zasług w służbie państwowej, dyplomacji, nauce, sztuce i gospodarce. Symbolika: Na odznaczeniu umieszczono łacińską nazwę Polonia Restituta oraz datę 1918 na rewersie, upamiętniającą rok odzyskania niepodległości.

Kryteria nadawania w II Rzeczypospolitej Order Orła Białego nadawano wyłącznie osobom, które „położyły wybitne zasługi około odzyskania lub utrwalenia niepodległości i zjednoczenia Polski, albo w innej dziedzinie przyczyniły się do świetności Rzeczypospolitej”. W praktyce otrzymywali go najwyżsi urzędnicy państwowi, zagraniczni monarchowie i głowy państw (np. Ferdynand I Rumuński, Król Albert I Belgijski). W gronie polskich kawalerów znaleźli się m.in. Józef Piłsudski, Ignacy Jan Paderewski oraz Roman Dmowski.