Армія Сярэдняй Літвы, Войска Цэнтральнай Літвы, пол. Wojsko Litwy Środkowej — узброеныя сілы дзяржавы, абвешчанай генералам Люцыянам Жалігоўскім 12 кастрычніка 1920 года. Набіралася з мясцовага насельніцтва каталіцкага і праваслаўнага веравызнання, польскай і беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці. Ад самага пачатку польска-савецкай вайны у складзе польскага войска фармаваліся вайсковыя часткі, куды набіраліся і дзе служылі беларусы і паланізаваная шляхта Беларусі і Літвы. Дзеля забеспячэння кантролю іх разбаўлялі этнічна польскімі афіцэрамі і навабранцамі з карэннапольскіх земляў. У кастрычніку 1919 года Літоўска-Беларуская дывізія была рэарганізаваная. У выніку былі сфарміраваны дзве пяхотныя дывізіі польскага войска, якія атрымалі назвы Першая і Другая Літоўска-Беларуская.
Атрымаўшы падтрымку ад ураджэнца Віленшчыны Ю. Пілсудскага, які задумаў стварыць федэрацыю з Заходняй (Ковенскай, Жамойцкай), Сярэдняй (Віленшчына) і Усходняй Літвы (Беларусь) і польскае забеспячэнне вырашылі «рэалізаваць права на самавызначэнне». Паколькі і адроджаная Польшча і Літва былі саюзнікамі Антанты, а паланізаваная шляхта і сяляне рэзка адмаўлялі прэтэнзіі літоўцаў на свае землі і не жадала вучыць літоўскай мовы, канфлікт дайшоў да фармавання войскаў, да якога далучаліся не толькі мясцовыя але і польскія дабраахвотнікі і афіцэры. пры актыўнай падтрымцы Ю. Пілскудскага адбыўся «бунт Жалігоўскага» і польска-літоўскай вайны восені 1620 г. у якой фармальна беларуска-польскія войскі хутка разбіла войскі Літоўскай Рэспублікі.
З абвяшчэннем генералам Люцыянам Жалігоўскім стварэння Сярэдняй Літвы армія, якой ён камандаваў і якая ўдзельнічала ў «паўстанні», аўтаматычна стала Арміяй Сярэдняй Літвы. Памеры таго як адбывалася палітычная інтэграцыя Сярэдняй Літвы ў склад Польшчы, войска канчаткова страціла аўтаномнасцть і ўключылася ў склад польскага войска.
Першапачатковы склад войскаў
1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія 1-я пяхотная брыгада Віленскі стралковы полк Мінскі стралковы полк 2-я пяхотная брыгада Навагрудскі стралковы полк Гродзенскі стралковы полк палявая артылерыя 1 Літоўска-Беларускага палка дывізіён конных стралкоў 1-я саперная рота Група маёра Касцялкоўскага, Беняконьская група батальён Крэсаў дывізіён 216 палка палявой артылерыі дывізія кавалерыі.
Ваенныя аперацыі Пасля заняцця Вільні Вярхоўны галоўнакамандуючы войскам Сярэдняй Літвы генерал С. Жалігоўскі загадаў войскам перайсці на лінію: Новыя Трокі — Краса — Рыконты і Бондары — Рэша (Авіжэне) — Чырвоны Двор .
Да 29 лістапада 1920 г., калі быў заключаны Ковенскі мірны дагавор, Цэнтральная Літва знаходзілася ў стане неабвешчанай вайны з Літоўскай Рэспублікай (Каўнаскай Літвой).
1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы Падчас баёў Сярэднелітоўская армія была рэарганізаваная. 16 кастрычніка 1920 года быў сфарміраваны 1-ы корпус войска Сярэдняй Літвы. Камандзірам корпуса стаў генерал Ян Рандкоўскі, які раней камандаваў 1-й Літоўска-Беларускай дывізіяй.
Камандаванне камандзір — генерал Ян Рандкоўскі Штаб Начальнік штаба — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы Уладзіслаў Павежа Інтэндант — выконваючы абавязкі маёра памежнай варты Уладзіслаў Павежа Начальнік IV аддзела — выконваючы абавязкі маёра памежнай аховы Уладзіслаў Павежа 1-я дывізія (Віленская пяхотная брыгада) Віленскі полк стральцоў Мінскі полк стралкоў 2-я дывізія (2-я Гродзенская пяхотная брыгада) Навагрудскі стралковы полк Гродзенскі стралковы полк 3-цяя дывізія Лідскі стралковы полк Ковенскі стралковы полк 3-я Нёманская пяхотная брыгада 5-ы добраахвотніцкі стралковы полк 6-ы разведвальны стралковы полк (пасля роспуску 3-й брыгады і 5-га добраахвотніцкага палка стаў самастойнай адзінкай) дзве роты 77-га пяхотнага палка 1-я артылерыйская брыгада 1-ы полк лёгкай артылерыі два дывізіёны 216-га лёгкага артылерыйскага палка кавалерыйская дывізія войска Сярэдняй Літвы Рэзервовая брыгада войска Сярэдняй Літвы сапёрны батальён узвод бронеаўтамабіляў службы і ўстановы
Камплектаванне кіруючых пасад у войску Сярэдняй Літвы
Сакавік 1921 г.
Галоўнакамандуючы — генерал-падпаручнік Люцыян Жэлігоўскі Афіцэр па парадку і сувязі з ГШ ВП — капітан Эдвард Перковіч Камандуючы Групай войскаў — генерал-падпаручнік Антоні Лангін Бараноўскі Начальнік штаба — падпалкоўнік Ежы Ферэк-Блешыньскі, пазней маёр Кардзіян Юзаф Заморскі начальнік I аддзела (арганізацыйнага) — маёр Зыгмунт Кучынскі Начальнік II аддзела (інфармацыя) — маёр Марыян Зындрам-Касцялкоўскі Начальнік III аддзела (аператыўнага) — капітан Уладзіслаў Гадомскі Выканаўца абавязкаў начальніка IV аддзела (матэрыяльнага забеспячэння) — капітан Ян Рымша Начальнік аддзела V (персанал) — лейтэнант Ян Лепкоўскі Інспектар артылерыі — генерал-лейтэнант Казімір Радзівіловіч Квартырмайстар групы — генерал-лейтэнант Аляксандр Антановіч інтэндант — палкоўнік Генрык Эўгеніюш Сацэвіч Начальнік медыцынскай службы — падпалкоўнік Віктар Малешэўскі начальнік ветэрынарнай медыцыны — маёр Станіслаў Бакун, вет. кіраўнік Вышэйшай кантрольнай палаты — палкоўнік Браніслаў Вендзягольскі Палявы біскуп Цэнтральна-Літоўскага войска — біскуп Уладзіслаў Бандурскі Камандзір 1-й ДЛБ — генерал-лейтэнант Уладзіслаў Бейнар Камандзір 2-й ДЛБ — 2-і генерал-лейтэнант Мікалай Асікоўскі
У красавіку 1921 года намеснікам генерала Жалігоўскага быў прызначаны генерал-лейтэнант Даніэль Канаржэўскі. 1 снежня 1921 года ён стаў галоўнакамандуючым войска Сярэдняй Літвы. Ён займаў гэтую пасаду да аб’яднання Цэнтральнай Літвы з Польшчай.
У апошні перыяд існавання Войска Сярэдняй Літвы фактычна была аўтаномнай часткай узброеных сіл Рэспублікі Польшча.
Ужо ў верасні 1921 года палкі Цэнтральна-Літоўскай арміі пачалі перайменоўвацца ў адпаведнасці з сістэмай нумарацыі, устаноўленай для ўсёй Польскай арміі. Мінскі стралковы полк быў перайменаваны ў 86-ы пяхотны полк, а 2-гі пяхотны полк — у 29-ы палявы артылерыйскі полк. Восенню 1921 года 1-я і 2-я Літоўска-Беларускія пяхотныя дывізіі былі перанумараваны ў 19-ю пяхотную дывізію і 29-ю пяхотную дывізію. Нягледзячы на тое, што войска Сярэдняй Літвы дзейнічала самастойна, яна ўваходзіла ў аператыўную структуру 2-й Польскай арміі, працягваючы функцыянаваць як Аператыўная група «Беняконі».
30 лістапада генерал Жалігоўскі распусціў Вярхоўнае камандаванне Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Камандаванне Сярэднелітоўскай арміі пад кіраўніцтвам генерала Канаржэўскага. Ён таксама распусціў канцылярыю генеральнага ад’ютанта Вярхоўнага камандуючага Сярэднелітоўскай арміі і стварыў Прадстаўніцтва Камандавання Сярэднелітоўскай арміі пры Часовай кіруючай камісіі для ўзгаднення інтарэсаў ваеннай і грамадзянскай адміністрацый. Калі Сярэднелітоўская армія аб’ядналася з Польшчай у красавіку 1922 года, прыкметы фармальнай асобнасці Сярэднелітоўскай арміі практычна зніклі.
Разгортванне падраздзяленняў аператыўнай групы «Беняконі» Па стане на 27 кастрычніка 1921 г.
Камандаванне 19-й пяхотнай дывізіі — Вільня Віленскі полк стральцоў — Вільня Мінскі полк стральцоў — Вільня Ковенскі полк стральцоў — Вільня 19-ы полк палявой артылерыі — Вільня 3-ці полк цяжкой артылерыі — Вільня
Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі — Вільня Гродзенскі полк стральцоў — Вільня Лідскі полк стральцоў — Беняконі 1-ы батальён стральцоў— Візгірды 2-і батальён стральцоў — Салечнікі 3-ці батальён стральцоў — Еразалімка Навагрудскі полк стральцоў — Вільня 29 полк палявой артылерыі — Вільня 29 дывізіён цяжкой артылерыі III/3 п.ц.а. — Вільня
Камандаванне 3-й кавалерыйскай брыгады — Вільня Камандаванне 10-га палка ўланаў — Ландварова 1 швадрон — Рудзішкі 2 швадрон— Ландварава 3 швадрон — Трокі 4 швадрон— Олькенікі кулямётны швадрон — Новыя Трокі тэхнічная швадрон — Свёнткі Камандаванне 13-га палка ўланаў — Вільня 1-ы і 3-і швадрон, кулямётны швадрон, тэхнічны швадрон— Вільня 2 швадрон — Падбжэзе 3 швадрон — Трокі 4 швадрон — Грыцюны Камандаванне 23-га палка ўланаў — Мейшагола 1-швадрон — Медушкі 2-швадрон— Кемеле 3 і 4-швадроны — Падбжэзе, 3-швадрон — Трокі кулямётны эскадрон — Леонішкі тэхнічная швадрон — Мейшагола
Гл. таксама
Паўстанне Жалігоўскага Польска-літоўскія адносіны Польска-літоўская вайна
Зноскі
Бібліяграфія
Wiesław B. Łach: «Bunt Żeligowskiego». Kulisy połączenia Wileńszczyzny do Polski 1920—1922. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2014. ISBN 978-83-11-13198-9.
Lech Wyszczelski., Wojsko Polskie w latach 1918—1921, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006, ISBN 83-89729-56-3, OCLC 830813322 . «Księga chwały piechoty»: komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937—1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992 «Księga jazdy polskiej»: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego-Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993 Катэгорыя:Сярэдняя Літва Катэгорыя:Заходняя Беларусь Катэгорыя:Польская рэспубліка 1918 -1939