A palabra relixión, ás veces empregada como sinónimo de fe ou sistema de crenzas, defínese comunmente como crenza concernente ao sobrenatural, sagrado, ou divino e aos códigos morais, prácticas, rituais, valores e institucións relacionadas coa devandita crenza. Nalgunhas ocasións, a palabra relixión úsase para designar o que debería ser chamado "relixión organizada" ou "organización relixiosa", ou sexa, organizacións que soportan o exercicio de certas relixións, frecuentemente baixo a forma de entidades legais.
Etimoloxía dereita|miniatura|130px|<center>Santo Agostiño de Hipona A palabra "relixión" provén do latín religio, que á súa vez se definiu como "reverencia por Deus ou os deuses, unha meditación coidadosa das cousas e da piedade".Lewis Charlton T.; Short, Charles. A Latin Dictionary The Perseus Dixital Library. [Data de consulta: 18 de decembro, 2009]
Historicamente foron propostas varias etimoloxías para a orixe do termo latino de religio. Cicerón, na súa obra De natura deorum (45 a.C.), afirma que o termo se refire a relegere, "reler", posto que era característico que as persoas relixiosas prestasen moita atención a todo o que se relacionaba cos deuses, relendo as escrituras.qui omnia, quae ad cultum deorum pertinerent, diligenter retractarent et tamquam relegerent, sunt dicti religiosi ex relegendo, ut elegantes ex elegendo, tamquam a diligendo diligentes, ex intellegendo intellegentes: his enim in verbis omnibus inest vis legendi eadem, quae in religioso, Cic. N. D. 2, 28, 72 Esta postura etimolóxica subliña o carácter repetitivo do fenómeno relixioso, sobre todo como aspecto intelectual. Posteriormente, Lactanci (século III dC) rexeita a interpretación de Cicerón e afirma que o termo provén de religare, "religar", argumentando que a relixión é un vencello de piedade que serve para religar os homes con Deus.
No seu libro A Cidade de Deus, Santo Agostiño (século IV), afirma que religio deriva de religere, "reelixir"; por medio da relixión, a humanidade reelixía outra vez a Deus, posto que se separou. Posteriormente, na súa obra A relixión verdadeira, Agostiño retoma a interpretación de Lactanci e o seu concepto de "religar". Finalmente, Macrobi (século IV) considera que "relixión" deriva de relinquere, algo que nos foi deixado polos devanceiros.
A palabra "relixión" foi empregada durante moitos séculos no contexto cultural de Europa, marcado pola presenza do cristianismo que se apropiou do termo latino de religio. Noutras culturas non existe ningunha palabra equivalente. O hinduísmo antigo facía uso da palabra rita que facía referencia a unha orde cósmica do mundo, dentro do cal todos os seres humanos tiñan que estar harmonizados e á correcta execución dos ritos dos brahmanas. Máis tarde, o termo foi substituído polo de dharma, que actualmente tamén é empregado polo budismo e que expresa a idea dunha lei divina e eterna.
Definición de "relixión" A relixión pode definirse de moitos xeitos: miniatura|240px|Igrexa de Betanzos Acto ou representación explícita pola cal o individuo cre demostrar o seu recoñecemento da existencia dun ou varios deuses que teñen poder sobre o seu destino, a quen obedece, serve e honra. O sentimento ou expresión da persoa de amor, medo ou pavor perante un poder sobrehumano e todopoderoso, xa sexa pola manifestación de crenza, pola realización de ritos e cerimonias, ou pola conduta da propia vida. Un sistema de fe e culto. Atendendo á súa etimoloxía dende 'religare', para algúns sería un intento dos seres humanos de ligar o mundo con eles mesmos, isto é, a explicación que un se dá do que o rodea a partir de deus (sexa cal for a imaxe que deste se teña). Para outros, o termo relixión explicaría a ligazón (re-ligar) que une á persoa relixiosa co seu deus.
O dicionario da Real Academia Galega define relixión coma "o conxunto de crenzas e prácticas que atinxe ás relacións coa divindade, propio dun grupo social". A maioría das relixións intentan responder a preguntas relacionadas coa creación do universo, o propósito da vida, a natureza humana, a diferenciación entre o ben e o mal, a moral, a existencia logo da morte (Ceo, nirvana, purgatorio, inferno, reencarnación) etc. As relixións difiren nas respostas que dan ás preguntas anteriores, o sistema de preceptos, as prácticas ou rituais, o número de deuses ou deidades e a estrutura organizativa.
Definición académica ou científica Os sociólogos e antropólogos ven a relixión como un conxunto abstracto de ideas, valores ou experiencias desenvolvidas a partir dunha matriz cultural. Por exemplo, na Natureza da Doutrina, de Lindbeck, a relixión non se refire á crenza en "Deus" ou nun Absoluto transcendental: Lindbeck defínea como "unha estrutura ou medio cultural e/ou lingüístico que estrutura completamente a vida e o pensamento e que, coma se fose un idioma, permite a descrición das realidades, a formulación das crenzas e a experimentación de sensacións e sentimentos íntimos."Lindbeck, George A. (1984). Nature of Doctrine Louisville, Estados Unidos: Westminster/John Knox Press. Segundo esta definición, a relixión é unha visión esencial que se ten do mundo que rexe os pensamentos e mailas accións persoais.
Outros estudosos propoñen unha definición que evita o reducionismo das diversas disciplinas sociolóxicas e psicolóxicas, que reducen a relixión aos seus factores integrantes. A relixión pode ser definida como a crenza naquilo que se recoñece como sacro ou santo. Por exemplo, no libro The Idea of the Holy ("A idea da Santidade") de Rudolf Otto, escrito en 1917, defínese a esencia da conciencia relixiosa como unha combinación específica entre medo e fascinación ante o divino. Friedrich Shleiermacher, no final do século XIX, definiu a relixión como un "sentimento de dependencia absoluta".
Do punto de vista científico, definir a relixión é aínda máis complicado, posto que os procesos psicolóxicos non sempre corresponden coa realidade observable; ou sexa, o científico ten que entender o comportamento relixioso non como mito máis ben ten que estudar por que os seres humanos fan e pensan dunha maneira determinada.Dow, James (2007). "A Scientific Definition of Religion ". E-Journal for the Study of Anthropology of Religion, ANPERE. ISSN 1653-6355 Dende o punto de vista económico, a relixión é un comportamento racional -malia relacionarse o home con actores e/ou procesos non observables- posto que se experimenta recompensas sociais e materiais na súa participación das actividades relixiosas.Start e Fink (2000) en Dow Jones (2007), "A Scientific Definition of Religion ". E-Journal for the Study of Anthropology of Religion, ANPERE. ISSN 1653-6355 Dende o punto de vista psicolóxico, a relixión explícase como unha maneira de resolver a necesidade de prover consolo, unha figura paternal e de explicar as cousas difíciles de entender, entre elas a morte.
Definición en clave antropolóxica Segundo Anthony F. C. Wallace e Olivier Herrenschmidt,BONTE, Pierre e IZARD, Michel, Diccionario AKAL de Etnología y Antropología, Akal, Madrid, 2008. a relixión é unha actividade social que pon en evidencia a existencia de crenzas en seres ou realidades sobrenaturais, esta actividade declárase mediante prácticas rituais que teñen como obxectivo establecer relacións entre os participantes e aquelas forzas sacras. As crenzas teñen como obxecto da súa fe potencias ou seres divinos e transcendentes, e as prácticas rituais que substantiven esta relación son radicalmente diferentes outros comportamentos sociais: son estritamente formais (estilizadas, repetitivas e estereotipadas), e a diferenza dunha representación, os participantes tómano coa plena seriedade de ter a crenza de estar a facer algo representativo.KOTTAK, Conrad Philippe, Antropoloxía Cultural, McGraw Hill, Madrid, 2006.
Bronislaw MalinowskiMALINOWSKI, Bronislaw, Maxia Ciencia e Relixión, Planeta Agostini, Barcelona, 1985. advirte que fai falla non confundir a relixión coa maxia. Dende a cultura do home primitivo, relixión e maxia xa tiñan funcións diferentes: a maxia é práctica, técnica, de crenza sinxela, primordial, medio por un fin, nas mans de especialistas con escuras iniciacións e con resultados inmediatos, mentres que a relixión non amosa unha utilidade directa nin se aprehende con esconxuros, o mundo sobrenatural a que fai referencia é complexo e integra a vida futura nunha cosmogonía teleolóxica, é un fin moral en si, é un asunto de todos e se concelebra en comunidade e a súa función última apunta a establecer, fixar e intensificar actitudes que unan a sociedade. Igualmente propoñen de fuxir de certas trampas que unha visión euro ou cristián-céntrica pode parar, rexeitando asignar á relixión ideas por exemplo: só os homes, e non os animais, teñen alma; existe unha separación absoluta entre aquilo profano e aquilo sacro; o monoteísmo é o modelo ou meta, sendo o politeísmo residual; e afastarse, finalmente, de certa fenomenoloxía da relixión, que pretende que as relixións non son senón o fenómeno dunha esencia incognoscible.
Dada a universalidade da súa expresión, non se pode falar de relixión, senón de relixións, cunha concreción histórica definida. Esta existencia historicamente definida permite falar de diferentes roles da relixión: dende aquel que permitiu ao home primitivo adaptarse á aterradora realidade reflexiva que o enfrontou coa súa propia morte até o de ser ferramenta de control social ou de creación de comunidade social, ou o de actuar como unha ferramenta de ecoloxía, despois de que adaptación cultural a un ambiente rudo ou cambiante, ou un instrumento de cambio social, tanto se for de progreso como se for de regresión.
Cada unha destas funcións vén enmarcada nun discurso relixioso; un discurso que establece unha relación entre o coñecemento incorporado ao discurso e o poder da súa posesión. Este discurso ten unha dependencia coa organización social onde se desenvolve, de tal maneira que determinados tipo de sociedade tenderán a xerar un tipo de relixión, o discurso da cal, no seu sentido axiolóxico e pedagóxico, quererá instaurar intencionadamente un determinado sentido da existencia e da realidade.
Finalmente tense que ter en conta a existencia de dúas formas de entender a relación relixiosa co obxecto de culto: a mediata e a inmediata. A relación inmediata, menos atractiva polo antropólogo, está baseada na unión mística do crente coa divindade. A relación mediata, que é a base da práctica colectiva e ordinaria, está baseada na existencia dun intermediario.
Definicións das relixións mesmas As definicións sobre relixión que proveñen das relixións mesmas tamén son variadas. O cristianismo, no Novo Testamento define a relixión como actividade: "ter cura dos orfos e das viúvas nas súas necesidades, e gardarse da contaminación mundana.""Carta de Jaume 1:27 ". Bible del 2000. Institución Bíblica Evangélica de Cataluña. Segundo o Corán, a relixión é o islam mesmo,Imram 3:29. Corán, en castelán ou sexa, a submisión do individuo a Deus (Alá).Imram 3:19. Corán, en castelán.
Clasificación Véxase tamén: Historia das relixións As relixións adóitanse clasificar nestes catro grupos principais,
Animismo Dualismo Monoteísmo Politeísmo