„Поученя на Єванґеліє“, знамі ги Няґувська постила (, , , ) за назвов майзнамого всокоченого списка (копії), тото реліґійный історичный документ, зберька повчань-гомілій на християнськоє Єванґеліє, датованый дас 16. сторочом, котрый ся держит за єдну из майстарых знамых письмовых памняток русинського языка. Ориґінал не дожыв до нашых днув; усокотили ся лиш дві копії: вчиненый у Няґові (уд 1946. року — Добрянськоє) список 18. стороча и найдена у 1930. році у Текові копія, котра ся указала май старов (датована кунцьом 17. стороча);Рукопис текувської копії безслідно щез у 1944. році; уд неї ся лишив лиш опублікованый Ґ. Ґеровськым лист. тай румынськоязычна редакція 1564. року авторства диякона Коресі пуд назвов „Cazania I“ („Перша проповідь“) авадь „Evanghelia cu învăţătură“ ( „Єванґеліє з обясненями“).
Автор ориґінала быв носительом лишацького діалекта из югозападного Марамороша, и годен быв быти выпускником калвініштського училища в Сіґеті.
Няґувська постила Єдна з двох уцілілых копій была перепечатана російськым істориком Алексійом Петровом у 1914. році, а пак и в септембрі 1921. року в Петроґраді (ныні Санкт-Петєрбурґ) „по розпоряджіню Російської Академії Наук“ пуд назывков „Повчаня на Єванґеліє по Няґувському списку 1758. року“ ().
В 2006. році на базі кафедры украйинської и русинської філолоґії Ніредьгазької высшої школы пуд редакційов Ондраша Золтана уйшло факсіміле з уданя А. Петрова из вступнов статьов Ласлова Дежива и передсловом О. Золтана. Ондраш Золтан у передслові удзначує, ож петроґрадськоє уданя было удносно раритетом позад воєн и револуцій того часу — а в 1985. році єдиный екземпларь петроґрадського уданя на Мадярах, котрый сперед тым держали у Державнуй бібліотеці имени Сечені, стратив ся бігом переміщеня єї фондув у другу будову, айбо закладатель и першый завідовач кафедры Іштван Удварій купив копію за гатаром, и з неї ся ипен и вчинило факсіміле. Уданя присятили першым роковинам його смерти, 9. новембра 2006.
Няґувська Постила обсягує 61 повчаня, котрі ся удкликувут на вшылиякі дарабы Єванґелія через референції на єванґельські зачала у наголовках, айбо тексты самых зачал ся не наводят — подля Л. Дежива тото не удповідат жаданям „учительного Єванґелія“, хоть автор и называт так свуй текст; ипен завто Дежив хоснує термін „постила“. Повчаня вшорені за традиційов православного літурґійного календаря из приуроченями д недільным зборам вірникув и Христовым празникам; єдно повчаня присяченоє Богородиці, єдно мученикам; повчань до днув сятых не є.
Няґувськый список представленый переплетом из двох деревляных дощок, обтягнутых барнастов кожов; 248 бокув грубого папіря у велику 8. долю листа, 16 ½ × 20 ½ цм. Межи 158. и 159. боками єден вырватый, коло корінця ся лишили його обрывкы. Быв переданый на зглядованя А. Петрову з манастыря сят. Миколая Чудотворця на Чернецькуй горі коло Мукачова Анатолійом Кралицькым.
Текувська постила Текувськый список быв найденый у 1930. році в Текові выкладачом мукачовської ґімназії К. И. Стрипськым. Вун обсяговав 398 бокув (подля нумерації К. И. Стрипського), 199 листув у велику 8. долю. Ни зачаток, ни конець ся не всокотив, и з 398 бокув 48. є чистый, а перші 40 были страчені щи сперед тым, як список трафив до рук Ґеорґія Ґеровського.
Cazania I Текст „Cazania I“ („Перша проповідь“) вадь „Evanghelia cu învăţătură“ ( „Єванґеліє з обясненями“), уданого в 1564. році в Брашові дияконом Коресі, є подля зглядованя філолоґа Паделе Олтяну ідентичный „Поученям на Єванґелія“. Книга Коресі обсягує 49 неділных проповідий и 8 проповідий на празникы у румынському языкови про просту челядь. У румынськый текст перейшли даже подакотрі діалектизмы ориґіналного автора. Як пише Олтяну, ни зглядовачі русинськоязычных спискув, ни зглядовачі румынськоязычного „Cazania I“ не догадовали ся за взайимозязок межи сими уданями.
Приклад текста +Дарабы текста з копій, учиненых из „Поучень на Єванґеліє“Нахыленый текст Панделе Олтяну.„Cazania I“ (~1564),бб. 357–358Текувська постила (конець 17. ст.)(єдиный доступный бук)Няґувська постила (~1757–1758),бб. 38b–39a, b…să domnească pre noi şi să biruiască lumea cu dreptate cu milă şi cu judecată dereaptă iară oamenilor de besearecă n-au lăsat domnia să domnească în chipul altor domni ce zice preuţilor: cine va vrea să fie mare întru voi să fie voa slugă şi cine va vrea să fie între voi întăi să fie voao rob. Că cine poate să slujascâ oamenilor mai mult au cu învaţătura au cu altă slujbâ acela va fi mai mare. Greşi tare papa de în Roma şi mă temĭ că fu el uîn Anticrist cum cunoaştem de în Scriptura sfîntă, unde se rădică prespre toată lumea şi calcă supt picioare pre toţi împăraţii şi craii şi domnii despre pămînt. Cautâ di el ce grăiaşte Pavel ku Soloneanom CO͠E. Daniil- şi unde zice papa că lui se cade să fie cap şi prespre totţi mai marei. Greşi şi Io Constantinopolitean, patriarh, sfădindu-se cu papa prentru domniia şi pre mai măriia……[Пано]вали над людьми и съ правдою изъ милостю изъ правомъ добрымъ али людюмъ церковнымъ нелишилъ панство щобы пановали оу кѣпѫ другихъ паноувъ, али мовит попоум. Кто хочетъ болшїи быти можи Вами, негай бѫдет вамъ слѫга, и кто хочетъ быти межи Вами пръвы негай боудетъ робъ. Чомъ кто хоче слѫжити люде(м) найболма изъ наоукѫю албо хот дрꙋгою слѫжбою тот маи велик. Чомъ и папа римскїи и изъгрѣшил и боюс чомъ был ѡвоун ѡдинъ антихрист ꙗк познаваеме из писма стго коли сѧ тамадовал на оувес свѣт и потѫм ѡвѫн лежалъ подъ ногами оусѣх царюв и кролев. Смотри за него що мовит с[вѧ]тыи Павелъ ко сел гл. СО͠В иде мовит папа чомъ емꙋ сѧ годитъ що бы был голова над оусѣми маи великими. Съгрѣшил дꙋже чомъ Іѡа(н) Констѧнтинополич патриархъ, извадил сѧ из [папомъ за панство и за великусть]……Пановали надъ людьми и съ правдою, изъ милустю, изъ правомъ добрымъ, али людюмъ цервковнымъ не лишилъ панство, що бы пановали у кѣпу другых панувъ, али гваритъ попумъ: „Кто хочетъ бульшїй быти межи вами, негай буде вамъ слуга, и кто хочетъ быти межи вами первый негай будетъ — рабъ.“ Чомъ, кто хоче служити людюмъ май бульше изъ наукою албо хоть другою службою, то май буде великъ. Чомъ изгрѣшилъ тотъ же папа Риммьскїй, и бою ся, чомъ былъ овунъ аньтихрестъ, якъ познаваеме изъ писма святого: коли ся тамадовалъ на увесь свѣтъ и потумъ овунъ лежалъ пудъ ногами усѣхъ царевъ и королевъ. Смотри, за него що мовитъ святый Павель, ко Соломѧн гл СО͠В. Иде гваритъ папа, чомъ ему годитъ ся, що бы былъ голова надъ усѣма май великыим, согрѣшилъ дуже, чомъ Їоаннъ, Костяньтинополиа патриарха извадилъ ся из папомъ за панство и за великусть…
Изглядованя Язык, датованя и особа автора Текст Няґувської постилы написаный у языкови, приближеному ид народнуй бесіді того часу, а не в церьковнословянському. Ласлов Дежив припускає, ож тексты єванґельськых зачал у постилі удсутні завто, ож якраз їх автор зачитовав по церьковнословянськы.
У 1985. році Дежив удав у Дебрецені матеріалы свого зглядованя текста Няґувської постилы на основі зобратого словника тай його аналіза. У выслідках Дежив указав:
49% зобратого ним словника Няґувської постилы збігло ся из староукрайинськыми словниками; 13% лексикы Няґувської постилы є у староукрайинськых словниках, айбо не у літературному украйинському языкови; 57% лексикы збігло ся из лексиков літературного російського языка — подля словника Д. Ушакова, почти половина з того зазначена ги книжні, церьковні, застарілі слова; 21% слув из Няґувської постилы не є ни в украйинському, ни в російському языках, причому ни в днешньых, ни в історичных їх інкарнаціях; 68% лексикы Няґувської постилы ся збігат из днешньым языком русинув.
Як пише Дежив, позаяк цільовов авдиторійов Няґувської постилы были селяне, ремеселникы, друбні дворяны, а пораз и сященникы, автор хоснує простый и порозумливый стиль, членорозділну структуру, май слобудну, близку ид уснуй бесіді будову речінь; часто ся дає до синонімув, антонімув и пуднимат звіданкы, за котрі слухачам треба ся было задумовати, бо за нима стояли обычні проблемы.
Алексій Петров датує ориґінал 1559. роком, а Няґувськый список, на основі котрого вун чинив изглядованя — 1757–1758. роками. У резултаті свого зглядованя Петров учинив такі выслідкы:
Текувськый список Ґеорґій Ґеровськый датовав кунцьом 17. стороча вдяку записам пережых власникув на полях рукописа з указаньом днув и рокув;Ґеровськый пише, ож из записув на полях слідує, ож Текувськый список у 18. сторочови быв у Вонігові тай Буштині. майстарый запис на польови на 388. боці датованый 1710. роком. При тому, никавучи на хоснованя буквы ⟨ґ⟩, Ґеровськый удзначує, ож Текувська копія была вчинена не скорше другої половины 17. стороча.
Текувськый список хоснує букву ⟨ґ⟩, напр. кедвеґова, айбо з подакотрыми уйимками, напр. бѣзоншак (); Няґувськый список умісто неї хоснує ⟨к⟩. Текувськый список хоснує букву ⟨џ⟩ (дж), напр. годноџа ().
Автор текувської копії подля Ґеровського походив из „бывшого Довжанського округа в долині Боржавы“, никавучи на діалектні рисы, внесені в ориґіналный язык памняткы переписовачом, наприклад звук /y/, переданый буквов ⟨ю⟩; формы часослув минулого часу чоловічого роду ги привѣлъ, вывѣлъ, принѣсъ вмісто привюгъ, вывюгъ, принюсъ як усяде у Няґувськуй копії; подаґде хоснованя мнягкого закунченя -ть у часословах третьої особы.
На основі інформації за „Cazania I“, датованоє 1564. роком, румынськый філолоґ Паделе Олтяну установив часовый період написаня ориґінала межи 1551. и 1564. роками.
Автор ориґінала быв носительом лишацького діалекта из югозападного Марамороша, и годен быв быти выпускником калвініштського училища в Сіґеті.
Протестантськый влив и удлика уд аналоґічных повчань А. Петров изглядовав протестантськый (а май точно — калвіністськый) влив на Няґувську Постилу. Подля нього, як удзначує Дежив, майвеликым наслідком такого вливу было якраз хоснованя народного языка в реліґійнуй и світськуй літературі тай споліганя на „Сященоє Писаня“ ги на єдиный авторитет.
Ласлов Дежив удкликує ся на аналіз, учиненый Петровом на основі порувняня Няґувської постилы тай аналоґічных мадярськоязычных и украйинськых (и наближеных ид народному языкови, и церьковнословянськоязычных) повчань и указує на такі удликы: наприклад, автор Няґувської постилы ся не дає до полемікы з другыми реліґіями и не фокусує ся на доґматичных вопросах, як тото ся просліжує у аналізованых аналоґах; а щи на удлику уд католицькых и протестантськых повчань, призначеных про школованых читачув, Няґувська постила є призначена про простых вірян. Подля Петрова, про постилы восточної церьквы были характерні вопросы ритуалув и чудес, удкликованя на історію церьквы, айбо „такого роду елементув у Няґувськых повчанях почти не стрічаєме“.
Протестантськый влив многым булше замітный у румынськоязычнуй редакції „Cazania I“ Коресі, бо з Няґувського списка булшину калвініштськых елементув автор копії поумітовав. У тексті „Cazania I“ на удлику уд Няґувської постилы ся всокотили: калвініштські повчаня за спасіня віров (sola fide), за передопреділеня судьбы, за важность учіня, проповідий и мусайности служіня народови тай його просвіты у рудному языкови; положеня калвінізма за прощіня гріхув, говіня, борьбу з култом сятых тай ікон, култом мертвых; калвініштські молитвы. При тому в тексті Няґувського списка є різка критика клерикалізма, керованого папов и патріархами, февдалізма.
Література
Никайте щи Постила Гомілія Учительноє Єванґеліє Протестантизм Калвінізм
Запяткы
Референції
Катеґорія:Хрістіанство Катеґорія:Христианска литература Катеґорія:Протестантство