Osiek () – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.

Informacje ogólne Wieś znajduje się 7 kilometrów od Oławy. We wsi w 2022 r. mieszkało 580 osób, a obszar wsi wynosił 1126,73 ha.

Podział administracyjny W okresie pruskim wieś należała do gminy z siedzibą w Chwalibożycach (Frauenhain), tam też znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi. Od 1816 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. znajdowała się na terenie wydzielonej prowincji Dolny Śląsk.

Po ustanowieniu administracji polskiej w latach 1945-1954 wieś znajdowała się na terenie gminy GodzikowiceWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1959 wieś należała i była siedzibą gromady OsiekUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71), a w latach 1960-1972 należała do gromady GodzikowiceUchwała Nr 25 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 sierpnia 1959 r. w sprawie zniesienia, utworzenia, zmiany granic oraz przeniesienia siedzib niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 34), zatwierdzona uchwałą Rady Ministrów Nr 458/59 z dnia 27 listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Białymstoku, Koszalinie, Poznaniu i Wrocławiu w przedmiocie połączenia, zniesienia i utworzenia niektórych gromad. Od 1973 r. wieś należy do gminy wiejskiej OławaUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia

Do 1500 r. Wieś o układzie wydłużonej owalnicy. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z XII wieku, kiedy to w dokumencie wydanym przez papieża Hadriana IV w 1155 r., biorącym biskupstwo wrocławskie pod opiekę biskupa Rzymu na prośbę biskupa wrocławskiego Waltera z Malonne wieś jest wymieniona jako "villa iuxsta aquam que dicitur Olaua", czyli wieś nad wodą zwaną Oławą i jest wspomniana jako własność biskupa wrocławskiego wraz z Wiązowem, Zborowicami i Grodziszowicami. Wcześniej wieś należała do kasztelani w Ryczynie.

Po spustoszeniu okolicy przez Mongołów w 1241 r., wieś zaczęto zasiedlać osadnikami niemieckimi, pochodzącymi przeważnie z Frankonii lub Turyngii. W 1245 r. wieś jest wspomniana jako „Osek”. Nazwa ta wywodzi się od osieka, czyli śródleśnej polany. 8 maja 1250 r. Osiek wraz z Niwnikiem uzyskały lokację na prawie niemieckim za zgodą biskupa wrocławskiego Tomasza od księcia wrocławskiego Henryka III Białego. Osadnicy niemieccy we wsi otrzymali sześć lat wolnizny, przez co byli zwolnieni z płacenia podatków przez okres 6 lat. W tym samym roku wieś miała powierzchnię 63 łanów flamandzkich, z czego 7 należało do sołtysa Henryka, a trzy stanowiły Widmut, czyli własność kościelną. Od 1250 r. do sekularyzacji dóbr kościelnych na początku XIX w. wieś należała do kapituły katedralnej we Wrocławiu.

Wieś miała układ owalnicy i znajdowała się na leśnej drodze łączącej Oławę z komandorią templariuszy w Oleśnicy Małej. Na placu w centrum wsi, w rozwidleniu dróg zewnętrznych, znajdował się kościół, karczma oraz sad owocowy. Po obydwu stronach drogi znajdowały się gospodarstwa rolne.

W 1303 r. po raz pierwszy został wspomniany kościół we wsi. 11 kwietnia 1352 r. książę legnicki zrzekł się praw do Osieka i Niwnika na rzecz Kościoła katolickiego, jednak 7 grudnia 1352 r. bracia Wenzel i Ludwik odebrali Kościołowi obie miejscowości przekształcając je w swoje dobra. W 1363 r. Osiek wraz z Niwnikiem na powrót stały się własnością kościelną. W 1363 r. status sołectwa Osieka zrównano ze statusem sołectwa szlacheckiego, a na sołtysa Osieka nałożono obowiązek służby konnej w wojsku lub płacenia podatku-rekompensaty. W okresie wojen husyckich w pierwszej połowie XV w. wieś wiele razy padała ofiarą rabunków i rekwizycji dokonywanych przez wojska husyckie, który zostali zmuszeni do odwrotu z okolicy przez wojska biskupa wrocławskiego Konrada z Oleśnicy. Wieś ucierpiała również w drugiej połowie XV w. w czasie walk o tron czeski między królem Węgier Maciejem Korwinem, a synem króla Polski Kazimierza IV Władysławem Jagiellończykiem.

Od 1500 r. Na początku XVI w. własność nad wsią próbował przejąć z rąk kapituły katedralnej we Wrocławiu książę brzeski Jerzy I, próbujący wykorzystać spór między kapitułą katedralną a wrocławskimi rajcami jako pretekst do zajęcia majątków we wsi. Książę wzywał chłopów ze wsi przed swój sąd pod groźbą zapłaty 10 grzywien kary. Następnie zabronił mieszkańcom wsi korzystania z książęcych dróg, gdy wieś nie ugięła się przed żądaniami księcia, a w sierpniu 1514 r. za pomocą oławskich mieszczan zajął bydło z pastwisk w Osieku, tym samym rozpoczynając spór między księciem Jerzym I a biskupem wrocławskim Janem Turzo, który zagroził księciu ekskomuniką. Po wymianie listów między księciem brzeskim a biskupem wrocławskim zawarta została ugoda, w której książę zrezygnował z atakowania wsi należących do Kościoła katolickiego w zamian za odstąpienie od ekskomuniki i zapłatę księciu 600 florenów przez biskupa.

We wsi znajdował się w XVI w. dom kapituły. W okresie reformacji wieś pozostawała katolicka, jednak w latach 1547-1579 parafia we wsi nie była wizytowana, przez co z kościoła we wsi skradziono monstrancję i pozłacany kielich, dach kościoła był poważnie uszkodzony, a główne drzwi były nieotwierane. W II. połowie XVI w. wybuchł spór o las między mieszkańcami wsi a kapitułą katedralną we Wrocławiu, zakończony wiecem sądowym 12 stycznia 1571 r. w Osieku, w trakcie którego kanonik reprezentujący kapitułę zezwolił mieszkańcom wsi na wyrąb drzew w lesie na opał, przy czym na potrzeby kościoła, plebani i szkoły potrzebna ilość drewna opałowego i budowlanego miała być przekazana nieodpłatnie.

W okresie wojny trzydziestoletniej w pierwszej połowie XVII w. wieś ucierpiała z powodu rabunków, głodu i epidemii ospy. W 1634 r. we wsi mieszkał pułkownik Georg von Rostock z żoną Moniką, który dowodził cesarskim garnizonem w Oławie. Osiek stał się własnością pułkownika von Rostocka jako zastaw. W trakcie pobytu pułkownika we wsi zmarła jego żona Monika wraz z synem, którzy zostali pochowani w kościele w Osieku w nagrobkach wmurowanych w prezbiterium. W 1707 r. we wsi powstała parafia katolicka, a wcześniej Osiek był częścią parafii w Brzezimierzu.

W 1783 r. we wsi jest wspomniany dom kapituły oraz szkoła katolicka. Po sekularyzacji dóbr kościelnych na początku XIX w. wieś należała do urzędu domenalnego (Domainen-Amt) w Kotowicach (Kottwitz), który jest wspomniany jako właściciel wsi w 1819 r. Od 1820 r. we wsi znajdował się szpital. Od 1830 r. wieś należała do pruskiego urzędu królewskiego w Oławie. W 1830 r. szkoła katolicka we wsi miała jednego nauczyciela i była pod nadzorem powiatowego inspektora szkolnictwa (Kreis-Schul-Inspektor). W 1842 r. we wsi znajdowało się 131 domów oraz sołtys.

W czasie II wojny światowej w gospodarstwach rolnych na terenie wsi pracowali robotnicy z Francji, Polski i Ukrainy okupowanych przez Niemcy. 22 stycznia 1945 r. większość mieszkańców wsi Osiek została ewakuowana przez oddziały Wehrmachtu (około 150 mieszkańców zostało w Osieku), a kilka dni później, 28 stycznia wieś została zajęta przez oddziały Armii Czerwonej. Po zdobyciu Osieka Armia Czerwona stworzyła między Osiekiem a Niemilem lotnisko polowe.

Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Osiek nosił następujące nazwy:

1155 r.: villa iuxsta aquam que dicitur Olaua 1245 r.: Osek 1250 r.: pierwotnie Heinrichsdorf, także Ossek lub Ossech 1268 lub 1288 r.: Villa Henrici 1303 r.: Henrici villa 1352 r.: Osseck 1629 r.: Hewinersdorf 1783 r.: Hennersdorf do 1945 r.: Hennersdorf (niemiecka nazwa wsi) od 1945 r.: Osiek (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiejObwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska, wcześniej wspomniana w tomie VII „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1886 r.)

Nazwa polska wsi wywodzi się od osieka, czyli śródleśnej polany pozbawionej drzew. Nazwa niemiecka wsi "Hennersdorf" wywodziła się od imiona zasadźcy, Henryka lub Hennera. Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Hennersdorf" do grupy nazw wsi, które wywodziły się od imion zasadźców, lecz które stały się nierozpoznawalne w mowie ludowej na skutek zmian głosek i skróceń. Adamy podawał też znaczenie nazwy wsi w języku niemieckim jako "Dorf des Heinrich".

Gospodarka W XIV w. gospodarka wsi opierała się na rolnictwie w systemie trójpolówkowym, polegającym na dzieleniu pól na trzy niwy, na których uprawiano w jednym roku zboża ozime, w drugim zboża jare, a w trzecim pole stawało się pastwiskiem. W 1361 r. po raz pierwszy jest wspomniany młyn wodny nad rzeką Oławą w Czernicy (Tscharnitz, później Schwarzmühle), który od 1362 r. należał do syna sołtysa Osieka. We wsi istniał też Młyn Kamienny (Steinmühle), położony nad kanałem Młynówki przy rzece Oławie na trasie drogi polnej łączącej Osiek z Niwnikiem, który został zniszczony w 1945 r..

W 1783 r. we wsi znajdował się młyn z wiatrakiem. W pierwszej połowie XIX w. we wsi znajdowały się karczma, młyn, kuźnia, 17 przędzalni lnu, 34 zakłady rzemieślnicze i 9 sklepów. W 1845 r .we wsi odnotowano hodowlę 1257 owiec i 445 sztuk bydła, uprawę lnu i działalność pszczelarską. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 1160 ha, z czego pola uprawne stanowiły 956 ha, łąki 91 ha, a lasy 51 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 33,68 marek niemieckich za hektar pola, 31,33 marek za hektar łąki i 9,40 marek za hektar lasu. Najbliższe wsi stacje kolejowe znajdowały się w Oławie (Ohlau), a także w Jaczkowicach (Jätzdorf).

Teraźniejszość mały|Kościół św. Marii Magdaleny w Osieku na rycinie z połowy XVIII w. autorstwa Friedricha Bernharda Wernera We wsi znajduje się remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w Osieku, która nie jest włączona do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Jednostka OSP w Osieku funkcjonuje od lipca 1946 r., a w latach 70. XX w. powstała należąca do niej remiza strażacka wraz z dobudowaną świetlicą. W 2006 r. w budynek remizy wmurowane zostały tablica pamiątkowa oraz figura św. Floriana. Wieś posiada sieć wodociągową i jest skanalizowana.

Wieś jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Marii Magdaleny w Osieku, będącej częścią dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej. Parafia ta została erygowana w XIII w. We wsi znajduje się kościół parafialny św. Marii Magdaleny i cmentarz parafialny