Brachypera dauci – gatunek chrząszcza z rodziny ryjkowcowatych i podrodziny . Zamieszkuje palearktyczną Eurazję i Afrykę Północną. Żeruje na bodziszkach i iglicach.
Taksonomia Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1781 roku przez Franza de Paulę von Schranka pod nazwą Curculio danubialis. W 1795 roku opisany został niezależnie przez Johanna Friedricha Wilhelma Herbsta pod nazwą Curculio fasciculatus. Pierwsza z wymienionych nazw uznana została za nomen oblitum, druga okazała się zaś młodszym homonimem. Za ważny uznaje się natomiast epitet nadany w 1807 roku przez Guillaume’a-Antoine’a Oliviera w kombinacji Rhynchaenus dauci.
Morfologia Owad dorosły Chrząszcz o ciele długości od 5 do 8 mm.
Głowa ma ryjek tak długi jak przedplecze lub nieco krótszy, ponaddwukrotnie dłuższy niż szerszy, u nasady niewiele szerszy od czoła, od którego wygraniczony jest siodełkowatym wciskiem. Czułki mają biczyki zbudowane z siedmiu członów.
Przedplecze jest znacznie szersze niż dłuższe, najszersze pośrodku, na ciemnym tle ma dwa jasne paski po bokach, czasem słabo zaznaczone, a zwykle także wąską, podłużną, jasną linię pośrodku, przedłużoną po szwie pokryw niemal do ich szczytu. Pokrywy są znacznie szersze od przedplecza, o niemal równoległych bokach i wypłaszczonym przodzie. Ciemne elementy ich ubarwienia obejmują typowo wygiętą dozewnętrznie przepaskę podłużną biegnącą od barków za połowę ich długości i ku szwowi osiągającą trzeci międzyrząd oraz kropki na boku nasady pierwszego międzyrzędu, na nasadzie drugiego międzyrzędu, na szwie oraz słabiej widoczne na międzyrzędach nieparzystych. Pokrywy porastają całobrzegie łuski, a także sterczące i silnie ku tyłowi nachylone szczecinki ustawione w pojedynczych szeregach na międzyrzędach parzystych i w zaburzonych szeregach podwójnych na międzyrzędach nieparzystych. Odnóża mają brunatnoczerwone golenie i stopy. Rozstaw tylnych bioder jest nie mniejszy niż długość pierwszego z widocznych sternitów odwłoka.
Larwa Głowa jest pomarańczowa z ciemnobrązowymi bocznymi i tylną krawędziami puszki głowowej. Reszta ciała ma kolor jasnozielony z wąską, białą do żółtobiałej przepaską wzdłuż środka grzbietu. Pinakule są czarne, a włoski czarne u nasady i białe u szczytu. Barwa przetchlinek jest zielona.
Przedni brzeg nadustka jest wyraźnie wklęśnięty, a przedni brzeg wargi górnej pośrodku wąsko wcięty. Żuwaczki mają cztery ostre zęby wierzchołkowe, z których pierwszy jest największy, oraz wyraźny guz u podstawy. Szczecinki postlabialne drugiej pary są długie, a pierwszej i trzeciej krótkie.
Przedplecze ma dziesięć par długich szczecinek o zbliżonych długościach. Śródtułów i zatułów cechują się obecnością trzech par szczecinek suprasternalnych, z których pierwsza i druga jest długa, a trzecia zdrobniała. Płaty odnóżowe mają od czterech do sześciu szczecinek. Segmenty odwłokowe od pierwszego do ósmego mają długie szczecinki prodorsalne pierwszej pary, zdrobniałe szczecinki prodorsalne drugiej pary, szczecinki postdorsalne par pierwszej, trzeciej i piątej ustawione w jednej linii, a par drugiej i czwartej nieco krótsze i wysunięte przed tą linię. Szczecinki prodorsalne i postdorsalne są włosowate.
Ekologia i występowanie Owad ten zasiedla suche i ciepłe łąki, murawy, nieużytki, piaszczyste pola, suche zbocza, stanowiska ruderalne i przydroża. Zarówno larwy, jak i postacie doskonałe są oligofagicznymi fitofagami żerującymi na bodziszkowatych. Do ich roślin pokarmowych należą: bodziszek drobny, bodziszek kosmaty, bodziszek okrągłolistny, bodziszek pirenejski, iglica piżmowa oraz iglica pospolita. Larwy żyją wolno na liściach. Przepoczwarczenie następuje w gładkim, żółto ubarwionym oprzędzie. Osobniki dorosłe dzień spędzają zwykle na powierzchni gleby pod roślinami, na żer zaś wychodzą nocą.
Gatunek palearktyczny. W Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Malty, Danii, Szwecji, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Albanii, Grecji oraz europejskiej części Turcji. W Afryce podawany jest z Madery, Maroka, Algierii, Tunezji, Libii i Egiptu. W Azji notowany jest z anatolijskiej części Turcji, Syrii, Izraela, Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, syberyjskiej części Rosji, Kazachstanu, Iraku, Iranu oraz Chin – z Sinciangu, Tybetu i Gansu.
W Polsce jest owadem rzadko spotykanym. Na „Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce” umieszczony został jako gatunek narażony na wymarcie (VU). Z kolei na „” z 2025 roku znalazł się jako gatunek bliski zagrożenia wyginięciem (NT). Na Łotwie stwierdzony zaledwie na dwóch stanowiskach, obu na południowym wschodzie kraju.
Przypisy
Kategoria:Ryjkowcowate Kategoria:Chrząszcze Algierii Kategoria:Chrząszcze Azji Środkowej Kategoria:Chrząszcze Chin Kategoria:Chrząszcze Egiptu Kategoria:Chrząszcze Europy Kategoria:Chrząszcze Iraku Kategoria:Chrząszcze Iranu Kategoria:Chrząszcze Libii Kategoria:Chrząszcze Makaronezji Kategoria:Chrząszcze Maroka Kategoria:Chrząszcze Rosji Kategoria:Chrząszcze Syrii Kategoria:Chrząszcze Tunezji Kategoria:Chrząszcze Turcji Kategoria:Chrząszcze Zakaukazia Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1807 roku