Sima Yi imię publiczne: Zhongda, (ur. 179, zm. 7 września 251) – generał i regent cesarstwa Wei, protoplasta dynastii Jin.
Życiorys Pochodzenie i początki kariery Był drugim synem , który jako pierwszy członek rodu został urzędnikiem w stołecznym Luoyangu, podczas gdy wcześniejsi Sima sprawowali jedynie urzędy w rodzinnym (dzis. w prefekturze Jiaozuo). W 201 Sima Yi objął swój pierwszy urząd, zaś w 208 przyjął służbę u Cao Cao. Brał udział w jego kampanii przeciwko w 215 i Sun Quanowi (229–252) w 217. W tym samym roku został przydzielony do dworu następcy tronu królestwa Wei, Cao Pi (220–226), i wkrótce został jego przyjacielem. W 217 zmarł pierworodny syn Sima Fanga, , i po śmierci ojca w 219 Sima Yi z racji starszeństwa stał się najważniejszym członkiem rodu Sima.
W służbie Cao Pi i Cao Rui W 219 Sima Yi brał udział w operacjach Cao Cao w i kiedy ten w następnym roku zmarł odprowadził kondukt pogrzebowy do Ye. Pod rządami Cao Pi Sima Yi został mianowany cesarskim sekretarzem (尚書, shangshu) oraz otrzymał tytuł (侯, hou). Były to pierwsze z całego szeregu coraz wyższych godności. Kiedy w 224 i 225 cesarz walczył przeciwko cesarstwu Wu pozostawił Sima Yi jako sprawującego nadzór nad sprawami państwa pod jego nieobecność. Przed swoją śmiercią w 226 Cao Pi mianował Sima Yi jednym z czterech regentów swojego młodocianego następcy, Cao Rui (226–239).
W 226 Sima Yi poprowadził zwycięską kampanię przeciwko Sun Quanowi, w nagrodę za co został mianowany generałem kawalerii (驃騎將軍, piaoji jiangjun). W 228 ujął i zabił generała , który zamierzał przejść na stronę Shu. W 230 został mianowany wielkim generałem (大將軍, da jiangjun), po czym w następnym roku pokonał armię inwazyjną Shu dowodzoną przez Zhuge Lianga. W 233 zablokował siły tego ostatniego pod Jishi (w pobliżu dzisiejszego Linxia). Zhuge Liang wycofał się na , jednak szybko zaatakował ponownie. Sima Yi nie przyjął bitwy w otwartym polu, ale okopał się. Na szczęście dla niego w 234 Zhuge Liang zmarł i wojska Shu wycofały się. Po tych wydarzeniach w 235 Sima Yi został mianowany głównodowodzącym (太尉, ) armii Wei.
Swoje największe zwycięstwo Sima Yi odniósł w 238, kiedy pokonał władcę Liaodongu (w dzisiejszej prowincji Liaoning) i przyłączył jego terytorium do Wei. Był to znaczący militarny sukces, który wydatnie wzmocnił polityczną pozycję Sima Yi i w przyszłości miał być opiewany w rytualnych pieśniach dynastii Jin. Nawet jeśli jego wielkość została wyolbrzymiona w późniejszej historiografii, to nie ulega wątpliwości, iż Sima Yi był czołowym militarnym przywódcą Wei – chociaż sprawował również szereg wysokich urzędów dworskich, to był bardziej znany ze swoich umiejętności wojskowych. W międzyczasie wzmocnił on pozycję rodu Sima także poprzez małżeńskie sojusze z wieloma członkami ówczesnej elity, co pozwoliło mu funkcjonować na równej stopie z najważniejszymi arystokratycznymi rodami późnej epoki Han.
Rywalizacja z Cao Shuangiem Przed swoją śmiercią Cao Rui ustanowił Sima Yi i swojego kuzyna regentami swojego ośmioletniego następcy, (239-254). Cao Shuang zmierzał do podważenia pozycji Sima Yi w armii, mianując na kluczowe stanowiska swoich braci, i . Sam Sima Yi otrzymał prestiżowy tytuł Wielkiego Wychowawcy (太傅, ), co jednak wiązało się z pozbawieniem go faktycznej władzy. Jednym z zauszników Cao Shuanga był , czołowy przedstawiciel neotaoizmu i nurtu czystej konwersacji, który za jego rządów został ministrem. Źródła przedstawiają He Yana jako ideologa Cao Shuanga. He Yan wraz ze swoimi przyjaciółmi był entuzjastą ekstatycznego narkotyku znanego jako i zmierzał do rozluźnienia sztywnych reguł konfucjańskiej etykiety. Niezależnie od ich literackich i filozoficznych osiągnięć „ekscesy przypisywane He Yanowi i jego kolegom były zawstydzające dla panującego reżimu, zaś Sima Yi był postrzegany jako ten, kto poszukuje moralnej odnowy”. Poza tym nadal cieszył się szerokim poparciem w armii i wśród znamienitych rodów poza dworem.
W 247 Cao Shuang jeszcze wzmocnił swoją kontrolę nad dworem i nawet Cao Fang nie mógł mu się przeciwstawić. W tej sytuacji Sima Yi, chcąc uśpić czujność swojego przeciwnika, udawał poważną chorobę (miał już wówczas niemal siedemdziesiąt lat), podczas gdy w rzeczywistości przygotowywał zamach stanu. Do przewrotu doszło 5 lutego 249, gdy Cao Feng wraz z Cao Shuangiem i jego braćmi odwiedzili grobowiec ojca cesarza, znajdujący się poza murami stolicy. Zgodnie ze źródłami Sima Yi przy pomocy swoich zbrojnych zwolenników w imieniu cesarzowej wdowy zamknął bramy miasta, po czym wysłał do cesarza wiadomość wyliczającą przewinienia Cao Shuanga. Cao Shuang poddał się gdy obiecano darowanie mu życia, jednak 9 lutego, po tym gdy odkryto że spiskuje w celu odzyskania swojej pozycji dokonano na nim egzekucji. Wraz z nim stracili życie jego bracia, He Yan i cały szereg jego zwolenników. Według „Kiedy [Sima Yi] stracił Cao Shuanga jego wspólnicy zostali wytępieni aż do trzeciego pokolenia. Nie czyniono przy tym różnicy ze względu na płeć lub wiek, zabijając wszystkie ciotki, siostry i dzieci, nawet te, które wyszły już za mąż za kogoś innego”Księga Jin, 1.20 za: . Te wydarzenia stały się znane jako .
Dziedzictwo By usprawiedliwić te akty przemocy Sima Yi przedstawiał się jako obrońca zagrożonego cesarza przed knowaniami swoich politycznych przeciwników, którym tym samym przypadła rola zdrajców. W rzeczywistości oczywiście jedynie odebrał władzę swojemu rywalowi, zaś młodociany cesarz w trakcie tych wydarzeń odgrywał tylko rolę symbolu legitymacji. Sima Yi został teraz , zaś jego domena została powiększona poprzez dodanie czterech powiatów w komanderii Yingchuan w rejonie Xuchangu. Wkrótce potem zachorował tak bardzo, że nie mógł brać udziału w sprawach dworu. Niemniej wyzdrowiał na tyle by w lutym 251 poprowadzić wyprawę przeciwko Wu. Zmarł 7 września 251, zaś Cao Feng nadał mu pośmiertnie tytuł diuka (公, gong). Po tym gdy w 265 wnuk Sima Yi, Sima Yan (265–290), został cesarzem Jin, nadał mu pośmiertnie tytuł cesarza Xuana. Po śmierci Sima Yi kontrolę nad dworem Wei przejęli jego synowie, najpierw starszy, , zaś po jego śmierci w 255 młodszy, (ojciec Sima Yana).
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Urzędnicy dynastii Han Kategoria:Urzędnicy cesarstwa Wei Kategoria:Markizowie cesarstwa Wei Kategoria:Chińscy kanclerze Kategoria:Chińscy regenci Kategoria:Postaci „Opowieści o Trzech Królestwach” Kategoria:Urodzeni w II wieku Kategoria:Zmarli w 251