Christopher Columbus Kraft Jr. (ur. 28 lutego 1924 w Phoebus w Wirginii, zm. 22 lipca 2019 w Houston w Teksasie) – amerykański inżynier lotniczy i menedżer NASA, pierwszy dyrektor lotu tej agencji. Odegrał kluczową rolę w utworzeniu jej Centrum Kontroli Misji () oraz w ukształtowaniu jego organizacji i kultury pracy.
Po ukończeniu w 1944 roku studiów z inżynierii lotniczej Kraft podjął pracę w National Advisory Committee for Aeronautics (NACA), poprzedniczce NASA. Po ponad dziesięciu latach badań aeronautycznych w 1958 roku dołączył do – niewielkiego zespołu odpowiedzialnego za przygotowanie pierwszego załogowego lotu kosmicznego Amerykanina. Jako pierwszy dyrektor lotu NASA pełnił służbę podczas pierwszego amerykańskiego załogowego lotu kosmicznego, pierwszego amerykańskiego załogowego lotu orbitalnego i pierwszego amerykańskiego spaceru kosmicznego. Na początku programu Apollo zrezygnował z funkcji dyrektora lotu, by skupić się na zarządzaniu i planowaniu misji. W 1972 roku, po swoim mentorze , objął stanowisko dyrektora Manned Spacecraft Center (późniejszego Johnson Space Center), które piastował aż do przejścia na emeryturę w 1982 roku.
Po przejściu na emeryturę w 1982 roku Kraft pracował jako konsultant. W latach 1994–1995 przewodniczył niezależnemu zespołowi, którego raport Krafta zalecał prywatyzację operacji wahadłowca. Po katastrofie Columbii z 2003 roku dokument ten krytykowano jako mający wpływ na kulturę bezpieczeństwa w NASA. W 2001 roku Kraft opublikował autobiografię , a w 2011 roku jego imieniem nazwano budynek Centrum Kontroli Misji w Houston.
Młodość i wykształcenie Christopher Columbus Kraft Jr. urodził się 28 lutego 1924 roku w Phoebus w Wirginii. Otrzymał imię po ojcu, Christopherze Columbusie Krafcie, który urodził się w 1892 roku w Nowym Jorku, w pobliżu nowo przemianowanego placu Columbus Circle. Ojciec, syn imigrantów z Bawarii, wstydził się swojego imienia, ale mimo to przekazał je synowi. W swojej autobiografii Kraft zauważył, że wraz z wyborem imienia „część kierunku mojego życia została przesądzona od samego początku”. Jego matka, Vanda Olivia z domu Suddreth, była pielęgniarką. Jako chłopiec Kraft grał w orkiestrze werblistów i trębaczy oraz został stanowym mistrzem w grze na trąbce sygnałowej. Uczęszczał do szkoły w Phoebus, gdzie nauka kończyła się na dziewiątej klasie, a następnie do Hampton High School. Pasjonował się baseballem i uprawiał ten sport także w college'u. W jednym z sezonów osiągnął średnią uderzeń wynoszącą 0,340.
We wrześniu 1941 roku Kraft rozpoczął studia w Virginia Polytechnic Institute and State University (Virginia Tech) i wstąpił do korpusu kadetów jako członek eskadry N. W grudniu 1941 roku Stany Zjednoczone przystąpiły do II wojny światowej. Kraft próbował zaciągnąć się do marynarki wojennej jako kadet lotnictwa, lecz został odrzucony z powodu oparzenia prawej dłoni, którego doznał w wieku trzech lat. Będąc na ostatnim roku, dwudziestoletni Kraft został wybrany prezesem korpusu kadetów – najmłodszym oficerem kadetów w historii uczelni. Studia ukończył w grudniu 1944 roku, uzyskując Bachelor of Science z inżynierii lotniczej.
Kariera w NACA Po ukończeniu studiów Kraft przyjął posadę w zakładach lotniczych Chance Vought w Connecticut. Złożył też podanie do National Advisory Committee for Aeronautics (NACA) – agencji rządowej, której mieściło się w Hampton w Wirginii. Kraft uważał tę lokalizację za zbyt bliską domu i traktował ofertę jako rozwiązanie zapasowe. Po przybyciu do pracy w Chance Vought w Bridgeport trzykrotnie odprawiono go przy bramie, ponieważ nie mógł wejść na teren zakładu bez aktu urodzenia, którego nie miał przy sobie. Zniechęcony formalistycznym podejściem pracownika przy bramie, postanowił przyjąć ofertę NACA.
W latach 40. XX wieku NACA było organizacją badawczo-rozwojową prowadzącą pionierskie badania aeronautyczne, publikującą więcej raportów o technologii lotniczej niż jakakolwiek inna pojedyncza instytucja na świecie. W Langley Research Center zaawansowane tunele aerodynamiczne służyły do testowania nowych konstrukcji samolotów, a prowadzono tam także badania nad nowymi koncepcjami, takimi jak samolot rakietowy Bell X-1. Krafta przydzielono do wydziału badań w locie, gdzie szefem badań był wówczas Robert Gilruth. Kraft wspominał później, że przed końcem lat 50. słowo „kosmos” było w NACA niemal zakazane – nie wolno go było używać nawet w bibliotece placówki. Jego prace w NACA obejmowały m.in. jedno z pierwszych zastosowań radiotelemetrii przy testach zrzutowych modeli transsonicznych oraz budowę ćwierćskalowego modelu samolotu rakietowego Bell X-1 do prób zrzutowych, a także rozwój wczesnego systemu łagodzącego wpływ podmuchów na samoloty lecące w turbulentnym powietrzu. System ten automatycznie wychylał powierzchnie sterowe, aby kompensować te zaburzenia w locie. Badał także wiry wytwarzane na końcówkach skrzydeł i ustalił, że to one, a nie strumień zaśmigłowy, odpowiadają za większość turbulencji w śladzie aerodynamicznym za lecącym samolotem. W tym celu wyposażył samolot myśliwski w urządzenie znakujące wiry dymem, a przez tak oznaczony ślad przelatywał następnie odrzutowiec z czułą aparaturą rejestrującą zaburzenia. Wyniki pokazały, że siła wirów praktycznie nie malała jeszcze 35 sekund po ich wytworzeniu. Kraft wyliczył, że samolot lecący z prędkością Macha 0,8 na wysokości 10 000 stóp (ok. 3 km) pokonuje w tym czasie ponad 5 mil, co oznaczało, że kolejny statek powietrzny mógł napotkać niemal równie silny ślad turbulentny na znacznym dystansie za poprzednikiem.
Choć praca sprawiała Kraftowi satysfakcję, stawała się dla niego coraz bardziej stresująca, zwłaszcza że nie uważał się za silnego teoretyka. Pod koniec 1956 roku zaczęły dokuczać mu migrenowe bóle głowy, a na początku 1957 roku zdiagnozowano u niego wrzód i zaczął myśleć o zmianie kariery.
Dyrektor lotu Operacje lotów W 1957 roku radziecki lot Sputnik 1 skłonił Stany Zjednoczone do przyspieszenia dopiero rozwijającego się programu kosmicznego. 29 lipca 1958 roku prezydent Dwight Eisenhower podpisał ustawę , na mocy której powołano NASA i włączono do niej NACA. Langley Research Center stało się częścią NASA, podobnie jak jego pracownicy, w tym Kraft. Jeszcze zanim NASA oficjalnie rozpoczęła działalność w październiku, Gilruth zaprosił Krafta do nowej grupy zajmującej się problemami wyniesienia człowieka na orbitę. Kraft bez większego wahania przyjął ofertę. Gdy 5 listopada oficjalnie utworzono Space Task Group, Kraft znalazł się wśród pierwszych 33 członków zespołu, z których 25 było inżynierami. Oznaczało to początek amerykańskiego programu wyniesienia człowieka w kosmos, nazwanego programem Mercury.
Jako członek Space Task Group Kraft został przydzielony do wydziału operacji lotów, który planował i organizował zarówno działanie statku Mercury podczas lotu, jak i kontrolę oraz monitorowanie misji z Ziemi. Wraz z Gilruthem, Waltem Williamsem i Chuckiem Mathewsem – podobnie jak Kraft wywodzącym się z wydziału badań w locie w Langley – stanowił rdzeń zespołu operacji lotów programu Mercury. Został asystentem Mathewsa, szefa wydziału, i otrzymał zadanie opracowania planu misji. Gdy Kraft przystępował do planowania operacji lotów NASA, żaden człowiek nie odbył jeszcze lotu w kosmos. Stojące przed nim zadanie było ogromne. Wymagało uwzględnienia planów lotu, harmonogramów, procedur, reguł misji, śledzenia statku, telemetrii, wsparcia naziemnego, sieci telekomunikacyjnych oraz zarządzania sytuacjami awaryjnymi.
mały|Centrum Kontroli Misji w czasach programu Mercury Istotnym wkładem Krafta w załogowe loty kosmiczne było stworzenie koncepcji centrum kontroli misji. Wielu inżynierów programu Mercury pracowało wcześniej przy lotach doświadczalnych, gdzie rola wsparcia naziemnego była minimalna. Kraft szybko zdał sobie sprawę, że możliwości astronauty są ograniczone, zwłaszcza w błyskawicznie przebiegającej fazie startu, oraz że statek Mercury będzie wymagał monitorowania w czasie rzeczywistym i wsparcia ze strony wyspecjalizowanych inżynierów. Kolejną pionierską koncepcją Krafta był pomysł dyrektora lotu – osoby koordynującej zespół inżynierów i podejmującej w czasie rzeczywistym decyzje dotyczące przebiegu misji. Jak wspominał później Mathews, Kraft przyszedł do niego pewnego dnia, mówiąc: „Ktoś musi dowodzić lotami w trakcie ich trwania, i ja chcę być tą osobą”. W ten nieformalny sposób powstało stanowisko dyrektora lotu. W lutym 1960 roku Walt Williams wraz z Chuckiem Mathewsem formalnie mianowali Krafta dyrektorem lotu programu Mercury. Zakres władzy tego stanowiska Kraft podsumował później słowami: „W trakcie misji jestem Flight. A Flight to Bóg”.
Przełomowym doświadczeniem był dla Krafta lot Mercury-Atlas 5, podczas którego szympans o imieniu Enos odbył pierwszy amerykański orbitalny lot kosmiczny z żywym pasażerem. Kraft traktował takie loty jako ważne testy pracowników i procedur Centrum Kontroli Misji oraz próby przed przyszłymi misjami załogowymi. Pierwotnie lot Mercury-Atlas 5 miał trwać trzy okrążenia Ziemi. Awaria jednego z silniczków orientacji zasilanych nadtlenkiem wodoru zmusiła Krafta do podjęcia decyzji o sprowadzeniu kapsuły na Ziemię po dwóch okrążeniach. Lot Enosa utwierdził Krafta w przekonaniu, że decyzje podejmowane w czasie rzeczywistym w Centrum Kontroli Misji mają kluczowe znaczenie. Uświadomił mu też odpowiedzialność za życie innych – ludzi i zwierząt.
Mercury mały|Kraft przy swojej konsoli w sali kontroli lotu Mercury Control Center Kraft pełnił funkcję dyrektora lotu podczas wszystkich sześciu załogowych misji programu Mercury. W trakcie ostatniej z nich – Mercury-Atlas 9, która trwała ponad dobę – dzielił odpowiedzialność ze swoim zastępcą . Podczas nieudanego, bezzałogowego startu rakiety Mercury-Redstone 1 w listopadzie 1960 roku silnik wyłączył się tuż po oderwaniu od wyrzutni, a rakieta wzniosła się zaledwie o kilka centymetrów. Kraft odrzucił wówczas ryzykowne propozycje natychmiastowego działania i nakazał zespołowi czekać do rana, aż wyczerpią się baterie pokładowe. Miał wówczas sformułować zasadę, która stała się fundamentem kultury Centrum Kontroli Misji: „To jest pierwsza zasada kontroli lotu. Jeśli nie wiesz, co robić, nie rób niczego”.
+ Załogowe misje programu Mercury, podczas których Kraft pełnił funkcję dyrektora lotu Misja Astronauta Data startu Uwagi Mercury-Redstone 3 Alan Shepard 5 maja 1961 pierwszy Amerykanin w przestrzeni kosmicznej (lot suborbitalny) Mercury-Redstone 4 Gus Grissom 21 lipca 1961 lot suborbitalny Mercury-Atlas 6 John Glenn 20 lutego 1962 pierwszy amerykański załogowy lot orbitalny Mercury-Atlas 7 Scott Carpenter 24 maja 1962 liczne problemy techniczne, wodowanie ok. 460 km od obszaru docelowego Mercury-Atlas 8 Walter Schirra 3 października 1962 lot orbitalny (sześć okrążeń Ziemi) Mercury-Atlas 9 Gordon Cooper 15–16 maja 1963 najdłuższa misja Mercury (ponad dobę)
Mercury-Atlas 6, lot Johna Glenna z 20 lutego 1962 roku, był sprawdzianem zarówno dla Centrum Kontroli Misji, jak i dla samego Krafta. Historycy lotów kosmicznych i Catherine Bly Cox określili go jako „pojedyncze wydarzenie, które w decydujący sposób ukształtowało operacje lotów”. Świadom ryzyka niepowodzenia rakiety Atlas, Kraft trzymał pod szkłem swojego biurka fotografię eksplodującego egzemplarza tej rakiety. Była to pierwsza amerykańska misja orbitalna i przebiegała normalnie, dopóki Glenn nie rozpoczął drugiego okrążenia. Wówczas inżynier William Saunders przy konsoli telemetrii zameldował, że dane wskazują sygnał „Segment 51”. Sugerował on, że poduszka lądowania kapsuły, mająca rozwinąć się dopiero po wodowaniu, mogła rozłożyć się przedwcześnie. Oznaczałoby to, że osłona termiczna kapsuły, umieszczona na poduszce, jest poluzowana, a luźna osłona groziłaby spaleniem się kapsuły podczas wejścia w atmosferę.