U-221 – niemiecki okręt podwodny typu VIIC z okresu II wojny światowej.
Wyporność U-Boota wynosiła 769 ton w położeniu nawodnym i 871 ton pod wodą, a jego główną bronią było 14 torped o kalibrze 533 mm, wystrzeliwanych z pięciu wewnętrznych wyrzutni. Jednostka rozwijała na powierzchni prędkość maksymalną 17,7 węzła, jej zasięg przy prędkości 10 węzłów wynosił 8500 Mm.
Okręt został zwodowany 14 marca 1942 roku w stoczni Friedrich Krupp Germaniawerft w Kilonii, a 9 maja 1942 roku wszedł do służby w Kriegsmarine. Pływając w składzie 7. Flotylli U-Bootów odbył pięć patroli bojowych, podczas których zatopił 11 statków o łącznej pojemności BRT oraz 10 okrętów o łącznej wyporności 759 ton, a ponadto uszkodził jeden statek o pojemności 7197 BRT. 27 września 1943 roku na południowy zachód od Irlandii U-221 został zatopiony wraz z całą załogą bombami głębinowymi przez brytyjski bombowiec Handley Page Halifax.
Projekt i budowa
Jednostki typu VIIC były kolejnym ewolucyjnym ulepszeniem najliczniej budowanych w Niemczech okrętów typu VII. Poprzednik – typ VIIB – miał niewystarczający zasięg i za mało miejsca pod pokładem umożliwiającego instalację sonaru. Opracowany w 1938 roku projekt nowego okrętu różnił się od poprzedniej wersji m.in. zwiększoną grubością blach kadłuba sztywnego (z 16 do 18,5 mm, co zwiększyło maksymalną głębokość zanurzenia z 200 metrów do 250–280 metrów), przedłużeniem kadłuba o 60 cm i kiosku o 30 cm oraz powiększeniem zbiorników paliwa o 5,4 m³, co poprawiło zasięg. Powiększone rozmiary pozwoliły na instalację aktywnego sonaru , który uzupełniał pasywny Gruppenhorchgerät (GHG). Do zakończenia wojny do służby weszło 568 okrętów typu VIIC.
U-221 zamówiono 15 sierpnia 1940 roku. Został zbudowany w stoczni Friedrich Krupp Germaniawerft w Kilonii jako jeden z 58 okrętów typu VIIC zamówionych w tej wytwórni. U-221 otrzymał numer stoczniowy 651 (Werk 651). Stępkę okrętu położono 16 czerwca 1941 roku, a zwodowany został 14 marca 1942 roku.
Dane taktyczno-techniczne thumb|left|Wnętrze przedziału silników wysokoprężnych U-221 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej. Długość całkowita wynosiła 67,1 metra, szerokość 6,2 metra i zanurzenie 4,74 metra. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 9,6 metra. Wykonany ze stali pancernej CM 351 o grubości 18,5 mm kadłub sztywny miał 50,5 metra długości i 4,7 metra szerokości. Kadłub podzielono grodziami na sześć przedziałów wodoszczelnych: (od dziobu): I – przedział torpedowy ze sterami głębokości oraz GHG, II – przedział akumulatorów wraz z pomieszczeniami załogi, magazynem amunicji i toaletą, III – centrala z pomieszczeniem wielofunkcyjnym (mieszczącym drugą baterię akumulatorów, pomieszczenia załogi i kambuz), IV – przedział silników spalinowych, V – przedział silników elektrycznych, VI – rufowy przedział torpedowy ze sterami kierunku i głębokości. Kadłub ciśnieniowy otoczony był kadłubem lekkim wykonanym z blach o grubości 4–8 mm. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 769 ton, a w zanurzeniu 871 ton.
Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne Krupp-Germaniawerft F46 z doładowaniem o łącznej mocy 3200 KM przy 470-490 obr./min, a pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym prądu stałego AEG GU 460/8-276 o łącznej mocy 560 kW (750 KM) przy 295 obr./min. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby, zapewniając maksymalną prędkość 17,7 węzła na powierzchni i 7,6 węzła w zanurzeniu. Zasięg wynosił 8500 Mm przy prędkości 10 węzłów w położeniu nawodnym (3250 Mm przy prędkości maksymalnej) oraz 80 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą (130 Mm przy 2 węzłach). Zbiorniki mieściły 113,47 tony paliwa, a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów AFA 33 MAL 800 W po 62 ogniwa każda, o łącznej pojemności 9160 Ah, masie 62 tony i czasie rozładowania 20 godzin. Dopuszczalna głębokość zanurzenia okrętu wynosiła 100 metrów, a głębokość zgniecenia 250–280 metrów.
Okręt wyposażony był w pięć wyrzutni torped o kalibrze 533 mm (cztery na dziobie i jedną rufową), z łącznym zapasem 14 torped (wymiennie okręt mógł przenosić 26 min typu TMA lub 39 min typu TMB). Uzbrojenie artyleryjskie stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 88 mm SK C/35 L/45, z zapasem amunicji wynoszącym 220–250 naboi oraz pojedyncze działko przeciwlotnicze kalibru 20 mm C/38 L/65. Jednostka była również wyposażona w pasywny sonar GHG i aktywny , a do obserwacji służyły dwa peryskopy Zeissa: bojowy i nocny.
Załoga okrętu składała się z czterech oficerów oraz 40 podoficerów i marynarzy.
Służba U-221 został wcielony do służby w Kriegsmarine 9 maja 1942 roku. Dowództwo okrętu objął por. mar. (niem. Oberleutnant zur See) , dowodzący uprzednio U-3. U-Boot otrzymał numer poczty polowej M 45 566. Do 31 sierpnia załoga jednostki przechodziła szkolenie w składzie , operując z Kilonii.
Pierwszy rejs bojowy 1 września 1942 roku U-221 został przyporządkowany do 7. Flotylli U-Bootów i wyszedł z Kilonii, osiągając następnego dnia Kristiansand; 3 września udał się w rejs na swój pierwszy wojenny patrol, kierując się na Atlantyk. W dniach 12–22 września okręt wchodził w skład wilczego stada . 15 września U-Boot wykrył płynący na północ konwój ON-129, naprowadzając na niego pozostałe okręty stada. Od 22 do 26 września U-221 został przyporządkowany do stada , a następnie (między 26 a 30 września).
5 października U-Boot otrzymał rozkaz dołączenia do stada „Wotan”. 13 października o godzinie 5:56 około 500 Mm na wschód od Cieśniny Belle Isle U-221 trafił jedną torpedą zbudowany w 1921 roku norweski parowiec „Fagersten” o pojemności 2342 BRT, płynący w konwoju na trasie Providence – Nowy Jork – Liverpool z ładunkiem drewna i stali. Statek trafiony za kominem zatonął w ciągu 10 minut na pozycji , a z liczącej 29 osób załogi zginął kapitan Sverre Langfeldt i 18 marynarzy; 10 rozbitków zostało podjętych z wody przez norweską korwetę typu Flower . O 6:22 i 6:23 okręt odpalił po jednej torpedzie w kierunku dwóch innych płynących w tym konwoju statków. Pierwsza z nich trafiła w zbudowany w 1920 roku brytyjski parowiec „Ashworth” o pojemności 5227 BRT, płynący z ładunkiem 7300 ton boksytów z Trynidadu przez Halifax do Belfastu, który zatonął po 20 minutach wraz z całą, liczącą 49 osób załogą (zginęli: kapitan William Mouat, 41 marynarzy i siedmiu artylerzystów). Zatonął również zbudowany w 1917 roku norweski parowiec „Senta” o pojemności 3785 BRT, transportujący 4031 ton masy celulozowej i 1106 ton stali z Halifaxu via Belfast do Londynu, który zatonął w płomieniach na przybliżonej pozycji (w wyniku ataku zginęła również cała załoga licząca 35 osób, wraz z kapitanem Conradem Rustadem). O godzinie 7:10 okręt wykonał kolejny atak torpedowy, trafiając według dowódcy w statek, który zatonął rufą, lecz nie zostało to potwierdzone przez źródła alianckie.
Tuż po północy 14 października, o godzinie 0:04, 00:12 i 00:13 U-Boot wystrzelił kolejne torpedy w kierunku płynących w konwoju SC-104 statków, zgłaszając zatopienie trzech o łącznym tonażu 13 000 BRT. W rzeczywistości w prawą burtę przed ładownią nr 5 trafiony został jedynie zbudowany w 1914 roku amerykański parowiec „Susana” o pojemności 5929 BRT, płynący z ładunkiem drobnicy i poczty z Nowego Jorku do Cardiff. Statek zatonął w ciągu sześciu minut na pozycji , a z jego liczącej 59 osób załogi 21 zostało podjętych z morza przez statek ratowniczy „Gothland” (zginął kapitan Jose Ayesa, 27 członków załogi i 10 artylerzystów). O godzinie 0:32 okręt podwodny wykonał czwarty atak torpedowy, trafiając w zbudowany w 1914 roku brytyjski statek-przetwórnię wielorybów „Southern Empress” o pojemności 12 398 BRT, transportujący 11 700 ton paliwa i 21 barek desantowych na trasie Nowy Orlean – Nowy Jork – Glasgow. W wyniku ataku z przebywających na pokładzie 125 osób zginęło 48 (kapitan, 23 członków załogi, 20 rozbitków z innych statków i czterech artylerzystów); utracono też jedenaście małych brytyjskich barek desantowych i następujące większe jednostki tej klasy: HMS LCM-508, HMS LCM-509, HMS LCM-519, HMS LCM-522, HMS LCM-523, HMS LCM-532, HMS LCM-537, HMS LCM-547, HMS LCM-620 (każda o wyporności 52 ton) i HMS LCT-2006 (291 ton). Ostatecznie statek zatonął o godzinie 3:21 na pozycji po kolejnym trafieniu torpedą, a ocalali rozbitkowie zostali uratowani przez norweską korwetę KNM „Potentilla” (44 załogantów, 31 rozbitków z innych statków i dwóch artylerzystów).
22 października po 50 dniach spędzonych w morzu okręt dopłynął do bazy w Saint-Nazaire.
Drugi rejs bojowy 23 listopada 1942 roku U-Boot wyszedł z Saint-Nazaire na swój drugi wojenny patrol, udając się na wody północnego Atlantyku. Od 29 listopada do 9 grudnia okręt operował w wilczym stadzie „Draufgänger”. 8 grudnia U-221 podczas operacji przeciw alianckiemu konwojowi na południowy wschód od przylądka Farvel (na pozycji ) przypadkowo staranował i zatopił siostrzanego U-254, z którego 45-osobowej załogi uratowano jedynie czterech marynarzy. U-221 w wyniku kolizji odniósł poważne uszkodzenia i ponieważ nie mógł się zanurzać, został zmuszony do powrotu do bazy, osiągając Saint-Nazaire 23 grudnia po 31-dniowym rejsie. Naprawa uszkodzeń trwała do końca lutego 1943 roku. Przeprowadzone w późniejszym czasie dochodzenie uwolniło dowódcę U-Boota od odpowiedzialności za staranowanie siostrzanej jednostki.
Trzeci rejs bojowy Trzeci patrol załogi U-Boota rozpoczął się 27 lutego 1943 roku, kiedy to okręt wyszedł z Saint-Nazaire udając się na północny Atlantyk. 7 marca o godzinie 12:27 na pozycji okręt podwodny storpedował zbudowany w 1936 roku norweski motorowiec „Jamaica” o pojemności 3015 BRT, płynący samotnie pod balastem z Liverpoolu do Nowego Jorku. Trafiony statek przełamał się na dwie części i zatonął w ciągu dwóch minut, a z liczącej 38 osób załogi zginęło 21 osób, w tym kapitan Arnfinn Bergan i jeden marynarz wzięty do niewoli przez załogę U-221, który 21 marca wyskoczył za burtę podczas ćwiczebnego alarmu i utonął. Jedna z łodzi ratunkowych z trzynastoma rozbitkami została 9 marca zauważona przez samolot Boeing B-17 Flying Fortress, jednak dopiero 18 marca rozbitków podjęła brytyjska korweta typu Flower ; kolejnych czterech marynarzy z drugiej łodzi ratunkowej dopłynęło 29 marca na wyspę Barra.