Krikor Zohrab

Krikor Zohrab (; ur. 26 czerwca 1861 w Konstantynopolu, zm. 19 lipca 1915 w Şanlıurfie) – ormiański pisarz, prawnik, publicysta, działacz społeczno-polityczny i charytatywny mieszkający w Imperium Osmańskim. Był czołowym przedstawicielem ormiańskiej inteligencji zamordowanym podczas ludobójstwa Ormian.

Życiorys Urodził się 26 czerwca 1861 roku w dystrykcie Beşiktaş w Konstantynopolu. Uczył się w liceum Makruyan w tym dystrykcie. Po śmierci ojca Krikora jego matka wyszła ponownie za mąż za znanego prawnika. Rodzina przeniosła się wtedy do Ortagüe, gdzie Krikor kontynuował naukę w liceum Targmançac. W tym okresie zaczął pisać wiersze i eseje.

W 1876 roku wstąpił do jedynej wówczas uczelni wyższej w Turcji, liceum Galatasaray. Tam opanował geometrię i odbył praktykę prawniczą. W 1880 roku znalazł pracę jako skryba w kancelarii prawniczej swojego ojczyma, jednocześnie uczęszczając na kursy prawa w liceum Galatasaray. Liceum to wkrótce zostało zamknięte. Rok później Zohrab przeniósł się do innej uczelni, Hugog, którą opuścił dwa lata później bez otrzymania certyfikatu. W 1884 roku zdał egzamin w Edirne i uzyskał dyplom prawnika.

Na początku lat 80. XIX wieku Zohrab zaangażował się w działalność publiczną, stając się równocześnie prominentną i obiecującą postacią w ormiańskim ruchu literackim. Już w wieku 17 lat, pracując dla gazety „Lraber”, w swoich artykułach wyrażał zainteresowanie przyszłością swojego narodu. Otrzymał tytuł profesora i wykładał prawo karne na Uniwersytecie w Konstantynopolu. W 1883 roku, z pomocą Hakoba Paroniana, rozpoczął wydawanie czasopisma „Jerkragund”. W tym czasopiśmie ukazała się później w odcinkach pierwsza powieść Zohraba, Zaginione pokolenie. W 1887 roku ukazała się w formie książkowej.

W 1888 roku Zohrab poślubił Klarę Jazincian, pochodzącą z zamożnej rodziny ormiańskiej burżuazji. Z tego małżeństwa narodziło się czworo dzieci: Lewon, Dolores, Aram i Ermine. W 1892 roku pod kierownictwem Zohrab ukazywało się czasopismo „Masis”, które istniało zaledwie rok. Jego pierwsze prace ukazywały się w „Masis” oraz w czasopiśmie „Arewelk”. Ten okres był szczytem jego twórczości. Zohrab napisał wówczas swoją drugą, niedokończoną powieść Nardik. Pisał również nowele i artykuły o tematyce społecznej, które przyniosły mu szerokie uznanie.

Podczas masakr Ormian w latach 1894–1896 Zohrab tymczasowo porzucił literaturę i poświęcił się głównie pracy prawnika. W tych latach bronił ormiańskich oskarżonych w tureckich sądach, ratując życie wielu z nich. W 1906 roku, na mocy zarządzenia ministra sprawiedliwości, Zohrabowi zakazano udziału w procesach sądowych w Turcji. Powodem był proces bułgarskiego rewolucjonisty. Aktywność polityczna Zohraba była bardzo intensywna, co nie spodobało się władzom tureckim.

Po tym wydarzeniu Zohrab wyjechał do Paryża. Znał dobrze język francuski i mógł publikować swoje prace prawnicze w Europie. Otwierały się tam przed nim wspaniałe perspektywy i planował w przyszłości przenieść się z rodziną do Egiptu. Jednak po młodotureckim zamachu stanu powrócił do Konstantynopola.

W 1908 roku został wybrany do Zgromadzenia Narodowego Armenii i Parlamentu Osmańskiego. W parlamencie energicznie walczył o uznanie praw politycznych i narodowych wszystkich narodów imperium. W 1909 roku, podczas masakr Ormian w Adanie, wielokrotnie występował przeciwko zabójcom i domagał się zakończenia brutalnej polityki byłego sułtana Abdülhamida II wobec Ormian. W 1911 roku zwrócił się w tej sprawie do premiera Turcji.

W styczniu 1914 roku podpisano porozumienie między Turcją a Rosją w sprawie reform ormiańskich, gwarantujące bezpieczne życie mieszkańcom zachodniej Armenii. Sam Zohrab wyraził nadzieję na rosyjską pomoc i negocjował kwestię ormiańską z ambasadami głównych mocarstw światowych. Jednak wkrótce wybuchła I wojna światowa, dając władzom tureckim dobry pretekst do przeprowadzenia eksterminacji Ormian. Podpisane porozumienie nie było już uznawane za wiążące przez władze osmańskie.

24 kwietnia 1915 roku cała ormiańska inteligencja Konstantynopola została aresztowana i deportowana w ciągu jednej nocy. Zohrab zrobił wszystko, co w jego mocy, aby uwolnić część swoich przyjaciół. Zwrócił się do urzędników państwowych, nawet do Talaata Paszy, ministra spraw wewnętrznych Imperium Osmańskiego, którego dobrze znał. W odpowiedzi składali mu puste obietnice.

Sam Zohrab został aresztowany w maju. Wraz z innym aresztowanym członkiem parlamentu został wysłany do Diyarbakır, aby stanąć przed sądem wojskowym. W towarzystwie żandarma spędzili kilka tygodni w Aleppo. Niektóre źródła podają, że sam Cemal Pasza próbował uwolnić Zohraba, ale Talaat Pasza nalegał na proces przed trybunałem wojskowym. Dwóch deputowanych zostało wysłanych do Urfy, gdzie przebywali przez pewien czas. Później zostali ponownie aresztowani i przewiezieni samochodem do Diyarbakir. Tam Zohrab został zamordowany 19 lipca. Uważa się, że padł ofiarą znanych bandytów dowodzonych przez Çerkeza Ahmeta, Halila i Nazima. Według niektórych doniesień Turcy zmiażdżyli mu głowę kamieniami. Wiadomo, że zabójcy zostali skazani i straceni we wrześniu tego roku na rozkaz Cemala Paszy.

Dzieła thumb|left|Zohrab na ormiańskim znaczku pocztowym, 2011 Pozostawił po sobie bogate dziedzictwo twórcze, a jego wkład w literaturę zachodniormiańską jest szczególnie cenny. Jego dzieła nadal znajdują się w programie nauczania w ormiańskich szkołach. Kilka jego prac zostało przetłumaczonych na języki obce i opublikowanych w prawie trzydziestu językach. Jest autorem powieści, wierszy i artykułów, ale największą popularnością cieszą się jego opowiadania.

Już od najmłodszych lat Zohrab próbował pisać wiersze, jednak jego poezja nie zyskała szerokiego uznania. W 1883 roku opublikował powieść Zniknięte pokolenie, opisującą życie młodych ludzi w Konstantynopolu. Jego opowiadania ukazały się w trzech zbiorach: Głosy sumienia, Życie takie, jakie jest i Ciche bóle. Wykorzystując dynamiczny styl narracji, elegancki język i prostotę, autorowi udało się stworzyć psychologiczne, poruszające obrazy. Rozwinął tradycję realizmu w literaturze ormiańskiej. W swoich opowiadaniach badał problemy społeczne ludzi pracy, ich troski i stan umysłu w różnych niesprawiedliwych sytuacjach. W jego twórczości znajdują się również opowiadania romantyczne i satyryczne. Opowiadania Zohraba pt. Szczęśliwa śmierć, Ainka, Zabuho, Nerses, Burza i Przebacz mi, Panie opowiadają o tragedii „małych ludzi”, chciwości kapitalistów i lichwiarzy oraz o moralności rodzin szlacheckich i mieszczańskich.

Przypisy

Kategoria:Ormiańscy pisarze Kategoria:Prawnicy Kategoria:Działacze społeczni Kategoria:Ofiary Ludobójstwa Ormian Kategoria:Ludzie urodzeni w Konstantynopolu Kategoria:Urodzeni w 1861 Kategoria:Zmarli w 1915