thumb|Kobieta w kapeluszu, 1905 Portret z zieloną smugą () – obraz olejny Henriego Matisse’a z 1905 roku w kolekcji Państwowego Muzeum Sztuki w Kopenhadze.
Choć obraz nie jest w pełni naturalistycznym przedstawieniem wyglądu żony Matisse’a ani nie został pomyślany jako jej portret psychologiczny, zajmuje ważne miejsce w dorobku artysty. Jako jedno z pierwszych dzieł fowistycznych wyznacza bowiem istotny etap jego twórczości, a tym samym stanowi ważny punkt odniesienia w rozwoju europejskiego malarstwa epoki modernizmu.
Historia Matisse spędził lato 1905 roku, malując i rysując w rybackiej wiosce Collioure na Lazurowym Wybrzeżu na południu Francji. Był to przełomowy moment twórczości malarza, który wraz André Derainem prowadził niezwykle śmiałe eksperymenty z czystymi, nienaturalistycznymi barwami. To eksperymentalne lato stanowiło fundament dla ruchu znanego obecnie jako fowizm, charakteryzującego się całkowitym odejściem od modelowania światłocieniowego i świadomym upraszczaniem perspektywy. Po powrocie do Paryża Matisse przeniósł te doświadczenia na malarstwo portretowe. Obraz został prawdopodobnie namalowany jesienią 1905 roku. Matisse mieszkał z rodziną pod adresem Quai Saint-Michel 19, na lewym brzegu Sekwany, naprzeciw Île de la Cité i katedry Notre-Dame. Miał tam pracownię zlokalizowaną na piątym piętrze.
Obaj malarze byli liderami awangardowego ruchu. Matisse mówił o kolorze jako o „sile”. Zaczął używać w swoich pracach ograniczonej ilości kolorów, które miały ze sobą kontrastować. Ta gra barw miała na celu stworzenie w umyśle widza iluzorycznej przestrzeni. Niekonwencjonalne użycie koloru zauważalne jest w Portrecie z zieloną smugą. Nowatorska technika użyta przez fowistów wywołała kontrowersje w świecie sztuki. Paryski krytyk Louis Vauxcelles, porównując obrazy Matisse’a i innych fowistów z eksponowaną obok nich podczas Salonu Jesiennego rzeźbą renesansową, użył sformułowania „Donatello chez les fauves…” (). Tak powstał termin fowizm.
Portret z zieloną smugą powstał w tym samym okresie co: Kobieta w kapeluszu, Otwarte okno, Collioure i Dachy Collioure. Były to pierwsze prace fowistyczne pokazane przez Matisse’a Paryżanom.
Pierwszymi właścicielami portretu byli amerykańscy kolekcjonerzy Michael i Sarah Stein, którzy kupili obraz w marcu lub kwietniu 1906 roku w Galerie Drouet w Paryżu. Płótno było eksponowane w salonie Steinów, co wpłynęło na renomę Henriego Matisse’a jako wartościowego twórcy. W przededniu I wojny światowej obraz najprawdopodobniej został wypożyczony Grecie i Oskarowi Mollom do Berlina. Podobnie jak inny obraz Matisse’a – Widok Collioure – Portret z zieloną smugą został w 1917 przejęty przez Galerie Fritz Gurlitt i przez nią zakupiony na pozornej aukcji ()Praktyka nie należąca wówczas do rzadkości na niemieckim rynku sztuki, zwłaszcza w czasie wojny.. W 1919 niemiecki marszand wystąpił w imieniu Steinów, domagających się zwrotu bezprawnie przejętego dzieła. Obraz powrócił do Paryża. W 1920 płótno zostało sprzedane duńskiemu kupcowi i kolekcjonerowi sztuki i trafiło do Kopenhagi. Tetzen-Lund próbował dwukrotnie sprzedać obraz na aukcjach w 1925 i 1934. Dopiero podczas aukcji 10 czerwca 1936 obraz zakupili inżynier Johannes Rump i fundacja jego żony Elisabeth Rump i przekazali go do Państwowego Muzeum Sztuki w Kopenhadze (muzealny nr katalogowy KMSr171).
Opis Obraz ma format pionowy. Artysta użył farb olejnych, malując na płótnie. Wymiary dzieła to: 40,5 × 32,5 cm. Dzieło jest sygnowane w prawym górnym narożniku: Henri-Matisse.
Portret przedstawia Amélie Matisse, żonę malarza. Jedna strona twarzy jest oświetlona bezpośrednim światłem, ta „oznaczona” została na obrazie kolorami: różowym, pomarańczowym i czerwonym (wzdłuż brody i ucha). Druga strona, znajdująca się w półcieniu została namalowana na żółto. Przez środek twarzy modelki – od linii włosów, przez nos, aż do górnej wargi – przechodzi pionowa zielonawa smuga. Jej włosy, brwi i oczy są ciemnoniebieskie. Ubrana jest w pomarańczowo-różową bluzkę lub sukienkę z turkusowym dekoltem. Tło po lewej stronie ma barwy różową od góry i pomarańczową u dołu, zaś po prawej stronie jest turkusowe.
Obszary o wyrazistych kolorach umożliwiają wyodrębnienie rysów twarzy Madame Matisse i identyfikację kierunku padania światła. Bloki czystej barwy nawiązują do technik Gauguina i van Gogha i ukazują rozwój podejścia Matisse’a do koloru w miarę odchodzenia od impresjonizmu. Ewolucję tę można zaobserwować w różnicach między Kobietą w kapeluszu i Portretem z zieloną smugą. Oba płótna przedstawiają tę samą modelkę. W Kobiecie w kapeluszu Matisse zastosował krótsze pociągnięcia pędzla i różnorodne, przenikające się kolory, tworząc swobodną atmosferę, która nie zagłębia się w charakter postaci. Portret z zieloną smugą jest bardziej poważny i intymny, z ostrzejszymi liniami i skupieniem na twarzy Amelii. Intensywność i żywość biorą się z czystości koloru i napięcia pomiędzy kontrastującymi barwami w każdej części jej twarzy.
Na obu portretach Amelia jest jedynie modelką. Mimo większej intymności w przedstawieniu na Portrecie z zieloną smugą nadal wydaje się niezrozumiała i niemal odhumanizowana. Matisse przedkładał swoją artystyczną wizję i przesłanie nad rzeczywistą osobowość modelki, swojej żony. Krytycy i przyjaciele byli zaniepokojeni brakiem człowieczeństwa w tym portrecie. Ktoś z przyjaciół Michaela i Sarah Stein, pierwszych właścicieli płótna, nazwał je „szaloną karykaturą portretu”.
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Obrazy fowistyczne Kategoria:Obrazy Henriego Matisse’a Kategoria:Obrazy w Statens Museum for Kunst w Kopenhadze Kategoria:Portrety postaci historycznych