Pałac Pawęczkowskiego w Lublinie, także pałac Pawęczkowskich – zabytkowa kamienica mieszkalna znajdująca się przy ulicy Rybnej 10, u zbiegu z ulicą Noworybną, przy placu Rybnym na Starym Mieście w Lublinie.
Budynek powstał w pierwszej połowie XIX wieku w wyniku przebudowy nieukończonego kościoła i zabudowań klasztornych trynitarzy bosych. Nazwa „pałac” ma charakter zwyczajowy – obiekt pełnił przede wszystkim funkcję okazałej kamienicy mieszkalnej.
Historia Trynitarze w Lublinie Trynitarze bosi zostali sprowadzeni do Lublina w 1728 roku przez księcia Jerzego Dominika Lubomirskiego, hetmana polnego koronnego. Początkowo zakonnicy otrzymali pozwolenie na urządzenie prywatnej kaplicy, która miała służyć im do czasu wybudowania własnej świątyni.
Fundację stałego kościoła i klasztoru podjął Mikołaj Łoś z Grodkowa, kasztelan lwowski. Zabudowania wznoszono na obrzeżu ówczesnego miasta, pomiędzy placem wykorzystywanym do handlu rybami a miejskimi murami obronnymi, w miejscu określanym jako Psia Górka. Prace przy zespole prowadzono od pierwszej połowy XVIII wieku, natomiast budowę właściwego kościoła rozpoczęto w połowie tego stulecia.
Planowany kościół był budowlą murowaną, jednonawową i pięcioprzęsłową, ze sklepionym prezbiterium. Po obu stronach nawy znajdowały się kaplice i pomieszczenia rozmieszczone na kilku poziomach, natomiast pod prezbiterium urządzono krypty. Kościół miał mieć układ dwupoziomowy, należący do rzadko spotykanych rozwiązań w architekturze sakralnej dawnej Rzeczypospolitej.
Po śmierci Mikołaja Łosia i wyczerpaniu funduszy prace zostały przerwane. Budowli nie otynkowano ani nie ukończono jej wystroju. W podziemiach pochowano fundatora, a w jednej z urządzonych tam kaplic zakonnicy odprawiali nabożeństwa.
Pod koniec lat 70. XVIII wieku trynitarze opuścili zabudowania przy placu Rybnym i przenieśli się do przejętego po kasacie jezuitów zespołu przy obecnym placu Katedralnym. Niedokończony kościół stopniowo popadał w ruinę.
Przebudowa na kamienicę Po przejęciu nieruchomości przez władze państwowe zabudowania wystawiono na publiczną licytację. W 1824 roku kupił je lubelski fryzjer i obywatel miejski Jan Pawęczkowski wraz z żoną Teklą.
Pawęczkowski przebudował niedokończoną świątynię na okazałą kamienicę mieszkalną. Prace prowadzono w pierwszej połowie XIX wieku i zakończono przed 1838 rokiem. Budynek otrzymał cechy późnego klasycyzmu. Nieprzesklepioną nawę główną dawnego kościoła przekształcono w wewnętrzny dziedziniec, wokół którego urządzono mieszkania i ciągi komunikacyjne.
Ze względu na rozmiary, reprezentacyjny wygląd i stosunkowo wysoki standard mieszkań kamienica zaczęła być nazywana pałacem Pawęczkowskiego lub pałacem Pawęczkowskich. W późniejszym okresie została przekształcona w wielorodzinny dom czynszowy.
Architektura Obecny budynek zachowuje fragmenty murów osiemnastowiecznego kościoła i klasztoru trynitarzy. Jest budowlą murowaną z cegły, otynkowaną, złożoną ze skrzydeł otaczających wewnętrzny dziedziniec, odpowiadający dawnej nawie kościoła.
Zewnętrzne elewacje otrzymały podczas dziewiętnastowiecznej przebudowy skromny, późnoklasycystyczny wystrój. Dolną kondygnację częściowo pokrywa boniowanie, a okna parteru umieszczono w prostokątnych lub półkoliście zamkniętych wnękach. Elewację od strony placu Rybnego zdobi balkon z metalową balustradą.
W obrębie budynku przetrwały sklepione pomieszczenia dawnego prezbiterium i kaplic oraz podziemne krypty. Układ murów pozwala na odtworzenie zasadniczych elementów niezrealizowanej świątyni trynitarskiej.
Ochrona zabytku Zespół został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych 17 grudnia 1971 roku pod numerem A/536. Przedmiotem wpisu jest „zespół klasztorny potrynitarski, tzw. pałac Pawęczkowskiego”, chroniony w granicach ścian zewnętrznych.
Narodowy Instytut Dziedzictwa klasyfikuje obiekt jako dawny klasztor trynitarzy, wzniesiony z cegły w stylu barokowym i objęty zarówno rejestrem, jak i ewidencją zabytków.
Zobacz też Trynitarze Plac Rybny w Lublinie Wieża Trynitarska w Lublinie Zabytki w Lublinie
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Pałac Pawęczkowskiego w zbiorach Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”
Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo lubelskie) Kategoria:Zabytkowe kamienice w Lublinie Kategoria:Architektura barokowa w Lublinie Kategoria:Pałace i dwory w Lublinie Kategoria:Kościoły i klasztory trynitariańskie