Silniczka – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie radomszczańskim, w gminie Żytno.

Dyferencja nazwy Silnica i Silniczka są dwiema sąsiednimi miejscowościami, których nazwy mają wspólne pochodzenie. Silnica jest poświadczona w źródłach od XIV wieku, natomiast nazwa Silniczki pojawia się na początku XVI wiekuKazimierz Rymut, Barbara Czopek-Kopciuch, Urszula Bijak (red.), Nazwy miejscowe Polski. Historia – pochodzenie – zmiany, t. XIII: Sa–Si, Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków 2016, s. 202, https://rcin.org.pl/ijp/Content/236241/NMPol_XIII%20%E2%80%93%20ostateczny%20pdf.pdf.

Nazwa Silniczka powstała bezpośrednio od nazwy Silnica jako jej forma zdrobniała, utworzona za pomocą przyrostka „-ka”. Źródła notują formy Syelnyczka (1511–1523) oraz Silnyczka (1552)Kazimierz Rymut, Barbara Czopek-Kopciuch, Urszula Bijak (red.), Nazwy miejscowe Polski. Historia – pochodzenie – zmiany, t. XIII: Sa–Si, Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków 2016, s. 202, https://rcin.org.pl/ijp/Content/236241/NMPol_XIII%20%E2%80%93%20ostateczny%20pdf.pdf. W opracowaniu historycznym gminy Żytno wśród dawnych zapisów Silniczki wymieniana jest również forma Schyelnycza minor, gdzie łacińskie minor odpowiada określeniu „mała”Urząd Gminy Żytno, „Silniczka”, https://www.zytno.pl/art,116,silniczka.html. Sąsiednią Silnicę nazywano w "„większą” (łac. maior).

W ten sposób w dawnych zapisach rozróżniano obie miejscowości za pomocą określeń wskazujących na „większą” i „mniejszą” Silnicę, natomiast z czasem dla tej drugiej utrwaliła się samodzielna, zdrobniała nazwa Silniczka.

Historia

Najstarsze znane ślady osadnictwa na terenie dzisiejszej Silniczki pochodzą z wczesnego średniowiecza. W latach 1969–1970 na niewielkim wzniesieniu położonym na północny wschód od zabudowań wsi przeprowadzono ratownicze badania archeologiczne pod kierunkiem Jerzego Augustyniaka. Interwencję podjęto po odkryciu kości ludzkich i fragmentów uzbrojenia na terenie niszczonego przez wieloletnie wybieranie piasku cmentarzyska szkieletowego. Augustyniak datował nekropolę na XI wiek.

W trakcie wykopalisk przebadano około 400 m² stanowiska i odkryto pięć zachowanych grobów szkieletowych – trzy kobiece i dwa męskie. W grobach znaleziono m.in. liczne szklane paciorki, kabłączki skroniowe, grot włóczni oraz wiadro. Jeden z grobów kobiecych zawierał 79 paciorków szklanych i 12 kabłączków skroniowych, natomiast w innym znaleziono ponad 100 paciorków. Znaleziska wskazują, że cmentarzysko należało do społeczności zamieszkującej okolice Silniczki w XI wieku. Około 500 m na północny zachód od nekropoli Augustyniak stwierdził ponadto w wyniku badań powierzchniowych pozostałości osadnictwa datowanego na XIII wiek.

Do najważniejszych odkryć z Silniczki należy znaleziony na polnej drodze przecinającej teren cmentarzyska silnie spłaszczony żelazny hełm z XI wieku. Ponowne badania zabytku wykazały, że czasza została wykonana z dwóch kawałków blachy połączonych nitami, a w partii górnej stwierdzono pozostałości elementów wykonanych z miedzi i złota. Mariusz R. Rychter i Piotr Strzyż datowali hełm na XI–pierwszą połowę XII wieku i zaliczyli go do wyjątkowo rzadkich znalezisk wczesnośredniowiecznego uzbrojenia ochronnego z ziem polskich. W obrębie zniszczonego stanowiska znaleziono również fragmenty wczesnośredniowiecznego miecza.

Silniczka pojawia się w źródłach pisanych w XVI wieku pod nazwami m.in. Schjelnycza minor, Schylnycza i Syelnyczka. Na początku XVI wieku należała do parafii w Maluszynie, a dziesięcina z łanów kmiecych przypadała miejscowemu plebanowi. Według rejestru poborowego z 1552 roku wieś, należąca wówczas do Piotra Maja, liczyła 10 osadników gospodarujących na 2½ łana i posiadała młyn. Silniczka należała w XVI i XVII wieku do Majów herbu Starykoń, będących jednym z rodów ziemiańskich posiadających dobra w tej części doliny Pilicy. Według dokumentów w 1552 roku, Piotr Maj herbu Starykoń był właścicielem folwarku Silniczka (Silnicy Małej). Siedem lat później, w roku 1559, kolejnymi wymienionymi dziedzicami tej miejscowości byli Marcin, Piotr i Jan Majowie, synowie Marcina i Weroniki. W Silniczce znajdował się niegdyś dwór tego rodu, jednakże nie przetrwał do czasów obecnych.

Miejscowość pozostawała w rękach Majów h. Starykoń aż do 1712 roku. W tym roku w wyniku małżeństwa Magdaleny Maj i Stanisława Ostrowskiego, przeszła w wianie do rodu Ostrowskich herbu Korab. Już w 1717 roku w metrykach Stanisław Ostrowski zapisywany jest jako „dziedzic i posesoer dóbr Silniczki”.

Z okresem własności Majów wiąże się powstanie zachowanej w Silniczce ariańskiej kaplicy lub zboru. Obiekt wzniesiono przed końcem pierwszej połowy XVII wieku; według dokumentacji konserwatorskiej jego fundatorami byli Majowie. Budowla służyła miejscowej społeczności braci polskich, których działalność w Rzeczypospolitej zakończyła ustawa sejmowa z 1658 roku nakazująca im przejście na katolicyzm albo opuszczenie kraju.

W XVIII wieku następowały zmiany własnościowe w dobrach Silniczki. Na początku stulecia klucz silniczkowski znalazł się w rękach Antoniego Siemieńskiego, natomiast w drugiej połowie XVIII wieku Silniczkę i związane z nią wsie posiadali przedstawiciele rodziny Ostrowskich, spokrewnieni z wcześniejszymi właścicielami – Majami.

Istotna zmiana charakteru miejscowości nastąpiła w XIX wieku w związku z rozwojem przemysłu cukrowniczego. W 1845 roku Aleksander Ostrowski uruchomił w Silniczce cukrownię, której powstanie było elementem prowadzonej przez Ostrowskich modernizacji gospodarki w dobrach maluszyńskich. W 1852 roku zakład został gruntownie przebudowany i wyposażony w kotły oraz napęd parowy, a w następnym roku utworzono spółkę, w której największy udział posiadał Aleksander Ostrowski. W kolejnych dziesięcioleciach cukrownia była systematycznie modernizowana; w 1882 roku rozpoczęto jej elektryfikację. W latach 80. XIX wieku należała do największych zakładów przemysłowych w powiecie radomszczańskim. W 1876 roku zatrudniała 367 robotników. Pod koniec XIX wieku Silniczka miała wyraźnie złożoną strukturę osadniczą – Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wymieniał oddzielnie wieś, folwark oraz osadę fabryczną. Sama wieś liczyła wówczas 508 mieszkańców, folwark 67, a osada fabryczna 236 mieszkańców.

Rozwój cukrowni sprawił, że w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku Silniczka stała się niewielkim ośrodkiem przemysłowym. Zakład dawał zatrudnienie kilkuset osobom i wpływał na funkcjonowanie okolicznych folwarków, w których zwiększano areał upraw buraka cukrowego. Działalność cukrowni załamała się podczas I wojny światowej; w 1915 roku zakład przestał prowadzić produkcję i nie został później odbudowany.

W pierwszych dniach kampanii wrześniowej doszło w Silniczce do zbrodni na ludności cywilnej. 5 września 1939 roku żołnierze niemieckiego Wehrmachtu rozstrzelali sześciu mieszkańców wsi za podjęcie próby pochowania poległego polskiego żołnierza. Wydarzenie upamiętnia tablica znajdująca się przy dawnej kaplicy ariańskiejJózef Fajkowski, Jan Religa, Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945, Warszawa 1981, s. 78..

Po reformie podziału administracyjnego z 1954 roku Silniczka została siedzibą gromady Silniczka. Jednostka istniała do końca 1958 roku. Na mocy uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z 17 listopada 1958 roku gromadę Silniczka zniesiono, a jej obszar włączono do gromady MaluszynUchwała nr 34/58 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z 17 listopada 1958 r. w sprawie zniesienia i utworzenia niektórych gromad w województwie łódzkim, „Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi”, 1958, nr 9, poz. 34, § 6 pkt 5..

W 2021 roku został założony klub piłkarski SKR Silniczka. Cieszył się on popularnością u młodzieży oraz zatriumfował w 2024 roku w GLP wygrywając z Budzowem oraz Łazowem.

Po zniesieniu gminy Maluszyn w 1954 roku, w latach 1954–1958 wieś była siedzibą władz gromady Silniczka, po jej likwidacji w gromadzie Maluszyn. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.

Zabytki Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest obiekt: kaplica ariańska, z początku XVII wieku, nr rej.: 496-I-51 z 9.09.1949 oraz 241 z 27.12.1967 – kaplica zboru braci polskich.

Środowisko geograficzne W lipcu 2012 na stacji meteorologicznej w Silniczce zostało zanotowane absolutne maksimum temperatury w 2012 i wyniosło 37,2 °CMały Rocznik Statystyczny Polski 2013, s. 34.. Także w sierpniu 2013 na tej stacji meteorologicznej zostało zanotowane absolutne maksimum temperatury w 2013 i wyniosło 38,9 °C

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Żytno (gmina)