Siemiatycze – miasto w Polsce, położone w województwie podlaskim, siedziba powiatu siemiatyckiego i gminy wiejskiej Siemiatycze. Leży na Wysoczyźnie Drohiczyńskiej, nad rzeką Kamianką.
Według danych GUS z 1 stycznia 2024 roku Siemiatycze liczyły 13 391 mieszkańców.
Położenie Siemiatycze są położone we wschodniej Polsce, w południowej części województwa podlaskiego i 64 km od Siedlec.
Według danych z 2002 Siemiatycze miały obszar 36,25 km², w tym: użytki rolne: 61% użytki leśne: 23%
Według danych z 1 stycznia 2011 powierzchnia miasta wynosiła 36,25 km². Miasto stanowi 2,48% powierzchni powiatu.
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa białostockiego.
Historia Historia do 1795 roku Historia miejscowości sięga połowy XV wieku, kiedy wyodrębniają się pierwsze dobra siemiatyckie. Siemiatycze zostały wymienione po raz pierwszy w 1443 roku w tekście nadania przez książąt mazowieckich Borucie z Falent, chorążemu warszawskiemuM.Kondratiuk, Nazwy miejscowe południowo - wschodniej Białostocczyzny, Wrocław 1974, s.180.. Z 1446 roku pochodzi pierwsza wzmianka o istnieniu kościoła katolickiegoJ. Maroszek, K. Kucharczyk, Dokumentacja ewidencyjny parku Anny Jabłonowskiej w Siemiatyczach, PWKZ, Białystok 1979, s.3-4. . Przed 1456 rokiem Kazimierz Jagiellończyk nadał majątek Sudymontowiczom z Chożowa. Wg innych źródeł kościół w 1456 roku ufundował Michał Kmita z Chożowa, stryj Aleksandry Sudymontowiczówny z Chożowa. W XV wieku być może zbudowana została także cerkiew św. Trójcy, św. Piotra i Pawła i św. Paraskewii na lewym brzegu rzeki Kamionki, ale publikacje na ten temat nie wskazują na źródło pierwotne tej informacji i przypuszczalnie dokument o ufindowaniu cerkwii w XV wieku jest falsyfikatem z XVIII wieku. Już w początkach miasta można zatem obserwować dość typowe dla Podlasia zjawisko powstawania dwóch skupisk osadniczych, stanowiących jednakże jedno miasto, o odrębnym składzie religijnym, prawnym i etnicznym społeczeństwa. W 1527 dobra siemiatyckie obejmowały 7 wsi. W 1529 roku Bohusz Bohowitynowicz w testamencie przekazał dobra siemiatyckie swojej córce Annie, która w 1538 roku poślubiła Stanisława Gabriela Tęczyńskiego. Miejskie prawo magdeburskie nadano osadzie w 1542 roku. W dniu 8 stycznia 1542 Zygmunt Stary wydał dokument zezwalający Siemiatyczom na korzystanie z prawa magdeburskiego (prawa miejskie) i nadał 12 letnią wolniznę od opłat. Na podstawie tego przywileju Stanisław Tęczyński w dniu 2 kwietnia 1542 ustanowił wójta miejskiego Hieronima Lachowskiego i zlecił mu prace nad organizacją miasta, rozplanowaniem rynku i 26 otaczających go parcel. Siemiatycze początkowo należały do ziemi mielnickiej„Rocznik Białostocki”, tom IX, red. nacz. Tadeusz Dzierżykray-Rogalski. Muzeum w Białymstoku, Białystok 1970, s. 121., ale na prośbę wdowy po Bohuszu Bohowitynowiczu i Tęczyńskich w 1546 król przyłączył Siemiatycze do ziemi drohickiej, stanowiącej część województwa podlaskiegoJózef Maroszek, Rzemiosło w miastach podlaskich, w: Studia nad produkcją rzemieślniczą w Polsce (XIV-XVIII w.), Maria Kwapień, Józef Maroszek, Andrzej Wyrobisz, Wrocław 1976, s. 97.. W 1554 roku Stanisław Tęczyński zbudował w Turnej most na Bugu co znacznie wzmocniło pozycję gospodarczą Siemiatycz i doprowadziło do upadku Mielnik, gdzie także był most. W 1580 w Siemiatyczach było 26 domów rynkowych, 186 domów przy ulicach, 32 chałupy oraz 40 domów zagrodniczych. Siemiatycze zaliczały się wtedy do miast średniej wielkości w województwie podlaskim i mieszkało w nich około 1900 osób. Na 1582 datuje się początki osadnictwa żydowskiego na terenie Siemiatycz. Krzysztof Radziwiłł Piorun uzyskał dobra od Tęczyńskich i ufundował tu w 1588 roku zbór kalwiński. W 1599 roku Siemiatycze weszły w skład posagu Elżbiety Radziwiłłówny, która poślubiła Lwa Sapiehę, który polecił rozebranie zboruJan Mironczuk, Wyznania protestanckie na obszarze dystryktu podlaskiego, w: Odrodzenie i Reformacja w Polsce vol. 62 (2018), s. 147.. Od tego czasu Siemiatycze przez przeszło dwa stulecia (do 1801 r.) pozostawały w rękach Sapiehów. thumb|Kościół parafialny Wniebowzięcia NMP W latach 1626-1633 Lew Sapieha wzniósł nowy murowany kościół katolicki. Lew Sapieha ufundował też w Siemiatyczach unicką cerkiew. W latach 1655–1660 rozwój miasta został zahamowany przez potop szwedzki. Około 28% społeczności straciło życie, ale zniszczenia innych miast na Podlasiu były większe. Zniszczenie przez Szwedów Mielnika i Drohiczyna sprawia, że wzrosło znaczenie Siemiatycz. Simiatycze posiadała w 1673 roku wojewodzina wileńska Anna Barbara SapieżynaAnna Laszuk, Zaścianki i królewszczyzny : struktura własności ziemskiej w województwie podlaskim w drugiej połowie XVII wieku, Warszawa 1998, s. 121.. W tym samym roku w wg rejestru pogłównego w Siemiatyczach mieszkało 559 dorosłych mieszkańców. W 2. połowie XVII wieku zaczęły się konflikty pomiędzy szewcami chrześcijańskimi i żydowskim. Pod koniec XVII wieku w mieście mieszkał Gedalia z Siemiatycz, uznawany za prekursora syjonizmu. Dobrze układały się stosunku między katolikami i unitami, a księża rzymscy pełnili nawet obowiązki duszpasterskie podczas nieobecności duchownego unickiego, a wyznanie nie miało znaczenia przy byciu świadkiem na chrzcie, podczas ślubu lub w przypadku ożenku. Od lata 1710 do marca 1711 wielki pomór lub inaczej morowe powietrze (epidemia dżumy) dziesiątkuje ludność, a pozostali przy życiu po 12 lipca 1710 roku schronili się w niedalekiej unickiej cerkwi na Grabarce, która od tej pory zyskała sławę cudownego miejsca. Wyludnione miasto otrzymało w 1722 roku od króla nowy przywilej na dwa nowe jarmarki. W tym samym roku Zgromadzenie Księży Misjonarzy przejęło prowadzenie parafii rzymskokatolickiej pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP. Misjonarze założyli i sprawowali opiekę nad szkołą i przytułkiem dla starców i kalek, prowadzili także działalność charytatywną. Przed kościołem zostaje wzniesiona brama z figurą św. Michała Archanioła. W 1727 roku do kościoła dobudowano wieżę.
W 1758 roku pożar zniszczył część pierzei rynkowej od strony kościoła. W 1758 Siemiatycze przeszły w posiadanie księżnej Anny z Sapiehów Jabłonowskiej, wchodzą w skład klucza siemiatyckiegoJanina Berger-Mayerowa, Księżna Pani na Kocku i Siemiatyczach : (działalność gospodarcza i społeczna Anny z Sapiehów Jabłonowskiej), w: Archiwum Towarzystwa Naukowego we Lwowie. Wydział 2, Historyczno-Filozoficzny. Tom 18, Zeszyt 1, Lwów 1937, s. 330.. Następuje rozbudowa miasta. W tym samym roku wielki pożar niszczy większość zabudowań, w tym kościół. W 1772 na polecenie księżnej dokonano rozbiórki starego drewnianego ratusza, a w jego miejsce postawiono nowy murowany budynek. Ratusz miał cztery skrzydła i wewnętrzny prostokątny dziedziniec z niewielkim budynkiem wagi w środkowej części. W obrębie budynku uwzględniono miejsce na stragany (tzw. kramy). W 1775 liczba domostw w Siemiatyczach wynosiła 285; Siemiatycze były pod tym względem piątym miastem na całym Podlasiu po Międzyrzecu, Węgrowie, Tykocinie i Ciechanowcu.
Lata 1775–1918 W 1777 w Siemiatyczach rozpoczęto budowę pałacu księżnej Anny Jabłonowskiej. W pałacu urządzono Gabinet Historii Naturalnej, w którym prezentowano zebrane przez Jabłonowską zbiory zoologiczne i botaniczne, dzieła sztuki medalierskiej, znaleziska archeologiczne, księgozbiór, miedzioryty i inneDziennik podróży Stanisława Staszica 1789-1805, wyd. Cz. Leśniewski, Kraków 1931, s. 353. Zbiory te oglądali m.in. król Stanisław August, wielki książę Paweł Romanow, dostojnicy oraz ludzie nauki: Stanisław Staszic, Kołłątaj. Jest to także prawdopodobny rok umieszczenia posągów Sfinksów na sarkofagowych cokołach bramy pałacowej, które po rekonstrukcji można oglądać obecnie. W 1789 roku król Stanisław August Poniatowski na wniosek właścicielki zgodził się na czwarty czterotygodniowy jarmark w mieście, który przypadał na święto św. Anny w dniu 26 lipcaAGAD, Metryka Koronna, sygn. KK90, k. 94v-95.
Po III rozbiorze Polski w 1795 Siemiatycze znalazły się pod zaborem pruskim. Okres 1797–1801 to lata budowy Bożnicy Żydowskiej, która w czasie II wojny światowej została spalona. Po śmierci Anny Jabłonowskiej w 1800 roku, jej pałacowe zbiory zostały sprzedane w 1802 roku przez Stanisława Sołtyka carowi Aleksandrowi I za 50 tys. dukatów i wywiezione do Moskwy.
7 lipca 1807 na mocy traktatu tylżyckiego Siemiatycze wraz z okolicznymi terytoriami włączono do Cesarstwa Rosyjskiego. W 1825 roku Siemiatycze zamieszkiwało 1945 osób. W mieście stało 20 budynków murowanych, 330 drewnianych, 2 manufaktury, 10 sklepów, 40 szynków, łaźnia i 2 parki miejskie. W 1861 gmina siemiatycka obejmowała 25 wiosek i przysiółków. thumb|prawo|Bitwa pod Siemiatyczami 1863 W 1832 władze rosyjskie skonfiskowały znaczną część wyposażenia parafii, szkółki i szpitala - przytułku. W 1839 roku władze carskie zlikwidowały kościół unicki. Przez kilkadziesiąt lat XIX wieku nie wzrastała liczba ludności. W 1862 roku wyszły z Siemiatycz wojska rosyjskie. W dniach 6-7 lutego 1863 doszło do bitwy pod Siemiatyczami, stoczonej pomiędzy oddziałami powstańczymi dowodzonymi przez Lewandowskiego, Cichorskiego i Rogińskiego a wojskiem rosyjskim pod przywództwem gen. Maniukina. Bitwa rozegrała się na miejscowym cmentarzu, okolicach pałacu i w jego okolicach (obecnie między ulicami Ciechanowiecką i Powstania styczniowego). W wyniku dużej przewagi ogniowej Rosjan i nieudolnego dowodzenia oddziałami powstańczymi bitwa zakończyła się klęską powstańców. Po odniesionym zwycięstwie Rosjanie w odwecie ograbili i spalili miasto. Całkowitemu zniszczeniu uległ pałac Anny Jabłonowskiej, którego potem już nie odbudowywano.
29 kwietnia 1865 – poświęcono kamień węgielny pod budowę murowanej cerkwi prawosławnej na wzgórzu obok nadwyrężonego budynku drewnianego. Budowę z cegły pozyskanej z rozebranego spichlerza klasztornego ukończono w 1866. 2 listopada nowa cerkiew została wyświęcona pod wezwaniem Świętych Piotra i Paraskiewy. W 1870 roku istniały w mieście należące do Żydów cztery zakłady włókiennicze. W 1897 społeczeństwo Siemiatycz stanowili: 75% żydzi, 15% katolicy, blisko 10% prawosławnych oraz nieliczni ewangelicy. Wzrost ludności żydowskiej wynikał z napływu ze wschodu wyznawców mojżeszowych zwanych Litwakami. W 1900 nieopodal synagogi powstał neobarokowy Przyszkółek (Dom Talmudyczny). Po wojnie w budynku tym mieściło się m.in. państwowe przedszkole, później przez dłuższy czas był siedzibą Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Anny Jabłonowskiej, aktualnie znajduje się tam Zasadnicza Szkoła Zawodowa. W budynku po koszarach zorganizowano jednoklasową szkołę cerkiewno-parafialną, przekształconą później w dwuklasową.
II Rzeczpospolita thumb|Siemiatycze w okresie I wojny światowej W 1921 Siemiatycze liczyły 5694 mieszkańców (6816 os. w 1931). Orientacyjny skład społeczeństwa był następujący: 65% żydzi, 25,7% katolicy, 9% prawosławni. Za Polaków uważało się 33%, do narodowości żydowskiej przynależność deklarowało ok. 61% i białoruskiej ok. 5%. Orientacyjnie w mieście mieszkało ok. 26% Polaków, 65% Żydów, 8% Białorusinów. Gminę siemiatycką zamieszkiwało 10 676 osób, 54% prawosławnych, 45% katolików, Polacy stanowili połowę ludności, druga połowa to Białorusini. 3 Maja 1921 roku odsłonięto nieistniejący już pomnik Tadeusza Kościuszki, który następnie podczas II Wojny Światowej został zburzony przez Niemców.
II wojna światowa