Palästinalied (Pieśń Palestyńska) – utwór napisany przez najbardziej znanego niemieckiego poetę średniowiecznego – Walthera von der Vogelweide. Jej tematem jest Palestyna i krucjaty. Pełna pieśń zawiera 13 zwrotek w średnio-wysoko-niemieckim. Współczesne wykonania wykorzystują tylko kilka z nich.
Palästinalied a krucjaty Palästinalied została napisana w związku z piątą krucjatą jako polityczno-religijna pieśń o charakterze propagandowym. Utwór ten uznaje również roszczenia wszystkich religii abrahamowych do Ziemi Świętej, ale ostatecznie stwierdza, że największą rację w tej sprawie mają chrześcijanie.
Melodia alt=Transkrypcja melodii Palästinalied z fragmentu münsterskeigo.|mały|Transkrypcja melodii Palästinalied z fragmentu münsterskeigo. Najstarszy zapis melodii pochodzi z tzw. fragmentu münsterskiego (datowany na XIV w.), znajdującego się w Jenaer Liederhandschrift, napisanego po śmierci Walthera. Carmina Burana (ok. 1230 r.) zawiera pierwszą zwrotkę Palästinalied z neumami, ale są one niewystarczające do odtworzenia melodii.
Tekst Najstarszym źródłem tekstu jest Kleine Heidelberger Liederhandschrift (ms. A, datowany na ok. 1270 r.), podający 7 zwrotek. Codex Manesse (ms. C, datowany na ok. 1304 r.) ma 9 zwrotek. Inne rękopisy wnoszą dodatkowe 4, co daje w sumie 13 zwrotek. Spośród nich jedna (zapisana jako 4. zwrotka w ms. Z) jest wyraźnie młodsza od utworu pierwotnego. W pozostałych pięciu zwrotkach niebędących w ms. A, nie ma konsensusu ekspertów co do tego, czy należy je uważać za napisane przez Walthera.
9 zwrotek w ms. C są oznaczone C21–C29, a siedem zwrotek w ms. A - A50–A56. 3 zwrotki między A i C są identyczne (C22=A51, C23=A52, C29=A56), a pozostałe różnią się nieznacznie, np. transpozycją kolejności słów (C21=A50, C25–27 = A53–55). Czwarta i ósma zwrotka w ms. C (C24, C28) nie są zapisane w A. Tekst oryginalnyLachmann (1843)Tłumaczenie rytmiczneTłumaczenie dosłowne1. [C21=A50] Nû alrêst lebe ich mir werde,
sît mîn sündic ouge siht
daz here lant und ouch die erde,
der man sô vil êren giht.
ez ist geschehen, des ich ie bat,
ich bin komen an die stat,
dâ got menischlîchen trat.1.Tłumaczenie wykonane przez Jacka Kowalskiego. Już odmienione życie moje,
zacnem, godniejszem się stało.
Ujrzały grzeszne oczy moje
Ziemię Świętą i wspaniałą.
To się stało, czegom żądał,
abym miejsca te oglądał,
gdzie Pan Bóg człowiekiem został.1. Po raz pierwszy sobie żyję,
odkąd moje grzeszne oko widzi
szlachetną ziemię, a także tę ziemię
której oddaje się tyle czci.
Stało się, o co zawsze się modliłem:
Przybyłem do miejsca,
po którym Bóg stąpał jako człowiek.2. [C22=A51] Schoeniu lant, rîch unde hêre,
swaz ich der noch hân gesehen,
sô bist dûz ir aller êre.
waz ist wunders hie geschehen!
daz ein magt ein kint gebar,
hêre über aller engel schar,
was daz niht ein wunder gar?2. O Ziemio Święta, ziemio świetna,
spośród świetnych najświetniejsza,
tyś ponad znane mi szlachetna,
w cuda tyś najwielmożniejsza!
Tutaj panna Syna rodzi,
co wszem aniołom przewodzi,
gdzież się większy cud przyrodził?2. Takie piękne ziemie, bogate i szlachetne,
jakie już widziałem,
tyś chwałą ich wszystkich,
jakież cuda się tu działy!
Że panna urodziła dziecko,
Pana nad wszystkimi zastępami anielskimi,
czyż to nie był cud doskonały?3. [C23=A52] Hie liez er sich reine toufen,
daz der mensche reine sî.
dô liez er sich hie verkoufen,
daz wir eigen wurden frî.
anders waeren wir verlorn.
wol dir, sper, kriuz unde dorn!
wê dir, heiden! daz ist dir zorn!3. On tutaj zechciał być ochrzczonym,
aby dał nam oczyszczenie.
On tutaj zechciał być zdradzonym,
aby dał nam wybawienie.
Że nas zguba nie spotkała,
włóczni i krzyżowi sława,
hańba zaś mordercom Pana!3. Tutaj on, będąc czystym, dał się ochrzcić,
aby ludzie byli czyści.
Tam dał się sprzedać,
abyśmy my, niewolni, mogli być wolni.
Inaczej bylibyśmy zgubieni.
Chwała ci, włócznio, krzyżu i cierniu!
Biada wam, poganie! To jest wam gniewem!4.Ta zwrotka pochodzi z Codex Manesse i nie występuje w Kleine Heidelberger Liederhandschrift, przez co podważa się jej autentyczność. [C24] Dô er sich wolte übr uns erbarmen,
hie leit er den grimmen tôt,
er vil rîche übr uns vil armen,
daz wir komen ûz der nôt.
daz in dô des niht verdrôz,
dâst ein wunder alze grôz,
aller wunder übergnoz.4. Ponieważ chciał się nad nami ulitować,
tutaj poniósł ponurą śmierć,
On, najmożniejszy, nad nami, najbiedniejszymi,
abyśmy mogli uniknąć mąk.
Że Go to nie rozgniewało,
to cud aż nazbyt wielki,
ponad wszystkie inne cuda.5. [C25=A53] Hinnen vuor der sun ze helle,
von dem grabe da'r inne lac.
des was ie der vater geselle
und der geist, den nieman mac
sunder scheiden, êst al ein,
sleht und ebener danne ein zein,
als er Abrahâme erschein.5. Stamtąd Syn zszedł do piekieł,
z grobu, w którym leżał.
Był On bowiem wiecznym towarzyszem Ojcu,
i Duchowi, których nikt nie może
rozdzielić: Oni wszyscy są Jednym,
prostsi i gładsi niż grot strzały,
tak, jak ukazał się On Abrahamowi.6. [C26=A54] Do er den tiefel dô geschande
daz nie keiser baz gestreit,
dô vuor er her wider ze lande.
dô huob sich der juden leit:
daz er, hêrre, ir huote brach
und daz man in sît lebendig sach,
den ir hant sluog unde stach.6. Upokorzywszy tam szatana,
tak, że żaden cesarz nigdy nie walczył lepiej,
udał się z powrotem do tej ziemi.
Potem zaczął się smutek żydów:
że on, Pan, wyrwał się spod ich pieczy
i że później widziano go żywego,
Tego, którego ich ręka biła i przebiła.7.Ta zwrotka pochodzi z fragmentu münsterskiego i nie występuje w Kleine Heidelberger Liederhandschrift, przez co podważa się jej autentyczność. Dar nâch was er in dem lande
vierzic tage: dô vuor er dar,
dannen in sîn vater sande.
sînen geist, der uns bewar,
den sant er hin wider ze hant.
heilig ist daz selbe lant:
sîn name, der ist vor got erkant.7. Po tym pozostał na ziemi
przez czterdzieści dni, po czym odszedł
stąd, dokąd posłał go Ojciec.
Jego Ducha, który może nas zbawić,
odesłał na teraźniejszość.
Święta jest sama ta ziemia:
Jej imię jest uznane przed Bogiem.8. [C27=A55] In diz lant hât er gesprochen
einen angeslîchen tac,
dâ diu witwe wirt gerochen
und der weise klagen mac
und der arme den gewalt,
der dâ wirt mit ime gestalt.
wol im dort, der hie vergalt!8.Tłumaczenie wykonane przez zespół ViatoreS. Na tej ziemi zapowiedział
straszliwego sądu dzień!
Wdowom zemstę przyobiecał,
skargom sierot da czas weń.
I tym biednym, pokrzywdzonym,
z raną wieczną zostawionym.
Dobro pozna umęczony.8. Na tej ziemi oznajmił
straszliwy dzień,
kiedy wdowa zostanie pomszczona,
a sierota będzie mógł złożyć skargę,
i tak samo będzie mógł biedny człowiek w sprawie przemocy
którą mu uczyniono.
Chwała temu tam, który tu odwdzięczał się!9. [C28] Unser lantraehtere tihten
fristet dâ niemannes klage,
wan er wil zestunden rihten.
sô ez ist an dem lesten tage:
und swer deheine schult hie lât
unverebent, wie der stât
dort, dâ er pfant noch bürgen hât!9. Żadna skarga nie przepadnie,
jak u sędziów naszych bywa.
Będzie On tu sądził snadnie.
Dzień ostatni się odbywa!
Kto dziś grzechu nie naprawi,
niespłaconym pozostawi,
ten pomocy się pozbawi.9. Jak to mają w zwyczaju nasi sędziowie ziemscy,
niczyja skarga nie będzie odrzucona,
gdyż w ciągu godziny wyda sąd,
tak będzie w Dniu Ostatnim.
Ktokolwiek tutaj zostawia jakiś dług
niespłacony, jak on wytrzyma
tam, gdzie nie będzie miał ani zastawu, ani wykupiciela.10. Ir enlât iuch niht verdriezen,
dâz ich noch gesprochen hân.
sô wil ich die rede entsliezen
kurzwîlen und iuch wizzen lân,
swaz got wunders noch ie
mit dem menschen erwege
daz huob sich und endet hie.10. Niech cię to nie rozsierdza
że wciąż opowiadałem.
Wyjaśnię moją decyzję
krótko i powiem,
jakie ma Bóg jeszcze cuda
dotyczące ludzkości;
zaczęło się to tutaj i tutaj się zakończy.11. [C29=A56] Kristen, juden und die heiden
jehent, daz diz ir erbe sî.
got müez ez ze rehte scheiden
durch die sîne namen drî.
al diu welt, diu strîtet her:
wir sîn an der rehten ger.
reht ist, daz er uns gewer.11. Chrześcijanie, żydzi i poganie
sobie tę przyznają ziemię.
Prosimy trójjedyny Panie,
Ty sam osądź nasze plemię.
Cały świat wojuje krwawo,
lecz za nami stoi prawo.
W Tobie nasze wspomożenie.11. Chrześcijanie, żydzi i poganie
wszyscy twierdzą, że to jest ich dziedzictwo.
Bóg musi o tym zadecydować sprawiedliwie,
w swych trzech imionach.
Cały świat tu wojuje;
my bronimy słusznego roszczenia,
więc to sprawiedliwe, by nam je On przyznał.12.Ta zwrotka występuje w tylko dwóch manuskryptach, w tym fragmencie münsterskim. Uważa się, że nie była ona napisana przez Walthera. Jest ona również podana jako przypis w książce Wilhelma Wilmannsa „Walther von der Vogelweide” (1886) na stronie 94. Mê dann hundert tûsent wunder
hie in disem lande sint,
dâ von ich niht mê besunder
kan gesagen als ein kint,
wan ein teil von unser ê.
swem des niht genuoge, der gê
zúo den juden, die sagent im mê.12. Ponad sto tysięcy cudów
jest tu, w tej ziemi,
których nie mógłbym
opisać lepiej od dziecka,
tylko część naszej wiary.
Komu to nie wystarcza, niechaj idzie
do żydów, którzy mu więcej powiedzą.13.Wilmanns (1886) Vrowe min, durch iuwer güete
nu vernemet mine clage,
daz ir durch iuwer hochgemüete
nicht erzuernet, waz ich sage.
Vil lihte daz ein tumber man
misseredet, als er wol kann.
daran solt ir iuch nicht keren an.13. Moja pani, na twoją dobroć,
teraz wysłuchaj mej skargi,
by przez twą wzniosłość umysłu
to, co powiem, nie mogło cię rozgniewać.
Bardzo łatwo głupiemu człowiekowi
mówić źle, jak i podobnie czynić;
niech cię to nie miesza.
Wykonania współczesne Utwór ten był kilkakrotnie wykorzystywany przez grupy muzyczne, grające rock średniowieczny oraz folk, m.in.: Ougenweide Corvus Corax Radio Tarifa Qntal Estampie In Extremo Djembe Mediaeval Baebes Mägo de Oz Unto Ashes Omnia Luc Arbogast Tinnitus Brachialis The Soil Bleeds Black Arany Zoltán ViatoreS Klub Świętego Ludwika
Przypisy
Bibliografia Meinolf Schumacher: Die Konstituierung des „Heiligen Landes“ durch die Literatur. Walthers „Palästinalied“ und die Funktion der europäischen Kreuzzugsdichtung, in: Orientdiskurse in der deutschen Literatur, ed. Klaus-Michael Bogdal, Bielefeld: Aisthesis Verlag 2007, p. 11-30 Wilhelm-Horst Brunner: Walthers von der Vogelweide Palästinalied als Kontrafaktur. In: Zeitschrift für Deutsches Altertum 92 (1963). Karl Lachmann (ed.), Die Gedichte Walthers von der Vogelweide (1843), 14–16 (14th ed. Christoph Cormeau, 1996, ). Wilhelm Wilmanns. Walther von der Vogelweide (1886), str. 92–94.
Linki zewnętrzne Palästinalied w wykonaniu zespołu Ougenweide Palästinalied w wykonaniu zespołu Corvus Corax Palästinalied w wykonaniu zespołu Qntal Palästinalied w wykonaniu zespołu In Extremo Palästinalied w wykonaniu zespołu Mediaeval Baebes Palästinalied w wykonaniu zespołu Unto Ashes Palästinalied w wykonaniu zespołu Estampie Palästinalied w wykonaniu Aranyego Zoltána Palästinalied w wykonaniu zespołu ViatoreS Palästinalied w wykonaniu zespołu Klub Świętego Ludwika
Kategoria:Muzyka średniowieczna Kategoria:Pieśni ludowe Kategoria:Literatura średniowiecza Kategoria:Literatura niemieckojęzyczna