Herbert Grundmann (ur. 14 lutego 1902Kaspar Elm: Grundmann, Herbert. w: Deutsche Biographische Enzyklopädie. Tom 4, strona 220 podaje jako datę urodzenia 20 lutego 1902. roku w Meerane, zm. 20 marca 1970 roku w Monachium) – niemiecki historyk, który badał zwłaszcza historię średniowiecza, a w szczególności religijne ruchy w tej epoce. Jako profesor wykładał historię średniowieczną na Uniwersytecie Albrechta w Królewcu i Westfalskim Uniwersytecie Wilhelma w Münsterze. W latach 1959–1970 był przewodniczącym Monumenta Germaniae Historica. W 1950 roku był redaktorem Archiv für Kulturgeschichte, jak również 8 i 9 wydania Gebhardt-Handbuch. Grundmann uważany jest za jedną z głównych postaci powojennej niemieckiej mediewistyki.
Życiorys Młodość Przodkowie Grundmanna byli drobnymi rolnikami i rzemieślnikami we wschodniej Saksonii. Jego ojciec z wykwalifikowanego handlowca przędzy awansował na współwłaściciela fabryki pończoch. Grundmann dystansował się od ojca i lepiej rozumiał się ze swoją matką. Łączyło go z nią zainteresowanie do muzyki, teatru i literatury. Od drugiego roku życia wychowywany bezwyznaniowo Grundmann dorastał w Chemnitz. W szkole był pod silnym wpływem wizji Oswalda Spenglera kulturalnego upadku w historii świata i nadchodzącej przyszłości. Możliwe, że podzielał również antydemokratyczne i elitarne poglądy SpengleraAnne Christine Nagel: „Mit dem Herzen, dem Willen und dem Verstand dabei”: Herbert Grundmann und der Nationalsozialismus, In: Hartmut Lehmann/ Otto Gerhard Oexle (Hrsg.), Nationalsozialismus in den Kulturwissenschaften, Tom 1: Fächer, Milieus, Karrieren. Göttingen 2004, strony 593–618, strona 598.. Od 1908 roku uczęszczał do Höhere Knabenschule, a od 1912 roku do Realgymnasium. W młodości szukał w kręgu przyjaciół i w Christlichen Verein Junger Männer (Związek Chrześcijańskiej Młodzieży Męskiej) własnego dostępu do Ewangelii. Według jego późniejszego ucznia akademickiego Arno Borsta tutaj położono „najgłębszy korzeń dla jego życiowego dzieła”Arno Borst: Herbert Grundmann (1902–1970). w: Deutsches Archiv für Erforschung des Mittelalters. Tom 26, 1970, S. 327–353, strona 328.. W 1920 roku Grundmann zdał maturę z wyróżnieniem. W tym samym roku zmarła jego matka. Po ukończeniu szkoły zamierzał najpierw zostać dziennikarzem, jednakże odrzucił tę myśl na rzecz studiów uniwersyteckich.
Studia Jego ojciec pragnął, żeby jedyny syn pewnego razu przejął interes. Grundmann niechętnie rozpoczął studia w semestrze letnim w 1921 roku na wydziale ekonomii politycznej Uniwersytetu w Lipsku. Jego zainteresowanie już w pierwszym semestrze wzbudziła historia u Waltera Goetza, gospodarcza i społeczna historia u Alfreda Dorena, socjologia u Hansa Freyera, idealistyczna filozofia u Theodora Litta, a potem u Hansa Driescha i Johanna Volkelta. W lecie 1922 roku Grundmann spędził jeden semestr na Uniwersytecie Ruprechta i Karola w Heidelbergu, a latem 1923 roku także jeden semestr na Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana w Monachium. Główny nacisk kładł na literaturoznawstwo, duży wpływ na niego wywarł Friedrich Gundolf w Heidelbergu, a w Monachium Karl Vossler i Fritz Strich. W Heidelbergu z historią zaznajomili go Hermann Oncken, Eberhard Gothein i Friedrich Baethgen, a w Monachium ponownie Oncken i Paul Joachimsen. Wykład Joachimsena na temat Vorgeschichte der Reformation („Okres poprzedzający reformację”) zainteresował go duchowymi i religijnymi ruchami w średniowieczu, co później stało się to głównym tematem jego późniejszych dzieł życiaArno Borst: Herbert Grundmann (1902–1970). Deutsches Archiv für Erforschung des Mittelalters. Tom 26, 1970, S. 327–353, strona 329..
Jesienią 1923 roku wrócił do Lipska. Grundmann nie chciał już przejąć interesu ojca, który kilka lat później w czasie kryzysu gospodarczego zbankrutował. Jego zainteresowania skierowały się raczej ku późnośredniowiecznemu światu duchowemu. Pobudzony przez Waltera Goetza i Johanna Kühna zaczął zajmować się religijnymi ideałami spirytualistycznych pobożnych 14 i 15 stulecia. 8 marca 1926 roku doktoryzował się u Goetza w Lipsku pracą teologiczno-hstoryczną na temat uczonego Joachima z Fiore pt. Summa cum laudeHerbert Grundmann: Studien über Joachim von Floris (= Beiträge zur Kulturgeschichte des Mittelalters und der Renaissance. Tom 32, ZDB-ID 526676-2). Teubner, Leipzig u. a. 1927 (Zugleich: Leipzig, Universität, phil. Dissertation, 1926).. Całe życie zajmował się pracami Joachima z Fiore. Już w pracy doktorskiej zapowiedział wydanie trzech głównych dzieł Joachima z Fiore. Jednakże do końca życia nie udało mu się tego wydania ukończyć. Po otrzymaniu doktoratu Grundmann zagłębił się w tematykę zakonów i sekt 13 stulecia, jednakże nie miał w swojej pracy żadnego konkretnego planu życiowego. Jego promotor Goetz nakłonił go do habilitacji. W 1926 roku został stypendystą Institut für Kultur- und Universitätsgeschichte przy Uniwersytecie w Lipsku. Dzięki temu stypendium mógł odbyć podróże do Francji i Włoch. Kontynuował studia dotyczące zwolenników Joachima z Fiore i biblijnych komentarzy. Dzięki poparciu Ericha Brandenburga otrzymał w 1928 roku stanowisko redaktora w Komisji Historycznej przy Bawarskiej Akademii Nauk. Ta pożądana pozycja dała mu niezależność naukową. W Lipsku opracował akta Sejmu Rzeszy w Augsburgu z roku 1530 i okresu poprzedzającego go. W 1937 roku ożenił się z Annelies Scherrmann, która współpracowała z nim w Komisji Historycznej.
W 1931 roku opublikował rozprawę o historii średniowiecznych beginekHerbert Grundmann: Zur Geschichte der Beginen im XIII. Jahrhundert. w: Archiv für Kulturgeschichte 16 (1931), strony 292–320, MGH-Schriftenreihe 25,1, München 1976, s. 201–221., jako przygotowanie do swojego głównego dzieła o średniowiecznym religijnym ruchu. Grundmann udowodnił poprzez analizę dokumentów kolońskiej archidiecezji, jak również dokumentów biskupstw Münster, Osnabrück i Paderborn, że ruch beginek w tych rejonach (rejon języka dolnoniemieckiego) dzięki ochronie i poparciu legata papieskiego już przed XIII wiekiem bardzo się rozpowszechniłRobert Büchner: Religiosität, Spiritualismus, geistige Armut. Herbert Grundmanns geistesgeschichtliche Studien. W: Innsbrucker Historische Studien 1 (1978), strony 239–251, strona 241.. Dzieło Religiöse Bewegungen des Mittelalters (Ruchy religijne średniowiecza) będące efektem dziewięcioletnich badań, zostało w 1933 roku przyjęte jako praca habilitacyjna. Była ona również nadzorowana przez Goetza i uważana jest do dzisiaj za standardowe dzieło GrundmannaMartina Wehrli-Johns: Voraussetzungen und Perspektiven mittelalterlicher Laienfrömmigkeit seit Innozenz III. W: Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung. Tom 104, 1996, strony 286–309.. Liczne kolejne i uzupełniające pisma towarzyszące pracy habilitacyjnej zajmują się niemiecką mistykąHerbert Grundmann: Die geschichtlichen Grundlagen der Deutschen Mystik. Deutsche Vierteljahrschrift 12 (1934), strony 400–429, MGH-Schriftenreihe 25,1 München 1976, strony 243–268., Mistrzem Eckhartem i kobietami w literaturze średniowiecznejHerbert Grundmann: Die Frauen und die Literatur im Mittelalter. W: Archiv für Kulturgeschichte 26 (1936), strony 129–161, MGH-Schriftenreihe 25,3, München 1978, strony 67–95.. Poza tym badał znaczenie polityczne średniowiecznej myśli Świętego Cesarstwa Rzymskiego w kontekście niemieckiej historii. Jego zainteresowanie rodzi pytanie, dlaczego to wszystko powstało w granicach narodowości niemieckiej, a nie powstało również na wschodzieAnne Christine Nagel: „Mit dem Herzen, dem Willen und dem Verstand dabei”: Herbert Grundmann und der Nationalsozialismus, W: Hartmut Lehmann/ Otto Gerhard Oexle (Hrsg.), Nationalsozialismus in den Kulturwissenschaften, Tom 1: Fächer, Milieus, Karrieren. Göttingen 2004, strony 593–618, s. 600..
Badania i działalność dydaktyczna w okresie narodowego socjalizmu W listopadzie 1933 roku Grundmann był jednym z sygnatariuszy Bekenntnisses der Professoren an den deutschen Universitäten und Hochschulen zu Adolf Hitler und dem nationalsozialistischen Staat (Deklaracja profesorów uniwersytetów niemieckich i wyższych uczelni w sprawie Adolfa Hitlera i państwa narodowosocjalistycznego). List Jana Kuhna pokazuje go jako przekonanego zwolennika nazistowskiego ruchu i wielbiciela Adolfa Hitlera. Chociaż Grundmann przyjął „zjednoczenie ludu i przywództwo” HitleraAnne Christine Nagel: „Mit dem Herzen, dem Willen und dem Verstand dabei”: Herbert Grundmann und der Nationalsozialismus, W: Hartmut Lehmann/ Otto Gerhard Oexle (Hrsg.), Nationalsozialismus in den Kulturwissenschaften, Tom 1: Fächer, Milieus, Karrieren. Göttingen 2004, strony 593–618, strona 601., nie był jednak członkiem NSDAP. Od października 1936 roku był aktywnym członkiem NSV (Narodowosocjalistyczna Ludowa Opieka Społeczna)Anne Christine Nagel: „Mit dem Herzen, dem Willen und dem Verstand dabei”: Herbert Grundmann und der Nationalsozialismus, W: Hartmut Lehmann/ Otto Gerhard Oexle (Hrsg.), Nationalsozialismus in den Kulturwissenschaften, Tom 1: Fächer, Milieus, Karrieren. Göttingen 2004, strony 593–618,strona 603.. Postawę Grundmanna powinny także wyjaśniać, według niektórych poglądów, liczne wiadomości radiowe ilustrujące jego „pozytywne światopoglądowe nastawienie” jako przewodniczącego Związku Niemieckich Docentów w Lipsku. Jednak treści transmisji nie można określićAnne Christine Nagel: „Mit dem Herzen, dem Willen und dem Verstand dabei”: Herbert Grundmann und der Nationalsozialismus, W: Hartmut Lehmann/ Otto Gerhard Oexle (Hrsg.), Nationalsozialismus in den Kulturwissenschaften, Tom 1: Fächer, Milieus, Karrieren. Göttingen 2004, strony 593–618, strona 603..
Nacjonalizm nie wpłynął na dalszą akademicką karierę Grundmanna. Od 1933 roku był docentem Uniwersytetu w Lipsku. Szczególną przyjaźń nawiązał z Hermannem Heimpel, który w 1934 roku objął katedrę po Sigmundzie Hellmannie, którego odwołano z tego stanowiska w związku z antysemickimi przepisami. Obaj interesowali się średniowieczną historią prądów intelektualnych i rozpoczęli edycję pism kanonika z Kolonii Alexandera z Roes. Także jego krytyka interpretacji przynależności niemieckiej Mistrza Eckharta dokonanej przez Ericha Seebergsa w Historischen Zeitschrift nie wpłynęła na jego dalszą karierę akademickąBesprechung Grundmanns in der Historischen Zeitschrift Tom 152, 1935,strony 572–580.. W latach przed wybuchem wojny publikował rozprawy dotyczące historii i teologii Mistrza Eckharta, średniowiecznego rozumienia historii i kobiet w środowisku dworskim. W latach 1930 i 1940 zajmował się szczególnie kwestią „znaczenia państwa niemieckiego jako idei i rzeczywistości dla rozwoju państwa i narodu”. Kwestia ta powinna być punktem wyjściowym do badań nad „politycznymi formami i warunkami historii myśli niemieckiej i świadomości narodowej”Zitate bei Friedrich Baethgen: Herbert Grundmann 14.2.1902 – 20.3.1970. W: Jahrbuch der Bayerischen Akademie der Wissenschaften. 1970, strony 214–223, strona 219.. Prowadzone badania nie doprowadziły ostatecznie do żadnej publikacji. Do renomowanego zbioru biografii Die großen Deutschen (Wielcy Niemcy) napisał artykuł o Fryderyku II Hohenstauf i Mistrzu EckharcieHerbert Grundmann: Kaiser Friedrich II. In: Die großen Deutschen, Berlin 1935, S. 124–142; Ders.: Meister Eckhart W: Die großen Deutschen, Berlin 1935, strony 230–245, temat podjęty w pismach Monumenta Germaniae Historica, München 1976, Tom 25/1, s. 278–294..