Maria Stanisława Wittek, w opracowaniach również Wittekówna, ps. Mira, Pani Maria (ur. 16 sierpnia 1899 w Trębkach, zm. 19 kwietnia 1997 w Warszawie) – generał Wojska Polskiego. Od 1917 roku przynależała do Polskiej Organizacji Wojskowej, od 1921 roku w Ochotniczej Legii Kobiet. W latach 1928–1935 komendantka naczelna Przysposobienia Wojskowego Kobiet. Uczestniczka kampanii wrześniowej w 1939 roku. W latach 1939–1945 dowódczyni Wojskowej Służby Kobiet w Dowództwie Głównym Służby Zwycięstwa Polski, następnie Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej-Armii Krajowej. Więziona w 1949 roku. Współorganizatorka Komisji Historii Kobiet w Walce o Niepodległość przy Towarzystwie Miłośników Historii w Warszawie. W 1991 roku jako pierwsza kobieta w Polsce mianowana generałem brygady. Dwukrotna dama Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Dzieciństwo i młodość Urodziła się 16 sierpnia 1899 we wsi Trębki pod Gostyninem. Jej rodzicami byli Stanisław Wittek oraz Stanisława z domu Fawrel (właśc. Favre). Matka pochodziła z rodziny mającej korzenie francuskie. Według wspomnień Wittek, ojciec początkowo pracował jako nauczyciel we Francji, a następnie leśnik w Królestwie Polskim. Maria Wittek miała młodsze rodzeństwo: siostry Irenę i Zofię oraz brata Stanisława Zygmunta. Wychowywana była w głęboko religijnej rodzinie katolickiej.
Po 1905 roku, kiedy jej ojciec był zagrożony aresztowaniem, wraz z rodziną przeniosła się na tereny obecnej Ukrainy, najpierw do Winnicy, a następnie przeprowadzili się do przedmieść Kijowa. Od 1911 roku uczyła się w gimnazjum św. Katarzyny w Winnicy. Na przełomie 1911 i 1912 roku uczestniczyła w pracach konspiracyjnych kółka samokształceniowego. W 1917 roku zdała rosyjską maturę.
Od 1911 roku uczestniczyła w działalności niepodległościowej młodzieży. Po zdaniu rosyjskiej matury w 1917 roku rozpoczęła naukę w polskiej Szkole Zrzeszenia Rodziców i Nauczycieli, powołanej dzięki profesorom Uniwersytetu Warszawskiego, ewakuowanym z Warszawy do Kijowa. W 1918 roku zdała maturę i rozpoczęła studia matematyczne na Uniwersytecie im. św. Włodzimierza w Kijowie (jako pierwsza studentka-kobieta na tym wydziale). Studia przerwała rok później
Podczas I wojny światowej, w 1917 roku zetknęła się z Polską Organizacją Wojskową (POW), z którą nieformalnie współpracowała. Do POW została zaprzysiężona w marcu 1918 roku. W POW ukończyła szkołę podoficerską i kurs wywiadowczy. Dowódcą POW był płk Leopold Lis-Kula. Lis-Kula i Wittek poznali się osobiście w 1918 roku. W POW Wittek pełniła rolę wywiadowczyni Komendy Naczelnej III Kijów. W lipcu władze bolszewickie rozbiły Komendę Naczelną. Wittek odmówiła przybycia na zebranie Komendy POW, odbywającej się wbrew zasadom konspiracji, i to sprawiło, że uszła z życiem. W następnych miesiącach była poszukiwana przez Czeka. W tym okresie pełniła funkcję kierowniczki Wywiadu Wojskowego Komendy Naczelnej. Wyjechała do Polski. Wstąpiła do Wojska Polskiego.
W maju 1918 roku, po bitwie pod Kaniowem Maria Wittek nawiązała kontakt z Janem Mazurkiewiczem ps. „Zagłoba” – przyszłym zastępcą szefa Kedywu Augusta Emila Fieldorfa ps. „Nil”. W tym samym roku nadano jej stopień porucznika. W lipcu 1919 roku Mazurkiewicz został komendantem POW w KN III Kijów. Znajomość pomiędzy Wittek a Mazurkiewiczem trwała do 1981 roku.
W 1919 roku Wittek wzięła udział w bitwie o Lwów, podczas wojny polsko-ukraińskiej. Podczas tej bitwy śmiertelnie ranny został płk Leopold Lis-Kula. Według niepotwierdzonych plotek, Wittek i Lis-Kula byli w sobie zakochani. Po śmierci Lisa-Kuli Wittek miała pozostać wierna swojej pierwszej miłości i nigdy nie wyszła za mąż.
Pierwsze lata niepodległej Polski 26 czerwca 1920 roku na wniosek szefa Biura Wywiadowczego Oddziału II Informacyjnego ND WP ppłk. Ignacego Matuszewskiego Maria Wittek została powołana do powstałej Ochotniczej Legii Kobiet.
W sierpniu 1920 roku brała udział w obronie Lwowa podczas wojny polsko-bolszewickiej. Od września 1920 roku służyła we Lwowie jako szef sekcji ofensywy II Oddziału Dowództwa 6 Armii. Funkcję tę sprawowała do 15 marca 1921 roku. Jej dowódcą był generał dywizji Stanisław Haller.
W połowie 1920 roku odkomenderowano ją do II Oddziału Dowództwa 3 Armii, którego siedziba mieściła się w Lublinie. Stamtąd Wittek organizowała placówki wywiadowcze na obszarze Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. W tym czasie gen. dyw. Stanisław Haller wystąpił z wnioskiem o odznaczenie Wittek Orderem Wojskowym Virtuti Militari klasy V za umiejętności prowadzenia wywiadu podczas bitwy o Lwów. Order został wręczony na mocy dekretu z dnia 4 października 1922 roku.
1 grudnia 1921 roku Wittek wróciła do OLK, krótko przed rozwiązaniem organizacji. Wittek uczestniczyła w zjeździe kadry kierowniczej, który odbył się w połowie grudnia 1921 roku w Poznaniu. Tematem dyskusji na zjeździe była dalsza działalność organizacji i jej ewentualna reorganizacja. Wittek sprzeciwiała się decyzji dowództwa OLK, godzącej się z rozwiązaniem organizacji, zaproponowała podjęcie prób w celu wstrzymania decyzji władz wojskowych o rozwiązaniu OLK oraz postulowała potrzebę doskonalenia zawodowego kobiet, mających stopień oficerski. Ostatecznie OLK zostało rozwiązane dnia 1 lutego 1922 roku.
Po rozwiązaniu OLK Maria Wittek wraz z Haliną Kowalską-Piwońską, Ireną Kowalską-Tomalakową i Marią Podhorską-Moldenhawerową przedstawiła memoriał o konieczności szkolenia rezerw kobiecych do służb pomocniczych. Tekst ten został przedstawiony Ministrowi Spraw Wojskowych i Szefowi Sztabu Generalnego. Projekt przyjęto. Za bezpośrednią zgodą marszałka Józefa Piłsudskiego Wittek, Kowalska-Piwońska i Podhorska-Moldenhawerowa zostały przyjęte na doszkolenie oficerskie w Centralnej Szkole Wojsk Łączności w Zegrzu oraz w Warszawskiej Szkole Podchorążych Piechoty. Kurs zakończył się 2 lipca 1922 roku. Za ukończenie kursu Wittek otrzymała Odznakę Honorową Szkoły Podchorążych Piechoty. Według zachowanych dokumentów, dostępnych w Instytucie Pamięci Narodowej, Wittek zajęła 97. miejsce na 129 uczestników kursu. W opinii zaznaczono, że wyróżnia się wysokim poczuciem godności, szybkością uczenia się, ideowością oraz lojalnością, ale również jest osobą średnio koleżeńską, skrytą i nadmiernie pewną siebie. Po odbyciu kursu Maria Wittek wraz z towarzyszkami oddelegowano do Wydziału Przysposobienia Rezerw w Oddziale III Sztabu Generalnego, gdzie powołano do życia Referat Przysposobienia Wojskowego Kobiet.
Na mocy dekretu z 4 października 1922 roku po raz pierwszy została odznaczona Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari. Gen. Haller wnioskował o przyznanie Wittek orderu wojskowego Virturi Militari V klasy, za podejmowanie słusznych decyzji, umiejętność prowadzenia wywiadowców, znajomość terenu.
W 1925 roku wznowiła studia matematyczne na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie uzyskała absolutorium.
Przysposobienie Wojskowe Kobiet thumb|Członkinie PWK podczas ćwiczeń z łącznicą polową. Istebna, rok 1932
W 1922 roku Wittek stanęła na czele Przysposobienia Rezerw Kobiecych (PRK) w Wydziale Przysposobienia Rezerw w III Oddziale Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Od lata 1922 roku PRK organizowała obozy szkoleniowe dla kobiet. Pierwsze z nich odbyły się w Turkowicach oraz w Gdyni. W październiku 1922 roku powołano Komitet Społeczny Przysposobienia Kobiet do Obrony Kraju, będący federacją kobiecych stowarzyszeń, chcących odbyć szkolenie wojskowe. Przewodniczącą Komitetu była Konstancja Łubieńska. Maria Wittek została jej zastępczynią.
W 1923 roku Oddział III Sztabu Generalnego zatwierdził zasadnicze wytyczne dla Przysposobienia Wojskowego Kobiet – paramilitarnej organizacji kobiecej, powstałej po połączeniu większości organizacji wojskowych dla kobiet działających w niepodległej Polsce. Maria Wittek znalazła się w jej strukturach jako wiceprzewodnicząca Związku Strzeleckiego oraz instruktorka obozów szkoleniowych. W 1924 roku przeprowadziła szkolenie w Delatynie, w którym wzięło udział 77 kobiet, dwa lata później prowadziła kurs w Jeziorach pod Grodnem. Ponadto stanęła na czele powołanego dnia 23 marca 1924 roku Klubu Starszych Instruktorek. Klub odpowiadał za organizację i prowadzenie prac związanym z przysposobieniem wojskowym kobiet aż do założenia Organizacji Przysposobienia Kobiet do Obrony Kraju w 1928 roku.
Komitet Społeczny Przysposobienia Kobiet do Obrony Kraju został rozwiązany latem 1924 roku przez Ministerstwo Spraw Wojskowych. 31 sierpnia 1924 Maria Wittek została zwolniona z czynnej służby wojskowej. Jako cywil kontynuowała prowadzenie ochotniczych hufców PWK (podlegających od 1 grudnia 1925 roku Ministerstwu Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego), które zaczęto zakładać w najstarszych klasach żeńskich szkół średnich, zawodowych, gimnazjów, seminariów oraz w wyższych uczelniach.
Na początku 1927 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych podjęło decyzję o powołaniu Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego (PUWFiPW). Maria Wittek została zatrudniona jako referentka w Wydziale Ogólnoorganizacyjnym PUWFiPW. Na jej wniosek w PUWFiPW powstały komórki PWK: do spraw wychowania fizycznego kobiet oraz przysposobienia wojskowego kobiet. Wittek stanęła na czele drugiej komórki.
Po zamachu majowym z 1926 roku doszło do kryzysu w Komitecie Społecznym Przysposobienia Kobiet do Obrony Kraju. Część organizacji wchodzących w skład komitetu odeszło z jej struktur z przyczyn politycznych, inne zrezygnowały ze względu na prowadzenie i finansowanie przez Komitet obozów dla kobiet, co było sprzeczne ze statutem, w którym zapisano, że Komitet jest wyłącznie koordynatorem działalności szkoleniowej. W celu rozwiązania kryzysu Wittek zaproponowała, by powołać nową organizację, która zajmie się prowadzeniem kadry instruktorskiej i kobiet niezrzeszonych. 20 marca 1928 roku została zarejestrowana Organizacja Przysposobienia Kobiet do Obrony Kraju (OPKdOK). Komitet Społeczny mógł kontynuować swoją działalność jako organizator obozów. OPKdOK miało za zadanie przygotowywać instruktorki do wojskowej służby pomocniczej na wypadek wojny oraz szkolić je na polu wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego. Komendantką OPKdOK została przez aklamację Wittek. Pierwsze szkolenia w ramach PWK odbyły się na przełomie 1928 i 1929 roku. W 1939 roku PWK liczyło 130 wyszkolonych instruktorek. Wśród nich znalazła się Elżbieta Zawacka, późniejsza kurierka, cichociemna, generał i bliska współpracowniczka Wittek. W 1939 roku liczba członkiń PWK wynosiła ok. 47 tys..
W 1934 roku czasowo zrezygnowała z funkcji Komendantki Naczelnej OPKdOK. Na stanowisko wróciła 25 marca 1939 roku. Jej kandydatura została jednogłośnie przyjęta podczas Nadzwyczajnego Walnego Zjazdu OPKdOK. Kilka dni przed zjazdem, 19 marca Wittek mianowano Inspektorką PWK, za wybitne zasługi w rozwoju organizacji. 12 kwietnia 1939 roku, jako Naczelna Komendantka PWK, podpisała porozumienie z Organizacją Harcerek. W czerwcu 1939 roku przedstawiła projekt wojennej organizacji i mobilizacji kobiet. Plan zakładał militaryzację Organizacji PWK pod nazwą „Organizacja Wojskowa Kobiet”. Projekt został odrzucony przez ministra spraw wojskowych, gen. Tadeusza Kasprzyckiego.
II wojna światowa mały|upright|Maria Wittek W czasie wojny obronnej Polski w 1939 roku była komendantką główną Kobiecych Batalionów Pomocniczej Służby Wojskowej. Po ewakuacji PWK wraz z PUWFiPW bezskutecznie domagała się od gen. Tadeusza Kasprzyckiego podpisania rozkazów dotyczących utworzenia kobiecych baonów w działach: zdrowia, opieki nad żołnierzami, łączności, administracji i transportu. Uczestniczyła w obronie Lwowa. Nie mogąc otrzymać podpisów od gen. Kasprzyckiego, Wittek poprosiła Halinę Piwońską o wykonanie zadania i dostarczenie rozkazów do Lwowa. Piwońskiej udało się otrzymać tylko jeden rozkaz, ustanawiający wykonywanie pomocniczej służby kobiet. Jedną z podkomendnych Wittek we Lwowie była Halszka Wasilewska, starsza siostra Wandy, dowodząca batalionem PWK.