Szkolnictwo wyższe w Niemczech
Centralnym zadaniem niemieckich szkół wyższych jest kształcenie i prowadzenie badań naukowych. Poza tym oczekuje się od nich kształcenia młodych kadr naukowców oraz pracowników zatrudnianych w przedsiębiorstwach gospodarki wolnorynkowej.
Szkoły wyższe, realizując ideę sprawiedliwości społecznej, dostęp do kształcenia na poziomie wyższym powinny również umożliwić dużej części ludności. Od uczelni oczekuje się też zabezpieczenia możliwości realizacji idei edukacji permanentnej i kontynuacji kształcenia.
Także polityka wysuwa swoje postulaty w stosunku do szkół wyższych. Oczekuje od nich realizacji badań stosowanych oraz transferu nowych technologii. Od osiągnięć naukowych oczekuje się wysokiej użyteczności, możliwości praktycznego zastosowania i rozwiązywania problemów.
Pod wpływem zewnętrznych w stosunku do uczelni oczekiwań zmianie ulegają formy pracy akademickiej. Często przyjmują one postać projektów, które dostosowane są do praktycznych potrzeb. Podobnie jak w przypadku samego kształcenia akademickiego, którego treści programowe mają odpowiadać oczekiwaniom rynku pracy.
Niemieckie uczelnie są instytucjami publicznymi, względnie państwowymi, podporządkowanymi władzy wykonawczej danego kraju związkowego.
W kwestii autonomii szkół wyższych – jako stowarzyszenia publiczne uczelnie mają pewien zakres autonomii, a jednocześnie – jako instytucje państwowe – są podporządkowane odpowiednim urzędom. Uczelnie publiczne są też w wysokim stopniu finansowane przez środki państwowe, dlatego niemiecki system szkolnictwa wyższego zdominowany jest przez uczelnie publiczne.
Polityka wobec szkół wyższych uprawiana jest w Niemczech głównie na poziomie i krajów związkowych. Stąd też niemiecki system szkolnictwa wyższego złożony jest z szesnastu systemów krajów związkowych, z których każdy charakteryzuje się swoją strukturą instytucyjną. Rząd federalny ma jednak możliwość oddziaływania na politykę landów wobec szkół wyższych, a jednym z instrumentów jest ramowa ustawa o szkolnictwie wyższym z 26 stycznia 1976 roku ().
Z punktu formalno-prawnego większość szkół wyższych w Niemczech jest instytucjami państwowymi. Przeważnie są to uniwersytety i wyższe szkoły zawodowe. Kwestie czesnego regulowane są przez prawo kraju związkowego. Opłaty za studia zasilają zaś bezpośrednio budżet uczelni.
Niemiecki system szkolnictwa wyższego wzbogacony jest również o prywatne szkoły wyższe, ale są one w mniejszości.
Badania naukowe prowadzone są nie tylko przez naukowców zatrudnionych w szkołach wyższych (państwowych lub prywatnych), lecz także przez instytuty badawcze, które podlegają innemu prawodawstwu niż uczelnie.
Wilhelm von Humboldt jako pruski urzędnik państwowy w 1910 roku przyczynił się do powołania Berliner Universität. Idee Humboldta wywarły wpływ na ówczesny obraz uniwersytetu. Przetrwały po współczesność i dlatego też wspomina się o klasycznym modelu/ideale niemieckiego uniwersytetu (model Humboldta). W jego centrum znajdują się jedność badań i nauczania oraz możliwość swobodnego, w samotności i wolności myśli, zdobywania i powiększania wiedzy. Od tego czasu dokonało się przejście od instytucji o charakterze elitarnym, z ograniczonym dostępem, do uniwersytetów o charakterze masowym, które otworzyły się na szerokie masy ludności ze wszystkich klas społecznych, co miało podnieść gwarancję realizacji zasady równości szans. Proces ten skutkował m.in. zwiększeniem liczby miejsc dla przyszłych studentów i tworzeniem różnych typów uczelni, głównie wyższych szkół zawodowych.
Skutkiem procesów wewnętrznej demokratyzacji było też pojawienie się administracji przedstawicielskiej – w gremiach uniwersyteckich poza profesorami zaczęli być reprezentowani również inni przedstawiciele grup wspólnoty uniwersyteckiej, czyli asystenci, doktorzy, studenci i personel administracyjno-organizacyjny.
Przypisy
Bibliografia