mały|Puentylizm polega na stosowaniu kontrastujących plam : fragment Parady cyrkowej Seurata (1889). Puentylizm lub pointylizm (z fr. pointiller – kropkować) to nurt artystyczny w malarstwie oraz technika malarska polegająca na zestawianiu obok siebie małych punktów koloru zamiast mieszania farb na palecie. Malowanie małymi pociągnięciami pędzla było znane od XVI wieku, jednak w latach 80. XIX wieku Georges Seurat uczynił z tej metody system, który krytyka określała, raczej pejoratywnie, mianem puentylizmu. . Paul Signac sformułował założenia teoretyczne tej techniki pod nazwą dywizjonizm..

Metoda i rozważania teoretyczne Signaca przez kilka lat cieszyły się popularnością, głównie we Francji i Belgii, wśród malarzy takich jak Camille Pissarro, Maximilien Luce i Théo Van Rysselberghe. Zostali oni sklasyfikowani jako nurt "neoimpresjonistyczny", wywodzący się z impresjonizmu z jednej strony, a z drugiej z badań optycznych Michela-Eugène’a Chevreula i pism Charles’a Blanca, które inspirowały Seurata. Mimo to koncepcja spotykała się z drwinami malarza Paula Gauguina..

Rozprzestrzenianie się puentylizmu

Początki ruchu mały|Georges Seurat, Niedzielne popołudnie na wyspie La Grande Jatte ( Art Institute of Chicago ). Gdy w październiku 1885 roku Seurat ukończył obraz „Niedzielne popołudnie na wyspie Grande Jatte”, Armand Guillaumin i Paul Signac zapoznali go z Camille Pissarro . Już od 1880 roku Pissarro używał w swoim malarstwie coraz drobniejszą plamę. Widząc dzieło w pracowni Seurata Pissarro, ponownie przemyślał swoje podejście do klasycznego impresjonizmu. Zamiast techniki mającej na celu uchwycenie chwilowych wrażeń, zaczął stosować naukowe teorie koloru sformułowane przez Ogdena Rooda i Eugène’a Chevreula, wykorzystując dywizjonistyczną plamę czystego koloru do tworzenia mieszanki optycznej. Styl ten zaprezentował na początku 1886 roku.

Dzieło Seurata zaprezentowano później, podczas ostatniej wystawy impresjonistów w maju-czerwcu 1886 roku, której Pissarro był jednym z głównych organizatorów. Głosząc idee "postępu" i "niezależności", bronił on włączenia tego radykalnego malarstwa do ekspozycji. Obraz Seurata jest uważany za manifest ruchu, który odłączył się od impresjonistów – grupy, która w 1884 roku utworzyła Towarzystwo Niezależnych Artystów. W jej skład, oprócz Seurata, wchodzili Paul Signac, Camille i Lucien Pissarro .. mały|Camille Pissarro, Łąka w Eragny, 1886 (kolekcja prywatna). Okres neoimpresjonistyczny Pissarra trwał cztery lata, od 1884 do 1888 roku. Kontynuował malowanie odrębnymi pociągnięciami pędzla w następnych latach, lecz nie w sposób systematyczny. Był elastyczny w stosowaniu puentylizmu, odnosząc się nie tyle do małej kropki, co do malarskiego „punktu".

W 1887 roku kupiec Georges Petit zorganizował w swojej galerii wielką „Międzynarodową Wystawę Malarstwa i Rzeźby„ . Za namową Renoira i Moneta, Pissarro wziął w niej udział, jednak Petit tymczasowo usunął z ekspozycji Łąkę w Éragny, argumentując, że kogoś "obraziła [jej] jasność". Pissarro był wściekły na "służalczą" postawę handlarza, który następnego dnia przywrócił dzieło na swoje miejsce. Durand-Ruel, pozbawiony podobnych uprzedzeń, nabył ten obraz wkrótce po wystawie.

Krytyczny odbiór mały|Fragment obrazu Maximiliena Luce'a, Poranek, Wnętrze: stopa. Krytyk sztuki Félix Fénéon klasyfikuje te dzieła, silnie zakorzenione w dyskursie teoretycznym, jako tachizm. Używa terminu "neoimpresjonizm„ po raz pierwszy w 1886 roku. W 1889 roku Signac nadał swojej książce tytuł Od Eugène’a Delacroix do neoimpresjonizmu.

Późniejsi krytycy zauważyli, że pociągnięcia pędzla dywizjonistów są dłuższe i bardziej zmienne niż u pointylistów, takich jak Seurat czy Signac, którzy nanosili na płótno małe punkty koloru.

Krytyka nie zawsze była skłonna poddawać swoje postrzeganie dzieła teorii. "Komercyjne podejście wkracza nawet w zewnętrzną technikę wykonania. Są tacy malarze […], którzy komponują swoje obrazy z mdłej mieszanki zestawionych tonów, którą reklamują publiczności pod nazwą metody pointylistycznej. Zgadzam się, że rozbicie koloru na elementy składowe zachowuje ich pełny blask i pomaga oddać pewne efekty świetlne, lecz przedstawiciele tachizmu stosują to bez umiaru i bez rozeznania: nic już nie jest żywe, nic nie jest trwałe, wszędzie pojawia się dziwne migotanie, w którym trudno rozróżnić te mgliste kształty."

Trudność tej techniki polegała na niezwykle powolnym procesie tworzenia. W 1887 roku Pissarro stworzył zaledwie kilka obrazów i gwaszy. W 1890 roku powrócił do stylu impresjonistycznego, malowanego swobodniej, odnajdując w ten sposób ekspresję bliższą swojemu temperamentowi. Jednakże drobne, fragmentaryczne i krzyżujące się pociągnięcia oraz świetliste kontrasty barw są mimo wszystko świadectwem lekcji wyciągniętych z lat pointylistycznych.

Gustave Geffroy komentuje następująco ten "staranny sposób umieszczania obok siebie mniej więcej regularnych punktów różnych kolorów": "Nie sposób nie zauważyć, że proces ten wysuwa się na pierwszy plan, a chłodny, regularny i drobiazgowy sposób nanoszenia i rozmieszczania w odstępach barwnych punktów narzuca się uwadze z natrętną uporczywością. Świetlista intensywność, której poszukują neoimpresjoniści, może wprawdzie istnieć w tych dziełach, ale dzieje się to pomimo tych drobnych kropek. Widz musi wykazać się nieustanym wysiłkiem i upartą dobra wolą, aby zmusić opierający się temu wzrok[…]."

Dywizjonizm mały|Signac, Le Pin de Bertaud, 1900. Dywizjonizm, którego bronił Paul Signac, różni się od techniki malarskiej pointylizmu, stosowanej przez takich malarzy jak Henri Martin .. Opiera się na użyciu czystych barw oraz na teorii koloru i kontrastu, wedle której "być może łatwo jest malować jaśniej […], ale kosztem odbarwiania; lub barwniej, ale kosztem przyciemniania" oraz że jedynie ta metoda umieszcza kolor "pośrodku promienia, który na kole barw biegnie od białego środka do czarnego obwodu. A to miejsce to zapewnia jej maksymalne nasycenie, siłę i piękno". mały|Robert Delaunay, Portret Metzingera (1906), olej na płótnie ( 55 × 43 ). Po śmierci Seurata w 1891 roku przywództwo ruchu przejął Paul Signac. Styl ewoluował, artyści malowali większymi pociągnięciami pędzla.

Neoimpresjonizm stanowił – w opozycji do współczesnego mu symbolizmu – "naukową systematyzację impresjonizmu„ wraz ze swoimi obrońcami, wśród których znajdował się Fénéon, jego zwolennikami i miejscami wystaw. Ruch szybko rozprzestrzenił się w Belgii dzięki Émile’owi Verhaerenowi, który zaprosił Seurata do Brukseli do wystawienia się wraz z luministyczną paryską szkołą pointylizmu, której najbardziej znanymi członkami byli Théo Van Rysselberghe i Henry Van de Velde. Ten ostatni umożliwił ekspansję ruchu na Niemcy.

Ruch ten zakończył się w ostatnich latach XIX wieku, ale jego wpływ odczuwalny był u fowistów, niemieckich ekspresjonistów oraz u źródeł abstrakcji, wraz z wczesnymi dziełami Wilhelma Morgnera i Wasilija Kandinskiego. Na początku XX wieku u Henri Matisse, Édouard Vuillard, Paul Klee i Robert Delaunay inspirowali się neoimpresjonizmem i pointylizmem. Pablo Picasso eksperymentował z metodą pointylistyczną w 1901 roku oraz w latach 1913-1914 . .

W 1903 roku Élie Faure stwierdził, że "wystarczy, że grupa artystów zacznie opowiadać się za określonym systemem, a artyści w jego obrębie znajdą się pod ciężarem, od którego uwolnić się mogą tylko dzięki wysiłkowi, który jednocześnie wyrzuci ich z grupy" oraz "ma nadzieję zakończyć panowanie metody". Stwierdza również, że neoimpresjoniści są jak "mistycy na odwrót", którzy za cel wzięli środki używane przez impresjonistów, by odnowić malarstwo.. Paul Sérusier wyjaśnił później w 1921 r.: "Impresjoniści znaleźli odpowiednik światła w stosowaniu czystych kolorów. Nie mogąc zharmonizować czystych barw z tonami złamanym i kolorowymi szarościami, radykalnie wyeliminowali te ostatnie, polegając na kompensacji optycznej; wierzyli, że im się to udało, ale mylili zmęczenie siatkówki z olśnieniem wywoływanym przez żywe światło".

Teoria mały|Paweł Signac Kobiety przy studni (1892), olej na płótnie. Szczegół podkreślający kompozycję zieleni trawy. Składa się z żółtego, zielonego i niebieskiego. A jeśli przyjrzeć się bliżej, można zauważyć rzadkie czerwone kropki. Zgodnie z teorią pointylizmu, gdy obraz ogląda się z pewnej odległości, punkty koloru zlewają się i optycznie się ze sobą łączą. Uzyskany efekt wizualny różni się od tego uzyskanego w przypadku zmieszania kolorów na palecie, a następnie nałożenia ich na płótno. Niektórzy opisują rezultat jako świetlistszy lub czystszy, ponieważ mieszanie odbywa się za pomocą oka, a nie pędzla.

Wyjaśnienie można powiązać z teoriami dotyczącymi addytywności i subtraktywności kolorów. Zazwyczaj, gdy kolory powstają poprzez mieszanie pigmentów, w grę wchodzi subtraktywność (każdy pigment absorbuje pewien zestaw częstotliwości z widma światła; mieszanie pigmentów odbija wszystkie niezaabsorbowane częstotliwości). Zatem mieszanie pigmentów niebiesko-zielonych, fioletowo-czerwonych i żółtych (subtraktywnych kolorów podstawowych) daje kolor zbliżony do czarnego. I odwrotnie, gdy kolory generowane przez źródła światła są mieszane, połączenie wiązek światła trzech kolorów – czerwonego, zielonego i niebieskiego – daje światło zbliżone do białego, ponieważ reprezentowane jest całe spektrum widzialnych częstotliwości. System ten jest wykorzystywany na przykład w ekranach telewizyjnych.

Aby przedstawić emocje, rytm i ruch w swoich obrazach, malarze neoimpresjonistyczni posługiwali się teorią linii i kolorów. Linie skierowane ku górze w połączeniu z ciepłymi kolorami wyrażają radość i szczęście, podczas gdy linie opadające w zimnych i ciemnych kolorach odzwierciedlają uczucie smutku.

Georges Roque badał niejasności i wieloznaczności tej teorii, wykazując, że jaśniejsze kolory uzyskuje się poprzez optyczne (addytywne) mieszanie, podczas gdy w malarstwie stosuje się pigmenty subtraktywne. Mylił w swoim wywodzie dwa sprzeczne efekty: jednoczesny kontrast kolorów obserwowany, gdy kolorowe obszary mają pewną wielkość, oraz fuzję kolorów obserwowaną, gdy są one małe, jak w gobelinach.

Przypisy

Bibliografia

.

Powiązane artykuły Postimpresjonizm Prawo Chevreula dotyczące jednoczesnego kontrastu kolorów Tachizm